عن أبي واقد الحارث بن عوف رضي الله عنه أنَّ رسول الله صلى الله عليه وسلم بينما هو جالس في المسجد، والناس معه، إذ أقبل ثلاثَةُ نَفَرٍ، فأقبل اثنان إلى رسول الله، صلى الله عليه وسلم وذهب واحد، فوقفا على رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فأما أحدهما فرأى فُرْجَةً في الْحَلْقَةِ فجلس فيها، وأما الآخر فجلس خلفهم، وأما الثالث فأدْبَر ذاهبٍا، فلما فرغ رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: «ألا أُخْبِرُكُم عن النَّفَرِ الثلاثة: أما أحدهم فأَوَى إلى الله فآوَاهُ الله إليه، وأما الآخر فاسْتَحْيا فاسْتَحْيَا الله منه، وأما الآخر، فأعْرَضَ، فأعرضَ اللهُ عنه».
Daga Abu Waqid al-Harith bin Auf - yardar Allah ta tabbata a gare shi - cewa Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - yayin da yake zaune a cikin masallaci, kuma mutane suna tare da shi, kamar yadda mutane uku suka zo, sai biyu suka zo wajan Manzon Allah, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, sai daya ya tafi, ya tashi tsaye A kan Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi -. Amma dayansu, sai ya ga wani rata a cikin zobe ya zauna a ciki, dayan kuma ya zauna a bayansu. Na uku, ya yi nasarar tafiya. Lokacin da Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya gama ya ce: "Shin ba zan gaya muku game da rukunoni uku ba: Daya daga cikinsu ya koma ga Allah, kuma Allah Ya ba shi. Shi kuma dayan,sai yaji kunya sai Allah ya ji kunyarsa, amma dayan sai ya bujure sai Allah ya kau da kan ga barinsa
Bukhari da Muslim suka Rawaito shiDarajaIngantacce ne
Madogara
صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، دار طوق النجاة، ط: الأولى، 1422هـ.
صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي – بيروت.
رياض الصالحين، للنووي، تحقيق ماهر الفحل، دار ابن كثير، دمشق -بيروت، ط: الأولى 1428هـ.
نزهة المتقين، لمجموعة من المؤلفين، مؤسسة الرسالة، ط: الرابعة عشر،1407هـ.
شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين، بإشراف مؤسسة الشيخ، دار الوطن للنشر، الرياض، ط: 1426هـ.
بهجة الناظرين، لسليم الهلالي، دار ابن الجوزي، السعودية، ط: الثالثة 1418هـ.
تطريز رياض الصالحين، تأليف فيصل آل مبارك، تحقيق د. عبد العزيز آل حمد، دار العاصمة -الرياض، الطبعة الأولى، 1423هـ.
صفات الله عز وجل الواردة في الكتاب والسنة: علوي بن عبد القادر السَّقَّاف، دار الهجرة الطبعة: الثالثة ، 1426هـ - 2006م.
Wannan hadisi a HadeethEnc.comعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قال: قال رَسُولُ الله صلى الله عليه وسلم: «إِنَّ اللهَ يَغَارُ، وَإِنَّ الْمُؤْمِنَ يَغَارُ، وَغَيْرَةُ اللهِ أَنْ يَأْتِيَ الْمُؤْمِنُ مَا حَرَّمَ عَلَيْهِ».
Daga Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lallai Allah Yana kishi, muminima yana kishi, kishin Allah (shi ne) mumini ya zo wa abinda (Allah) ya haramta masa".
Bukhari da Muslim ne suka rawaito shiDarajaIngantacce ne
Sharhi
Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yana bada labarin cewa Allah Yana kishi kuma Yana ki, kamar yadda cewa mumini yana kishi yana kuma ki, kuma cewa sababin kishin Allah shi ne mumini ya zo wa abinda Allah Ya haramta akansa na alfasha kamar ; zina da liwadi da sata da shan giya da wasunsu na alfasha.
Fa’idoji
- Gargadarwa daga fushin Allah da kuma ukubarSa idan an keta alfarmarSa.
Madogara
صحيح البخاري (7/ 35) (5223).
صحيح مسلم (4/ 2114) (2761).
تطريز رياض الصالحين، لفيصل المبارك (ص62).
شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (1/ 496).
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 96).
صفات الله عز وجل الواردة في الكتاب والسنة، لعلوي السَّقَّاف (ص267).
Wannan hadisi a HadeethEnc.comعن ابن عباس رضي الله عنهما أنه رأى رجلا انْتَفَضَ لما سمع حديثا عن النبي صلى الله عليه وسلم في الصفات -استنكارا لذلك– فقال: "ما فَرَقُ هؤلاء؟ يجدون رِقَّةً عند مُحْكَمِهِ، ويَهْلِكُونَ عند مُتَشَابِهِهِ" .
Daga Dan Abbas -Allah ya yarda dasu-ya ga wani mutum ya firgita yayin da yaji wani hadisi game da Annabi -tsira da aminci su tabbata a gare shi- game da sifofin Allah-don nuna rashin yardarsa da haka- sai yace: Meye banbancin wadannan?zuciyarsu na yin taushi in suka ji ayoyi bayyanannu,su kuma rikice in suka ji ayoyi masu rikitarwa".
Ibnu Abi Asim ya rawaito shi - Abdurrazak Ya Rawaito shiDarajaIngantacce ne
Sharhi
Ibn Abbas -Allah ya yarda dasu- ya tsani duk mai tsorata a dalilin ya ji hadisai da suke magana akan siffofinAllah har ma su razana don kin abin,ba sa imani da abin da ya zo daga manzon Allah -tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi- wanda suka san ma'anarsa daga Alkur'ani wanda shi ne gaskiya, mumini ba ya kokwanto a cikinsa, wasa kuma sai suke daukarsa ba a ma'anarsa da Allah yake nufi ba sai su halaka a dalilinhaka
Madogara
كتاب التوحيد للإمام محمد بن عبد الوهاب ص252 ت: د. دغش العجمي . مكتبة أهل الأثر , الطبعة الخامسة , 1435ه
الجديد في شرح كتاب التوحيد لمحمد بن عبد العزيز السليمان القرعاوي, ت: محمد بن أحمد سيد , مكتبة السوادي، الطبعة: الخامسة، 1424ه
الملخص في شرح كتاب التوحيد للشيخ صالح الفوزان , دار العاصمة , الطبعة الأولى 1422ه
كتاب السنة لابن أبي عاصم ومعه ظلال الجنة للألباني, المكتب الإسلامي, ط4 1419
Wannan hadisi a HadeethEnc.comعن ابن مسعود رضي الله عنه قال: "جاء حَبْرٌ من الأحبار إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: يا محمد، إنا نجد أن الله يجعل السماوات على إِصْبَعٍ، والأَرَضَينَ على إِصْبَعٍ، والشجر على إِصْبَعٍ، والماء على إِصْبَعٍ، والثَّرَى على إِصْبَعٍ، وسائر الخلق على إِصْبَعٍ، فيقول: أنا الملك، فضحك النبي صلى الله عليه وسلم حتى بَدَتْ نَوَاجِذَهُ تَصْدِيقًا لقول الحبر، ثم قرأ: (وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ).
وفي رواية لمسلم: "والجبال والشجر على إِصْبَعٍ، ثم يَهُزُّهُنَّ فيقول: أنا الملك، أنا الله".
وفي رواية للبخاري: "يجعل السماوات على إِصْبَعٍ، والماء والثَّرَى على إِصْبَعٍ، وسائر الخلق على إِصْبَعٍ".
