عن عبد الله بن عمر رضي الله عنهما قال: «بَينَمَا النَّاس بِقُبَاء في صَلاَة الصُّبحِ إِذْ جَاءَهُم آتٍ، فقال: إِنَّ النبِيَّ صلى الله عليه وسلم قد أُنزِل عليه اللَّيلةّ قرآن، وقد أُمِرَ أن يَستَقبِل القِبْلَة، فَاسْتَقْبِلُوهَا، وكانت وُجُوهُهُم إلى الشَّام، فَاسْتَدَارُوا إِلى الكَّعبَة».
از عبدالله بن عمر رضی الله عنهما روایت است که می گوید: زمانی که مردم در قبا و در حال خواندن نماز صبح [رو به بیت المقدس] بودند فردی نزد آنها رفته و گفت: دیشب بر پیامبر صلی الله علیه وسلم قرآن نازل شده و امر شده که رو به قبله [کعبه] کند، پس چنین کنید. این درحالی بود که روی آنها به سوی شام بود، پس رو به کعبه چرخیدند.
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
یکی از صحابه به سوی مسجد قبا رفت و متوجه شد که خبر نسخ قبله به اهالی قبا نرسیده است و همواره رو به قبله ی اول نماز می خوانند؛ پس آنها را از تغییر قبله به سوی کعبه خبر داد و اینکه در این مورد بر رسول الله صلی الله علیه وسلم قرآن نازل شده است؛ - اشاره به این آیه دارد که می فرماید: «قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ» [البقرة: 144] «[ای پیامبر،] به راستی که ما گرداندنِ رویت به [سوی] آسمان را [که در انتظار وحی الهی برای تغییر قبله هستی] می بینیم. اکنون تو را به [سوی] قبله ای بازمی گردانیم که به آن راضی شوی؛ پس روی خود را به سوی مسجدالحرام کن و [شما نیز ای مؤمنان، برای ادای نماز] هر جا بودید، روی خود را به سوی آن بگردانید. کسانی که کتاب [آسمانی] به آنها داده شد، به خوبی می دانند که این [تغییر قبله، فرمانی] حق [و] از جانب پروردگارشان است؛ و الله از آنچه می کنند غافل نیست». و به آنها خبر داد که رسول الله صلی الله علیه وسلم رو به کعبه نموده است؛ بنابراین بنا بر فقه و فهمی که از آن برخوردار بودند درحالی که رو به بیت المقدس - قبله ی اول - بودند، رو به سوی قبله ی دوم یعنی کعبه چرخیدند.
مرجع
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الإمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، 1426هـ.
الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري، ط1، دار الفكر، دمشق، 1381هـ.
تنبيه الأفهام، للعثيمين -طبعة مكتبة الصحابة الامارات -مكتبة التابعين- القاهرة- الطبعة الأولى 1426هـ.
صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422هـ.
صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت.
عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رضي الله عنه قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «سَوُّوا صُفُوفَكُمْ، فَإِنَّ تَسْوِيَةَ الصَّفِّ مِنْ تَمَامِ الصَّلَاةِ».
از اَنَس بن مالک ـ رضی الله عنه ـ روایت است که رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمودند: «سَوُّوا صُفُوفَكُمْ، فَإِنَّ تَسْوِيَةَ الصَّفِّ مِنْ تَمَامِ الصَّلَاةِ»: «صف‌های خود را راست کنید، زیرا راست نمودن صف‌ها از کمال نماز است».
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ نمازگزاران را امر می‌کند که صف‌های خود را راست کنند به طوری که از یکدیگر جلوتر و عقب‌تر نباشند؛ و اینکه راست کردن صف‌ها از کمال نماز است و کج بودن صف نوعی خلل و نقص در نماز محسوب می‌شود.
فواید
- مشروعیت توجه به هر آنچه باعث کامل شدن نماز و دوری آن از نقص می‌شود.
- حکمت پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ در آموزش، چنانکه حکم را توام با علت آن ذکر می‌کند؛ تا حکمتِ تشریع آشکار شود و شنوندگان برای پذیرش آن تشویق شوند.
مرجع
صحيح البخاري (1/ 145) (723).
صحيح مسلم (1/ 324) (433).
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص127).
تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (1/ 161).
