توحيد الوهيت

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بیان می‌دارد که الله عزوجل از سوگند خوردن به پدران نهی کرده است؛ پس هرکه قصد سوگند خوردن دارد، نباید سوگند یاد کند مگر به الله و به دیگری قسم نخورد. سپس عمر بن خطاب ـ رضی الله عنه ـ ذکر می‌کند که از وقتی نهی از این نوع سوگند خوردن را از رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ شنیده است، هرگز به آن سوگند یاد نکرده است؛ چنانکه نه خود به عمد چنین سوگندی یاد نموده و نه سوگند دیگری به غیر الله را نقل نموده است.

1. تحریم سوگند به غیر الله، به ویژه سوگند خوردن به پدران؛ زیرا از عادات جاهلیت است.
2. سوگند: یعنی قسم خوردن به الله یا به نام‌ها یا صفات الله برای امری جهت تاکید بر آن.
3. فضیلت عمر ـ رضی الله عنه ـ در سرعت پذیرش [امر پیامبر] و فهم نیکو و وَرَع و پرهیزگاری او.

صحيح البخاري (8/ 132) (6647). صحيح مسلم (3/ 1266) (1646). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص684). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (2/ 134).

عایشه و ابن عباس ـ رضی الله عنهم ـ خبر داده‌اند که هنگام وفات پیامبر صلی الله علیه وسلم، ایشان تکه پارچه‌ای را بر صورت خود می‌انداخت و چون به علت سکرات مرگ نفس کشیدن بر ایشان دشوار می‌شد آن را از چهره برداشته و در این حال دشوار می‌فرمود: الله یهودیان و نصرانیان را نفرین کند و از رحمت خود دور سازد؛ زیرا آنان بر قبرهای پیامبران‌شان مسجدهایی ساختند و اگر اهمیت این امر نبود در چنین شرایطی آن را بازگو نمی‌کرد؛ و به این ترتیب رسول خدا امتش را از مشابهت با این کار نهی کردند. زیرا این از کارهای یهودیان و نصرانیان و وسیله‌ای است که به شرک ورزیدن به الله عزوجل می‌انجامد.

1. ممنوعیت مسجد ساختن بر قبور پیامبران و صالحان که در آنها برای الله نماز برگزار شود؛ زیرا این وسیله‌ای به سوی شرک است.
2. شدت توجه رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ و اهتمام ایشان به توحید و ترس ایشان از بزرگداشت قبور؛ زیرا این کار به شرک منجر می‌شود.
3. جايز بودن لعنت فرستادن به يهود و نصارا و هر كسى كه مانند آنان بر روى آرامگاه‌ها بنا و مسجد مى‌سازد.
4. ساختمان سازی بر روی قبور از سنت‌های یهودیان و نصرانیان است و در حدیث از مشابهت به آنان نهی شده است.
5. از مصادیق مسجد نمودن قبور این است که نزد قبور و به سوی آن نماز خوانده شود، حتی اگر مسجدی بر روی آن ساخته نشود.

صحيح البخاري (1/ 95) (435)، (2/ 102) (1390). صحيح مسلم (1/ 377) (531)، (1/ 376) (529). الملخص في شرح كتاب التوحيد، للشيخ صالح الفوزان (ص170). الجديد في شرح كتاب التوحيد، لمحمد بن عبد العزيز السليمان القرعاوي (ص185).

پیامبر صلی الله علیه سلم خبر می‌دهد که الله تبارک و تعالی فرموده است: او بی‌نیازترین شریکان از شرک است؛ زیرا او از هر چیزی بی‌نیاز است و چون انسان عمل نیکی انجام دهد و آن را برای الله و غیر الله بگرداند، الله او را رها کرده و آن عمل را از وی نمی‌پذیرد و به صاحبش بازمی‌گرداند؛ بنابراین واجب است که اخلاص در عمل را برای الله سبحانه و تعالی داشته باشد، زیرا او هیچ عملی را نمی‌پذیرد مگر آنچه خالصانه برای ذات بخشنده‌ و بزگوارش باشد.

1. هشدار نسبت به همهٔ انواع و اشکال شرک و اینکه شرک مانع پذیرش عمل است.
2. درک و احساس بی‌نیازی الله و عظمت او از چیزهایی است که به اخلاص در عمل کمک می‌کند.

صحيح مسلم (4/ 2289) (2985). شرح النووي على مسلم (18/ 115). الملخص في شرح كتاب التوحيد، لصالح الفوزان (ص287). الجديد في شرح كتاب التوحيد، لمحمد القرعاوي (ص325).