An karbo daga Dan Mas'ud Allah ya yarda dashi yace:"Wani Malami daga Malaman Yahudawa yazo wajan Manzon Allah tsira da amincin Allah su tabbata agareshi sai yace:Ya Muhammad,hakika mun samu cewa Allah zai sanya Sammai akan yatsa,kuma kassai akan Yatsa,kuma Bishiyu akan Yatsa,kuma Ruwa akan Yatsa,kuma Kasa akan Yatsa,kuma sauran Halittu akan Yatsa,sannan yace:Nine Mamallaki.Sai Annabi tsira da amincin Allah su tabbata agareshi yayi Dariya har Fikokinsa suka bayyana saboda gasgata fadin Malamin Yahudawan.Sannan ya karanta:Kuma basu kaddara Allah akan Hakikanin ikon yinsa ba kuma Kasa duka damkarsace a Ranar Kiyama?.Acikin wata Riwaya ta Muslim:"Da Duwatsu da Bishiyu akan Yatsa,sannan ya girgizasu sannan yace:Nine Mamallaki,nine Allah".Kuma acikin wata Riwaya ta Bukhari:"Zai sanya Sammai akan Yatsa,kuma Ruwa da Kasa akan Yatsa,kuma sauran Halitta akan Yatsa"
Bukhari da Muslim suka Rawaito shiDarajaIngantacce ne
Sharhi
Dan Mas'ud-Allah ya yarda dashi-yana bamu labari cewa wani Mutum daga Malaman Yahudawa yazo wajan Annabi-tsira da amincin Allah su tabbata agareshi-ya ambata masa cewa sun samu cikin Littattafansu cewa Allah -tsarkakekken Sarki-Ranar Al-kiyama zai sanya Sammai a Yatsa,kuma kassai a Yatsa,kuma Bishiyu a Yatsa,kuma Kasa aYatsa,.Awata Riwayar:kuma Ruwa akan Yatsa,kuma sauran ababan Halitta akan Yatsa,dagaYatsunsa-Mai-Girma da Daukaka-,kuma ita Biyarce kamar yadda yazo acikin Riwayoyi ingantattu,kuma ba kamar Yatsun ababan Halitta bace,kuma cewa shi zai bayyana wani abu daga Ikonsa da Girmansa Mai-Girma da Daukaka sannan sai ya girgizasu kuma ya bayyana Mulkinsa na Hakika,da cikar tasarrufinsa saki ba kaidi da Uluhiyyarsa ta Gaskiya.Sai Manzan Allah tsira da amincin Allah su tabbata agareshi yayi Dariya har Fikokinsa suka bayyana saboda gasgata fadin Malamin Yahudawan,sannan ya karanta:{Kuma basu kaddara Allah akan Hakikanin ikon yinsa ba Kasa duka damkarsa ce a Ranar Kiyama}.
Madogara
كتاب التوحيد للإمام محمد بن عبد الوهاب ص252 ت: د. دغش العجمي - مكتبة أهل الأثر , الطبعة الخامسة , 1435هـ.
الجديد في شرح كتاب التوحيد، لمحمد بن عبد العزيز السليمان القرعاوي, ت: محمد بن أحمد سيد , مكتبة السوادي، الطبعة: الخامسة، 1424هـ.
الملخص في شرح كتاب التوحيد، للشيخ صالح الفوزان, دار العاصمة , الطبعة الأولى 1422هـ.
صحيح البخاري, ترقيم محمد فؤاد عبد الباقي, دار طوق النجاة, الطبعة: الأولى، 1422هـ.
صحيح مسلم, ترقيم محمد فؤاد عبد الباقي, دار إحياء التراث العربي, بيروت.
Wannan hadisi a HadeethEnc.comعن عبد الله بن عمر رضي الله عنهما مرفوعاً: "يَطْوِي الله السماوات يوم القيامة، ثم يَأْخُذُهُنَّ بيده اليمنى، ثم يقول: أنا الملك أين الجبارون؟ أين المتكبرون؟ ثم يَطْوِي الأَرَضِينَ السبع، ثم يأخذهن بشماله، ثم يقول: أنا الملك، أين الجبارون؟ أين المتكبرون؟".
A kan Abdullah bn Omar - Allah ya yarda da su duka - ya kuma tashe shi: "Allah Mai xaukaki zai naxe sammai da a ranar Al-qiyama sannan ya xaukesu da Hannunsa na Dama sannan ya ce: Ni ne Mai Mulki ina masu jabberanci? kuma sannan sai naxe qasa ma da Hannunsa na Hagu sannan ya ce: Ni ne Mai Mulki ina masu jabberanci?"