الإفهام في شرح عمدة الأحكام، لابن باز (ص173).
عن أنس بن مالك رضي الله عنه قال: «جاء أعرابِيُّ، فبَالَ في طَائِفَة المَسجد، فَزَجَرَه النَّاسُ، فَنَهَاهُمُ النبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلمَّا قَضَى بَولَه أَمر النبي صلى الله عليه وسلم بِذَنُوب من ماء، فَأُهرِيقَ عليه».
از انس بن مالک رضی الله عنه روایت است که می گوید: صحرانشينی آمد و در قسمتی از مسجد ادرار کرد که مردم او را منع و توبيخ کردند؛ اما پيامبر صلى الله عليه وآله وسلم آنها را از اين کار نهی کرد و چون ادرارش تمام شد، دستور داد دلوی آب بر محل ادرار او بريزند.
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
جهل و خشونت از عادات بادیه نشینان بود و دلیل آن دوری از فراگیری آموزه هایی بود که الله متعال بر رسول الله صلی الله علیه وسلم نازل کرده بود. باری رسول الله صلی الله علیه وسلم در میان اصحابش در مسجد نبوی بود که بادیه نشینی آمد و در گوشه ای از مسجد ادرار کرد، به این گمان که این مکان هم مثل بیابان است؛ این رفتار به دلیل حرمت زیاد مساجد، بر صحابه رضی الله عنهم گران تمام شد، لذا در حین ادرار کردن وی، او را نهیب زدند اما پیامبری که صاحب اخلاق نیک بود و با بشارت و آسان گیری مبعوث شده بود، آنها را از بازداشتن وی نهی کرد؛ چون به وضعیت بادیه نشینان واقف بود؛ و نمی خواست مکان زیادی از مسجد و نیز بدن یا لباس آن بادیه نشین آلوده شود و با قطع ادرارش دچار بیماری و مصیبت گردد؛ و این رفتار پیامبر باعث می شد بهتر پذیرای نصیحت و آموزش پیامبر صلی الله علیه وسلم شود؛ سپس به صحابه دستور داد تا با ریختن سطل آبی بر محل ادرار، مکان آلوده را پاک کنند.
مرجع
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الأمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، 1426 هـ.
تنبيه الأفهام شرح عمدة لأحكام لابن عثيمين، ط1، مكتبة الصحابة، الإمارات، 1426هـ.
صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422هـ.
صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت.
عن النعمان بن بشير رضي الله عنه مرفوعاً: «لَتُسَوُّنَّ صُفُوفَكُم أو لَيُخَالِفَنَّ الله بين وُجُوهِكُم».
وفي رواية: «كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يُسَوِّي صُفُوفَنَا، حتى كَأَنَّمَا يُسَوِّي بها القِدَاح، حتَّى إِذَا رأى أَنْ قد عَقَلْنَا عَنهُ، ثم خَرَج يومًا فَقَام، حتَّى إِذَا كاد أن يُكَبِّرُ، فَرَأَى رَجُلاً بَادِيًا صَدرُهُ، فقال: عِبَادَ الله، لَتُسَوُّنَّ صُفُوفَكُم أو لَيُخَالِفَنَّ الله بين وُجُوهِكُم».
از نعمان بن بشیر رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «لَتُسَوُّنَّ صُفُوفَكُم أو لَيُخَالِفَنَّ الله بين وُجُوهِكُم»: «صف های تان را (هنگام نماز) راست کنيد؛ وگرنه بيم آن می رود که الله چهره های تان را مسخ کند (يا در ميان شما اختلاف و کينه بيندازد)». و در روایتی آمده است: رسول الله صلى الله عليه وسلم همواره صف های ما را مانند تيرها، راست و برابر می ساخت تا اينکه دريافت، اين کار را ياد گرفته ايم (و رعايت می کنيم). روزی برای اقامه ی نماز آمد و نزديک بود تکبير بگويد که چشمش به مردی افتاد که سينه اش جلوتر از صف بود، پس فرمود: «عِبَادَ الله، لَتُسَوُّنَّ صُفُوفَكُم أو لَيُخَالِفَنَّ الله بين وُجُوهِكُم»: «ای بندگان الله، صف های تان را (هنگام نماز) راست کنيد؛ وگرنه بيم آن می رود که الله چهره های تان را مسخ کند (يا در ميان شما اختلاف و کينه بيندازد)».