پیامبر صلی الله علیه وسلم ما را از جایگاه خود نزد الله تعالی خبر داده است و اینکه به بالاترین مدارج محبت نزد الله رسیده‌ است، چنانکه ابراهیم رسیده بود؛ و بر این اساس داشتن خلیلی جز الله را نفی می‌کند چون قلبش پر از محبت الله تعالی و بزرگداشت و شناخت او شده است، بنابراین جایی برای کسی جز الله ندارد؛ و اگر ایشان از میان مردم خلیلی برمی‌گزید، بی‌شک و حتما او ابوبکر صدیق رضی الله عنه بود. سپس نسبت به زیر پا گذاشتن حدود جایز محبت هشدار می‌دهد، چنانکه یهودیان و نصرانیان دربارهٔ قبور پیامبران و صالحان خود مرتکب این خطا شدند، تا جایی که آنان را معبودانی شریک خداوند قرار دادند که به جای الله عبادت شدند؛ و بر قبرهای‌شان مساجد و معابد ساختند. و رسول خدا صلی الله علیه وسلم امتش را از اینکه همچون آنان عمل کنند، نهی کرده است.

1. فضل ابوبکر صدیق رضی الله عنه و اینکه برترین اصحاب و شایسته‌ترین مردم به خلافت رسول الله صلی الله علیه وسلم پس از وفات ایشان بود.
2. ساختن مساجد بر قبور از کارهای منکر امت‌های پیشین است.
3. نهی از تبدیل نمودن قبرها به مکان‌هایی برای عبادت که در کنار آنها یا به سوی آنها نماز بخوانند و بر آنها مسجد یا گنبد بسازند؛ تا از وقوع شرک به این سبب جلوگیری شود.
4. بر حذر داشتن و هشدار دادن نسبت به غلو و زیاده‌روی در مورد صالحان، چون به شرک می‌انجامد.
5. اهمیت آنچه پیامبر صلی الله علیه وسلم نسبت به آن هشدار داده‌ است، چون پنج شب پیش از وفات بر آن تاکید کردند.

صحيح مسلم (1/ 377) (532). شرح النووي على مسلم (5/ 13). الجديد في شرح كتاب التوحيد، لمحمد القرعاوي (ص188). الملخص في شرح كتاب التوحيد، لصالح الفوزان (ص172).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ از این نهی کرده‌اند که مسلمان چنین بگوید: «آنچه الله بخواهد و فلانی بخواهد»، یا آنچه الله و فلانی بخواهند؛ زیرا مشیت و ارادهٔ الله مطلق است و کسی در آن با او شریک نیست. اما آوردن واو عطف در این جمله، این احساس را ایجاد می‌کند که کسی با الله شریک است و [در اراده‌شان] با هم یکسان هستند. بلکه بگوید: آنچه الله بخواهد، سپس فلانی بخواهد. یعنی با گفتن «سپس» به جای «واو»، مشیت بنده را تابع مشیت الله کند، زیرا «سپس» نشانگر تعقیب و تراخی (بعدا آمدن) است.

1. تحریم گفتن: «آنچه الله و تو بخواهی» و جملاتی شبیه این که در آن با «واو» عطف به الله آمده است، زیرا از مصادیق شرک در الفاظ و اقوال است.
2. جایز بودن گفتن «آنچه الله، سپس تو بخواهی» و شبیه آن که در آن عطف با «سپس» و «بعد» آمده است، به دلیل انتفای محذور در آن.
3. اثبات مشیت برای الله و اثبات مشیت برای بنده؛ و اینکه مشیت بنده تابع مشیت الله تعالی است.
4. نهی از شریک نمودن خلق در مشیت الله، اگرچه لفظا باشد.
5. اگر بنده معتقد باشد که مشیت و ارادهٔ بنده همانند مشیت الله متعال است و در شمول و اطلاق با آن برابر است، یا معتقد باشد که بنده مشیتی مستقل دارد، دچار شرک اکبر شده است، اما اگر به کمتر از آن معتقد باشد، دچار شرک اصغر شده است.

السنن الكبرى للنسائي (9/ 361) (10755). سنن أبي داود (7/ 334) (4980). مسند أحمد (38/ 299) (23265)، (38/ 364) (23339). الجديد في شرح كتاب التوحيد، لمحمد القرعاوي (ص368). الملخص في شرح كتاب التوحيد، لصالح الفوزان (ص329).