Muslim ne ya rawaito shiDarajaIngantacce ne
Sharhi
Ibn Omar - Allah ya yarda da shi - ya gaya mana cewa Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya gaya musu cewa Allah - mai girma da daukaka - zai ninka sammai bakwai a ranar tashin kiyama ya dauke su da hannun damansa, ya nade kasa bakwai ya dauke su da hannun hagu, kuma cewa duk lokacin da dayansu ya dunkule, sai ya kira zuwa ga wadancan masu girman kai da masu girman kai. Lamarinsu yana bayyana cewa shi ne ma'abocin dukiya ta gaskiya kuma cikakke wacce ba ta raunana kuma ba ta bacewa, kuma duk wani wanda yake sarki ne kuma ya mallaki, mai adalci da rashin adalci, mai saurin wucewa da wulakanci a hannunsa, Madaukaki da Madaukaki, ba ya tambayar abin da ya aikata yayin da suke tambaya.
Madogara
كتاب التوحيد للإمام محمد بن عبد الوهاب ص252 ت: د. دغش العجمي . مكتبة أهل الأثر , الطبعة الخامسة , 1435ه
الجديد في شرح كتاب التوحيد لمحمد بن عبد العزيز السليمان القرعاوي, ت: محمد بن أحمد سيد , مكتبة السوادي، الطبعة: الخامسة، 1424ه
صحيح مسلم, ترقيم محمد فؤاد عبد الباقي, دار إحياء التراث العربي, بيروت.
Wannan hadisi a HadeethEnc.comعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «قَارِبُوا وَسَدِّدُوا، وَاعْلَمُوا أَنَّهُ لَنْ يَنْجُوَ أَحَدٌ مِنْكُمْ بِعَمَلِهِ» قَالُوا: يَا رَسُولَ اللهِ وَلَا أَنْتَ؟ قَالَ: «وَلَا أَنَا، إِلَّا أَنْ يَتَغَمَّدَنِيَ اللهُ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَفَضْلٍ».
Daga Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Ku kusanto ku daidaita, ku sani cewa babu wani daga cikinku da zai tsira da aikinsa". Suka ce: Ya Manzon Allah koda kaine?ya ce: "Koda nine sai dai idan Allah Ya lulluɓeni da rahamarSa da kuma falalarSa".
Bukhari da Muslim ne suka rawaito shiDarajaIngantacce ne
Sharhi
Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yana kwaɗaitar da sahabbai akan su yi aiki, kuma su ji tsoron Allah gwargwadan ikonsu, ba tare da zurfafawa ko Gazawa ba, kuma su nufi daidai da aikinsu ta hanyar ikhlasi ga Allah da bin sunna dan a karɓi aikinsu sai su zama sababi ga saukar rahama garesu.
Sannan ya ba su labarin cewa wani mutum aikinsa kawai ba zai tseratar da shi ba; kai babu makawa daga rahamar Allah.
Suka ce: Har kai Ya Manzon Allah aikinka ba zai tseratar da kai ba tare da girman darajarsa?
Sai ya ce: Har ni, sai dai in Allah Ya suturtani da falalar rahamarSa.
Fa’idoji
- AlNawawi ya ce: (Ku daidaita ku kusanto): Ku nemi daidai, kuma ku yi aiki da shi ko da kun gajiya daga hakan, to ku kusanto gare shi; wato: Ku kusanto gare shi, daidai; (shi ne) daidai, shi ne tsakanin wuce gona da iri da kuma sakaci, kada ku zurfafa kuma kada ku yi sakaci.
- Ibnu Baz ya ce: Ayyuka na gari su ne sabubban shiga aljanna, kamar yadda munanan ayyuka su ne sabubban shiga wuta, hadisin yana bayyana cewa shigarsu aljanna ba kawai saboda aiki ba ne, kai babu makawa daga rangwamen Allah da rahamarSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -, su sun shigeta ne da sabubban ayyukansu, sai dai abinda ya tabbatar hakan shi ne rahamarSa - tsarki ya tabbatar maSa -, da rangwaminSa da gafararSa.
- Bawa kada ya ruɗu ya yi jiji da kai da aikinsa duk yadda ya kai; domin cewa haƙƙin Allah (shi ne) mafi girma daga aikinsa, to babu makawa ga bawa daga tsoro da kwaɗayi gaba ɗaya.
- Falalar Allah da rahamarSa ga bayinSa (ita ce) mafi yalwatuwa daga ayyukansu.
- Ayyuka na gari sababi ne na shiga aljanna, rabauta da ita kuwa kaɗai daga falalar Allah ne da kuma rahama daga gareShi.