به روایت مسلم - متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
رسول الله صلی الله علیه وسلم تاکید می کند اگر صف های تان را راست نکنید، حتما الله متعال بین کسانی که صف های شان کج بوده و انحراف دارد و آن را راست نمی کنند، اختلاف می اندازد؛ و انحراف و کجی در صف به این ترتیب است که برخی از آنها جلوتر از دیگران باشند و فاصله هایی میان آنها باشد. رسول الله صلی الله علیه وسلم با سخن گفتن اصحابش را آموزش می داد و با عمل تهذیب شان می کرد؛ چنانکه با دست آنها را راست می کرد تا اینکه دریافت، این کار را یاد گرفتند؛ و در یکی از نمازها صحابه ای را در صف و در بین اصحابش دید که سینه اش جلوتر از آنهاست، پس ناراحت شده و فرمود: «لَتُسَوُّنَّ صُفُوفَكُم أو لَيُخَالِفَنَّ الله بين وُجُوهِكُم»: «یا صف های تان را (هنگام نماز) راست می کنيد یا بيم آن می رود که الله چهره های تان را مسخ کند (يا در ميان شما اختلاف و کينه بيندازد)».
مرجع
الإلمام بشرح عمدة الأحكام لإسماعيل الأنصاري، ط1، دار الفكر، دمشق، 1381ه.
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الأمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، 1426هـ.
تنبيه الأفهام شرح عمدة لأحكام لابن عثيمين، ط1، مكتبة الصحابة، الإمارات، 1426ه.
عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، ط2، دار الثقافة العربية، دمشق ، بيروت، مؤسسة قرطبة، 1408هـ.
صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422ه.
صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، 1423هـ.
عن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم: «اللهُمَّ لَا تَجْعَلْ قَبْرِي وَثَنًا، لَعَنَ اللهُ قَوْمًا اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ».
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: «اللهم لا تجعل قبري وثنًا، لعن الله قومًا اتخذوا قبور أنبيائهم مساجد»: «بارالها، قبر مرا بتی نگردان. الله قومی را لعنت نمود که قبور پیامبران خود را مساجد قرار دادند».
به روایت احمددرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلی الله علیه وسلم به درگاه پروردگارش دعا کرد که قبرش را همانند بتی نگرداند که مردم با بزرگداشت و سجده بردن به آن عبادتش کنند. سپس خبر می‌دهد که الله تعالی کسانی را که قبور پیامبران را مسجد کرده‌اند، از رحمتش دور ساخته و طرد نموده است؛ زیرا مسجد قرار دادن آنها وسیله‌ای است برای عبادتِ قبرها و معتقد شدن به آنها.
فواید
- گذشتن از حد و حدود شرعی دربارهٔ قبور پیامبران و صالحان باعث می‌شود این قبور به جای الله عبادت شوند، بنابراین باید از هرگونه وسیله‌ای که به شرک منتهی می‌شود، اجتناب کرد.
- رفتن نزد قبور برای بزرگداشت و عبادت نزد آنها - هر قدر صاحبِ قبر مقرب درگاه خداوندی باشد - جایز نیست.
- حرام بودن بنای مساجد بر روی قبور.
- حرام بودن نماز در کنار قبرها حتی اگر مسجدی روی آن بنا نشده باشد، بجز نماز میت بر جنازه‌ای که بر آن نماز نخوانده اند.
مرجع
مسند أحمد (12/ 314) (7358).
فتح المجيد شرح كتاب التوحيد، لعبد الرحمن التميمي (1/ 434).
القول المفيد على كتاب التوحيد، لمحمد بن عثيمين (1/ 434).
الملخص في شرح كتاب التوحيد، لصالح الفوزان (ص178).
الجديد في شرح كتاب التوحيد، لمحمد القرعاوي (ص194).
التمهيد لشرح كتاب التوحيد، لصالح آل الشيخ (ص51).
مشكاة المصابيح، للتبريزي (1/ 234).
عن علي بن الحسين: "أنه رأى رجلا يجيء إلى فُرْجَةٍ كانت عند قبر النبي صلى الله عليه وسلم فيدخل فيها فيدعو، فنهاه، وقال: ألا أحدثكم حديثا سمعته من أبي عن جدي عن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال:« لا تتخذوا قبري عيدا، ولا بيوتكم قبورا، وصلوا علي، فإن تسليمكم يبلغني أين كنتم».