ابن مسعود رضی الله عنه می گوید: بر فرض که به دروغ به الله قسم یاد کنم، این برایم بهتر است از اینکه به غیرالله قسم یاد کنم و راست بگویم؛ و از این جهت قسم دروغ خوردن به الله را بر قسم راست خوردن به غیرالله ترجیح می دهد، چون در این حالت قسم خوردن به الله، با نیکی توحید همراه است هرچند گناه دروغ را به همراه دارد؛ اما سوگند خوردن به غیرالله هرچند راست باشد، با نیکی راستگویی و بدی شرک همراه است. و نیکی توحید از نیکی راستگویی بزرگ تر است و بدی دروغ کمتر از بدی شرک می باشد.

كتاب التوحيد للإمام محمد بن عبد الوهاب ص252 ت: د. دغش العجمي . مكتبة أهل الأثر , الطبعة الخامسة , 1435ه الجديد في شرح كتاب التوحيد لمحمد بن عبد العزيز السليمان القرعاوي, ت: محمد بن أحمد سيد , مكتبة السوادي، الطبعة: الخامسة، 1424ه الملخص في شرح كتاب التوحيد للشيخ صالح الفوزان , دار العاصمة , الطبعة الأولى 1422ه المصنف لابن أبي شيبة, ت: كمال يوسف الحوت, مكتبة الرشد, الطبعة: الأولى، 1409 إرواء الغليل للألباني , المكتب الإسلامي , ط2, 1405ه

پیامبر صلی الله علیه وسلم از افراط و عبور از حد و حدود شرع در مدح و توصیف ایشان به اوصاف و افعال مخصوص الله تعالی یا ادعای غیب‌دانی ایشان یا به فریادن خواندن او همراه الله تعالی نهی می‌کند، چنانکه نصرانیان دربارهٔ عیسی بن مریم علیه السلام چنین رفتاری داشتند. سپس بیان می‌دارد که بنده‌ای از بندگان الله است و امر می‌کند که دربارهٔ ایشان بگوییم: او بندهٔ الله و فرستادهٔ اوست.

1. هشدار دربارهٔ عبور از حد و حدود شرعی در بزرگداشت و ستایش؛ زیرا این کار منجر به شرک خواهد شد.
2. آنچه پیامبر صلی الله علیه وسلم درباره‌اش هشدار داده‌ است، در این امت رخ داده و گروهی دربارهٔ پیامبر صلی الله علیه و سلم و گروهی دربارهٔ اهل بیت ایشان و همچنین گروهی دربارهٔ اولیاء الله دچار غلو شدند و به این ترتیب گرفتار شرک شدند.
3. رسول الله صلی الله علیه وسلم خود را چنین وصف نموده که بندهٔ الله است؛ تا بیان دارد که او بنده‌ای تربیت‌شده‌ای الله است؛ و جایز نیست که هیچیک از ویژگی‌های ربوبیت و پروردگاری برای ایشان قرار داده شود.
4. رسول الله صلی الله علیه وسلم خود را اینگونه وصف نموده که فرستادهٔ الله است؛ تا بیان دارد که او فرستاده‌ای از سوی الله است، بنابراین باید سخن او را راست شمرد و از وی پیروی کرد.

صحيح البخاري (4/ 167) (3445). عمدة القاري شرح صحيح البخاري، محمود بن أحمد بدر الدين العيني (16/ 37). فتح الباري، لابن حجر (6/ 490). منار القاري شرح مختصر صحيح البخاري، حمزة محمد قاسم (4/ 208).

پیامبر صلی الله علیه وسلم خبر می‌دهد که بهره‌مندترین مردم از شفاعت او در روز قیامت کسی است که «لا اله الا الله را خالصانه از دل گوید» یعنی اینکه معبود به حقی جز الله نیست و اینکه از شرک و ریا سالم باشد.

1. اثبات شفاعت برای پیامبر صلی الله علیه وسلم در آخرت و اینکه این شفاعت تنها برای موحدان است.
2. شفاعت پیامبر صلی الله علیه وسلم عبارت است از توسل ایشان به الله متعال برای داخل نشدن موحدانی به دوزخ که [به سبب گناهانی جز شرک] مستحق دوزخ شده‌اند و برای آنانی که داخل آتش شده‌اند تا از آن بیرون آیند.
3. فضیلتِ به زبان آوردن خالصانهٔ کلمهٔ توحید و اثر بسیار بزرگ آن.
4. محقق نمودن کلمهٔ توحید با آگاهی از معنای آن و عمل به مقتضای آن است.
5. فضیلت ابوهریره رضی الله عنه و اهتمام ایشان به علم.

صحيح البخاري (1/ 31) (99). منار القاري شرح مختصر صحيح البخاري، لحمزة محمد قاسم (1/ 197). القول المفيد على كتاب التوحيد، لابن عثيمين (1/ 343).