- AlKarmani ya ce: "Idan dukkanin mutane ba zasu shiga aljanna ba sai da rahamar Allah, to fuskantar keɓantar Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - da ambato shi ne cewa shi idan ya kasance a yanke cewa shi zai shiga aljanna, kuma shima ba zai shigeta ba saida rahamar Allah; to waninsa zai zama a hakan ta hanyar ne mafi cancanta.
- Al-Nawawi ya ce: A cikin ma'anar faɗinsa - Allah Maɗaukakin sarki -: {Ku shiga aljanna saboda abinda kuka kasance kuna aikatawa} [al-Nahl: 32], {Wancan aljannar da aka gadar muku da ita saboda abinda kuka kasance kuna aikatwa} [al-Zukhruf: 72], da makamancinsu na ayoyin da suke nuni akan cewa ayyuka ana shiga aljanna da su, to ba ya karo da waɗannan hadisan, kai ma'anar ayoyin cewa shiga aljanna da sababin ayyuka ne, sannan gamkatar ga ayyuka, da shiriya dan tsarkakewa a cikinsu, da kuma karɓarsu da rahamar Allah - Maɗaukakin sarki - da falalarSa ne, sai ya tabbata cewa shi ba zai shiga ba saboda mujarradin ayyuka, shi ne abin nufi da hadisan, kuma yana tabbata cewa shi ya shiga da ayyuka; wato: da sababinsu, kuma daga rahama ne.
- Ibnul Jauzi ya ce: Amsoshi huɗu suna tabbata daga hakan; na farko: Lallai cewa gamkatar ga aiki daga rahamar Allah ne, da ba dan rahamar Allah da ta gabata ba da imani bai tabbata ko ɗa'ar da tsira yake faruwa da ita ba. Na biyu: Lallai cewa abubuwan anfanin bawa ga mai shi ne to aikinsa abin cancanta ne ga mai shi, a duk lokacin da aka yi masa ni'ima na sakayya to shi daga falalarSa ne. Na uku: Ya zo a cikin wasu daga cikin hadisai cewa shi shiga aljanna da rahamar Allah ne, kuma rabe-raben darajoji da ayyuka ne. Na huɗu: Lallai cewa ayyukan ɗa'a (biyayya) sun kasance a cikin ƙanƙanin zamani, kuma sakamako ba ya ƙarewa to ni'imtarwa wacce ba ta karewa a cikin sakamakon abinda yake karewa da falala bada fuskar ayyuka ba.
- AlRafi'i ya ce: Lallai mai aiki kada ya dogara akan aikinsa a cikin neman tsira da samun darajoji; domin shi kawai ya yi aikin ne da dacewar Allah, kawai ya bar saɓo ne saboda tsarin Allah to dukkanin wannan da fallarSa ne da kuma rahamarSa.
Madogara
صحيح البخاري (7/ 121) (5673).
صحيح مسلم (4/ 2170) (2816).
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 165).
كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (2/ 321).
شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (1/ 573).
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 130).
Wannan hadisi a HadeethEnc.comعن أبي موسى الأشعري رضي الله عنه كان النبي صلى الله عليه وسلم إذا أتاه طالب حاجة أقبل على جُلسائِه، فقال: «اشْفَعُوا تُؤجَرُوا، ويَقْضِي الله على لسانِ نَبِيِّه ما أحب». وفي رواية: «ما شاء».
A kan Abu Musa al-Ash'ari - yardar Allah ta tabbata a gare shi - idan Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya je masa, zai zo wurin zamansa, sai ya ce: "Ku yi roƙo, za a ba ku lada, kuma Allah zai ciyar da harshen Annabi abin da yake so." Kuma a cikin wani labari: "Duk abin da Ya so."