از علی بن حسین رضی الله عنهما روایت است: مردی را دیدم که از شکافی در دیوار اطراف قبر رسول الله صلی الله علیه وسلم وارد شده و دست به دعا برداشت؛ او را از این کار باز داشتم و گفتم: آیا حدیثی را برای شما روایت نکنم که آن را از پدرم از جدم شنیدم که می فرماید: «لا تَتَّخِذُوا قَبْرِي عِيدًا، وَلا بُيُوتَكُمْ قُبُورًا، وَصَلُّوا عَليَّ، فَإِنَّ تَسْلِيمَكُمْ يَبْلُغُنِي أَيْنَمَا كُنْتُمْ»: «قبر مرا به محلی برای رفت و آمد در زمانی مخصوص به شیوه ای مخصوص تبدیل نکنید و خانه های تان را به قبرستان تبديل نكنيد و بر من درود بفرستيد؛ زيرا هر جا باشید، درودتان را به من می رسانند».
به روایت ابن ابی شیبهدرجهبر اساس طُرُق و شواهدش صحیح است
شرح
علی بن حسین رضی الله عنهما خبر می دهد: مردی را دیده که نزد قبر رسول الله صلی الله علیه وسلم مشغول دعا بوده است و او را از این کار نهی کرده و بازداشته است؛ و در این زمینه به حدیثی از رسول الله صلی الله علیه وسلم استدلال می کند که در نهی از رفت و آمد مداوم جهت زیارت قبر پیامبر وارد شده است و از اینکه خانه ها از عبادت الله و ذکر و یاد او خالی گشته و چنین وجه اشتراکی با قبرستان داشته باشند، نهی می کند؛ و در ادامه خبر می دهد که سلامِ سلام کننده در هر جایی که باشد به رسول الله صلی الله علیه وسلم خواهد رسید.
مرجع
كتاب التوحيد، للإمام محمد بن عبد الوهاب، ت: د. دغش العجمي، مكتبة أهل الأثر, الطبعة الخامسة, 1435ه.
الجديد في شرح كتاب التوحيد، لمحمد بن عبد العزيز السليمان القرعاوي, ت: محمد بن أحمد سيد, مكتبة السوادي، الطبعة: الخامسة، 1424ه.
الملخص في شرح كتاب التوحيد، للشيخ صالح الفوزان, دار العاصمة, الطبعة الأولى، 1422ه.
مصنف ابن أبي شيبة، تحقيق: كمال يوسف الحوت، نشر: مكتبة الرشد - الرياض، الطبعة: الأولى، 1409ه.
تحذير الساجد من اتخاذ القبور مساجد, الألباني, المكتب الإسلامي - الطبعة: الرابعة.
عن جابر رضي الله عنه قال: أراد بنو سلمة أن ينتقلوا للسكن قرب المسجد فبلغ ذلك رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال لهم: «إنه قد بلغني أنكم تُريدون أن تنتقلوا قُرب المسجد؟» فقالوا: نعم، يا رسول الله قد أردنا ذلك، فقال: «بَنِي سَلِمَة، دِيارَكُم، تُكتب آثارُكُم، ديارَكُم تُكتب آثاركُم».
وفي رواية: «إن بكلِّ خَطْوَة درجة».
از جابر رضی الله عنه روایت است که می گوید: بنی سلمه تصميم گرفتند به نزديکی مسجد نقل مکان کنند. اين خبر به رسول الله صلى الله عليه وسلم رسيد. پس به آنها فرمود: «إِنَّه قَدْ بَلَغَنِي أَنَّكُمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَنْتَقِلُوا قُربَ الْمَسْجِد؟»: «به من خبر رسيده که می خواهيد به نزديک مسجد نقل مکان کنيد». گفتند: بله، ای رسول خدا؛ فرمود: «بَنِي سَلِمةَ، ديارَكُم، تكْتبْ آثَارُكُم، دِيارَكُم، تُكْتَبْ آثارُكُمْ»: «ای بنی سلمه، در محل خود بمانيد تا گام های تان (به سوی مسجد) ثبت شود؛ در محل اقامت خود بمانيد تا پاداش گام هايی که به سوی مسجد برمی داريد، به شما برسد».