Bukhari da Muslim suka Rawaito shiDarajaIngantacce ne
Sharhi
Wannan hadisin yana kunshe da asali mai girma da fa'ida mai girma, wanda yake shi ne bawa ya himmatu da lamuran alheri, shin niyyarsu da sakamakonsu ya haifar da 'ya'ya ko kuma wasu daga cikinsu sun faru, ko kuma ba a sami komai daga gare su ba. Wannan kamar roƙo ne ga waɗanda suke da buƙatu a wurin sarakuna da dattawa, da waɗanda bukatunsu ke da alaƙa da su, saboda mutane da yawa suna ƙauracewa neman sa idan ba a san karɓawar sa ba. Ya yi kewar kansa mai yawan alheri daga Allah, kuma sananne ne ga ɗan'uwansa Musulmi. Wannan shine dalilin da ya sa Annabi, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya umarci sahabbansa da su taimakawa wadanda suke cikin bukata tare da yi musu addu’a domin gaggauta sakamako a wurin Allah, saboda fadinsa: (Ku yi ceto, a ba ku lada) saboda kyakkyawar roko abin kauna ne a wurin Allah kuma yana gamsar da shi. Gaggawar sa game da ladan yanzu, don shima yana hanzarin yin abin kirki kuma yayi abinda aka sani ga ɗan'uwan sa, kuma da cewa yana da hannu. Hakanan, watakila ceton nasa zai zama dalili na samun abin da yake so daga mai ceton a gare shi ko don wasu daga gare shi. Yin gwagwarmaya cikin lamuran alheri da walwala wanda watakila ko rashin samun kyakkyawa na gaggawa, rayuka wadanda suka saba don taimakawa cikin alheri, da kuma share fagen cika ceton da aka samu ko ake tunanin karba. Fadinsa: "Kuma Allah zai zartar da abin da Yake so a kan leben Annabinsa," ma'ana abin da yake so daga abin da aka ambata a baya a cikin iliminsa na faruwar al'amari da faruwar sa ko rashin sa, abin da ake bukata: roƙo. Kuma ana biyan lada a kanta, shin an samu ta hanyar mai tabbatarwa ko kuma idan akwai abin da zai hana a same shi.
Madogara
كنوز رياض الصالحين - حمد بن ناصر بن عبد الرحمن العمار - دار كنوز اشبيليا- الطبعة الأولى: 1430 هـ
بهجة الناظرين - سليم بن عيد الهلالي - دار ابن الجوزي.
نزهة المتقين - مصطفى سعيد الخن، مصطفى البغا، محي الدين مستو، علي الشرجبي، محمد أمين لطفي - مؤسسة الرسالة ، بيروت - الطبعة الأولى : 1397 هـ 1977 م - الطبعة الرابعة عشر 1407 هـ 1987م.
شرح رياض الصالحين - محمد بن صالح بن محمد العثيمين - الناشر: دار الوطن للنشر، الرياض - الطبعة: 1426 هـ.
دليل الفالحين - محمد بن علان - دار الكتاب العربي.
رياض الصالحين- د. ماهر بن ياسين الفحل - الناشر: دار ابن كثير للطباعة والنشر والتوزيع، دمشق - بيروت - الطبعة: الأولى، 1428 هـ - 2007 م.
صحيح البخاري - محمد بن إسماعيل البخاري - دار طوق النجاة - الطبعة : الأولى، 1422هـ
صحيح مسلم - مسلم بن الحجاج أبو الحسن القشيري النيسابوري - المحقق: محمد فؤاد عبد الباقي - الناشر: دار إحياء التراث العربي - بيروت.
بهجة قلوب الأبرار وقرة عيون الأخيار في شرح جوامع الأخبار - المؤلف: أبو عبد الله، عبد الرحمن بن ناصر بن عبد الله بن ناصر بن حمد آل سعدي المحقق: عبد الكريم بن رسمي ال الدريني دار النشر: مكتبة الرشد للنشر والتوزيع الطبعة: الأولى 1422هـ - 2002م.
Wannan hadisi a HadeethEnc.comعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَقُولُ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ: أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي، وَأَنَا مَعَهُ حِينَ يَذْكُرُنِي، فَإِنْ ذَكَرَنِي فِي نَفْسِهِ ذَكَرْتُهُ فِي نَفْسِي، وَإِنْ ذَكَرَنِي فِي مَلَإٍ ذَكَرْتُهُ فِي مَلَإٍ خَيْرٍ مِنْهُ، وَإِنِ اقْتَرَبَ إِلَيَّ شِبْرًا، تَقَرَّبْتُ إِلَيْهِ ذِرَاعًا، وَإِنِ اقْتَرَبَ إِلَيَّ ذِرَاعًا، اقْتَرَبْتُ إِلَيْهِ بَاعًا، وَإِنْ أَتَانِي يَمْشِي أَتَيْتُهُ هَرْوَلَةً».
Daga Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Allah - Mai girma da ɗaukaka - Yana cewa: Ni ina inda zatan bawaNa yake, kuma Ni ina tare da shi lokacin da yake ambatona, idan ya ambaceNi a cikin ransa zan ambace shi a cikin raiNa, idan ya ambaceni a cikin mutane zan ambace shi a cikin mutanen da suka fisu alheri, idan ya kusantoNi taki (ɗaya), Zan kusanto zuwa gare shi zira'i (ɗaya), idan ya kusanto zuwa gareNi zira'i (ɗaya), zan kusanto gare shi faɗin hannaye, idan ya zo miNi yana tafiya zan zo masa ina gaggawa".
Bukhari da Muslim ne suka rawaito shiDarajaIngantacce ne
Sharhi
Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya bada labarin cewa Allah - Maɗaukakin sarki - Yana cewa:
Ni ina inda zatan bawaNa gareNi yake, zan yi mu'amala da bawaNa gwargwadan zatansa da Ni, hakan dan ƙauna da burin rangwami, kuma Ina yi masa abinda yake tinanin afkuwarsa daga gareNi na alheri ne ko wanin hakan; kuma Ni ina tare da shi da rahama da dacewa da shiriya da kiyayewa da ƙarfafawa idan ya anbaceNi.
Idan ya anbaceNi a cikin ransa shi kaɗai a kaɗaice da tasbihi da hailala ko waninsu; zan anbace shi a cikin raiNa.
Idan ya anbaceNi a cikin jama'a; zan ambace shi a cikin jama'ar da tafisu yawa kuma ta fisu tsarki.
Wanda ya nemi kusanci zuwa ga Allah gwargwadan taki Allah Zai yi masa ƙari sai Ya kusanto zuwa gare shi da zira'i.
Idan ya nemi kusanci zuwa gare shi gwargwadan zira'i zai kusanto zuwa gare shi gwargwadan awon faɗin hannaye.
Idan ya zo zuwa ga Allah yana tafiya to Allah zai zo masa Yana sassarfa.
Bawa idan ya nemi kusanci zuwa ga Ubangijinsa da biyayya gareShi da fuskantowa gareShi, to lallai Ubangiji - Maɗaukakin sarki - Zai ƙara kusanci zuwa gareshi dan sakamako daga jinsin aikinsa.
A duk lokacin da bautar mumini ta cika ga Ubangijinsa to Allah Maɗaukakin sarki zai kusanto zuwa gare shi, kyautar Allah da sakamakonSa (ita ce ) mafi yawa daga aikin bawa da kuma wahalarsa, a taƙaice cewa sakamakon Allah mai rinjaya ne akan aiki ta hanyar kaifiyya da kuma kimmiya.
Mumini yana kyautata zato, kuma yana aiki, yana gaggawa yana ƙarawa har ya gamu da Allah.
Fa’idoji
- Wannan hadisin yana daga abin da Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - yake ruwaito shi daga Ubangijinsa, ana ambatonsa da Hadisi Ƙudsi, ko Ilahi, shi ne wanda lafazinsa da ma'anarsa daga Allah ne, sai dai cewa shi babu keɓance-keɓancen AlƘur’ani a cikinsa waɗanda ya keɓanta da su daga waninSa, kamar bauta da karanta shi, da yin tsarki sabo da shi da fito na fito(ƙalubalanta) da gajiyarwa, da sauransu.
- Al-Aajurri ya ce: Lallai ma'abota gaskiya suna siffanta Allah - Mai girma da ɗaukaka - da abinda Ya siffanta kanSa - Mai girma da ɗaukaka - da shi, da kuma abinda Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya siffanta shi da shi, kuma da abinda sahabbai - Allah Ya yarda da su - suka siffantaShi da shi, wannan (ita ce) mazhabar malamai daga waɗanda ya bi bai yi ƙirƙire ba, Ya ƙare. Ahlus Sunna suna tabbatarwa Allah abinda Ya tabbatarwa kanSa da shi na sunaye da siffofi ba tare da jirkitawa ko korewa ko kaifantawa ko kamantawa ba, kuma suna korewa Allah abinda Ya korewa kanSa, sunayin shiru daga abinda korewa ko tabbatarwa bai zo da shi ba, Allah - madaukakin sarki - ya ce: {Babu wani abu tamkarSa, Shi ne Mai yawan ji kuma Mai yawan gani}.
- Kyautata zato ga Allah babu makawa daga aiki a tare da shi, al-Hasanul Basri ya ce: Lallai cewa mumini ya kyautata zato ga Ubangijinsa sai ya kyautata aiki, kuma lallai cewa fajiri ya munana zato ga Ubangijinsa sai ya munana aiki.
- Al-Ƙurɗubi ya ce: An ce: Ma'anar "Zaton bawaNa gareNi" Zaton amsawa a yayin addu'a, da kuma zatan karɓa a yayin tuba, da zatan gafara a yayin istigfari, da zatan sakayya a yayin aikin ibada da sharuɗɗanta dan riƙo da gaskiyar alƙawarinsa, saboda haka yana kamata ga mutum ya yi ƙoƙari a tsayuwa da abinda ke kansa yana mai sakankancewa da cewa Allah Zai karɓe shi kuma Ya gafarta maSa; domin cewa shi ya yi alƙawari da hakan kuma Shi baYa saɓa alƙawari, idan ya ƙudirce ko ya yi zaton cewa Allah ba Zai karɓeta ba ko kuma cewa ba zata anfane shi ba to wannan shi ne yanke ƙauna daga rahamar Allah, kuma hakan yana daga manyan laifuka, wanda ya mutu akan hakan za'a wakilta shi zuwa abinda ya yi zato kamar yadda yake cikin sashin hanyoyin hadisin da aka anbata; "To bawaNa ya yi zato Na da abinda ya so", ya ce: Amma zatan gafara tare da nacewa akan sabo to hakan shi ne tsantsar jahilci da ruɗuwa.
- Kwaɗaitarwa akan yawaita anbatan Allah a cikin ranka da harshenka gaba ɗaya, yana jin tsoron Allah a cikin ransa da zuciyarsa ya dinga tuna girmanSa da haƙƙinSa ya ƙaunace Shi ya girmamaShi ya so Shi ya kyautata masa zato ya tsarkake aiki, ya furta da harshe: Tsarki ya tabbata ga Allah, godiya ta tabbata ga Allah, babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, Allah ne Mafi girma, babu wata dabara babu wani ƙarfi sai ga Allah.
- Ibnu Abi Jamrah ya ce: Wanda ya anbace shi alhali shi yana mai jin tsoro zai amintar da shi, ko mai kewa zai ɗebe masa kewa.
- Taki: (shi ne) faɗin dake tsakanin ƙaramin ɗan yatsa zuwa babban ɗan yatsa a yayin miƙe tafi. Zira'i kuwa: (shi ne) faɗin dake tsakanin gefen ɗan yatsa na tsakiya har zuwa ƙashin gwiwar hannu. Ba'i kuwa: (Shi ne) tsawon zira'i biyu na mutum da kuma damattsansa da faɗin ƙirjinsa; hakan (shi ne) gwargwadan zira'i huɗu.
Madogara
صحيح البخاري (9/ 121) (7405).
صحيح مسلم (4/ 2067) (2675).
كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (17/ 151).
شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (5/ 516).
منار القاري شرح مختصر صحيح البخاري، حمزة محمد (5/ 372).
الجواب الكافي لمن سأل عن الدواء الشافي أو الداء والدواء (ص25).
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 510).
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (2/ 983).
Wannan hadisi a HadeethEnc.comKowane hadisi, daraja, sharhi da fa’ida a nan an nuna su daidai yadda HadeethEnc.com ke wallafa su, bisa sharuɗɗansa na sake wallafawa. Darajar ba ta ambaci wanda ya yanke hukuncin ba. Fassarorin da sharhohin na mawallafansu ne, kuma wasu suna bayyana hukunce-hukunce; masu bitar Sabīl ba su duba su ba. Hadisin Larabci shi ne nassin. Tushe: HadeethEnc.com