و در روايتی آمده است: «إِنَّ بِكُلِّ خَطْوةٍ درجةً»: «هر قدمی، يک درجه است».
بخاری به مانند آن روایت کرده است - به روایت مسلمدرجهصحیح است
شرح
بنی سلمه تصمیم گرفتند محل خود را که از مسجد دور بود، ترک کنند و به مکانی نزدیک مسجد نقل مکان کنند؛ اما رسول الله صلی الله علیه وسلم از خالی شدن اطراف مدینه اظهار ناخرسندی نمود. چنانکه در روایت بخاری آمده است. و دوست داشت اطراف مدینه آباد باشد تا وسعت جمعیتی مسلمانان در چشم منافقان و مشرکان بزرگ باشد. لذا از آنها سوال نمود و گفت: «به من خبر رسيده که می خواهيد به نزديک مسجد نقل مکان کنيد». گفتند: بله ای رسول خدا چنین قصدی کرده ایم؛ این بود که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «دِيارَكُم، تُكْتَبْ آثارُكُمْ»: «در محل اقامت خود بمانيد تا پاداش گام هايی که به سوی مسجد برمی داريد، به شما برسد». و این مساله را دو بار تکرار نمود. و برای آنها بیان داشت که در برابر هر گامی که به سوی مسجد برمی دارند، یک نیکی یا درجه خواهد بود.
و از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که می گوید: «در میان شما بیشترین اجر و پاداش را کسی دارد که خانه اش از مسجد دورتر است». گفته شد: چرا ای ابوهریره؟ فرمود: «به دلیل تعداد گام های زیادی که به سوی مسجد برمی دارد». مالک در "الموطأ" آن را روایت کرده است.
بنابراین هرچه منزل و محل سکونت دورتر از مسجد باشد، این باعث افزایش درجات و بخشیده شدن گناهان می شود. و این فضل زمانی متحقق می شود که کسی وضویی کامل در خانه گرفته و پیاده و نه سواره به سوی مسجد حرکت کند؛ فرقی نمی کند گام هایی که بر می دارد اندک باشند یا زیاد، در برابر هر قدمی که برداشته می شود یک درجه افزوده شده و یک گناه پاک می شود.
از مردی از اصحاب رسول الله صلی الله علیه وسلم روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «إِذَا تَوَضَّأَ أَحَدُكُمْ فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ، ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلَاةِ لَمْ يَرْفَعْ قَدَمَهُ الْيُمْنَى إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ حَسَنَةً، وَلَمْ يَضَعْ قَدَمَهُ الْيُسْرَى إِلَّا حَطَّ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَنْهُ سَيِّئَةً، فَلْيُقَرِّبْ أَحَدُكُمْ أَوْ لِيُبَعِّدْ»: ««هرگاه يکی از شما به خوبی وضو گرفته و سپس برای نماز بيرون شود، پای راستش را بر نمی دارد مگر اينکه الله متعال برای او يک نيکی می نويسد و پای چپش را بر زمين نمی گذارد مگر اينکه الله متعال يک گناه او را پاک می کند، پس هریک از شما دوست دارد فاصله ی بين قدم هايش را کم يا زياد کند». به روایت ابوداود.
و از ابن عباس رضی الله عنهما روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «أَتَانِي رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ اللَّيْلَةَ فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ - أَحْسِبُهُ يَعْنِي فِي النَّوْمِ - فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ، هَلْ تَدْرِي فِيمَ يَخْتَصِمُ المَلَأُ الأَعْلَى؟ قَالَ: قُلْتُ: نَعَمْ، يَخْتَصِمُونَ فِي الْكَفَّارَاتِ وَالدَّرَجَاتِ، قَالَ: وَمَا الْكَفَّارَاتُ وَالدَّرَجَاتُ؟ قَالَ: الْمُكْثُ فِي الْمَسَاجِدِ بَعْدَ الصَّلَوَاتِ، وَالْمَشْيُ عَلَى الْأَقْدَامِ إِلَى الْجَمَاعَاتِ، وَإِبْلَاغُ الْوُضُوءِ فِي الْمَكَارِهِ»: «ديشب پروردگارم در بهترين شکل و هيئت نزد من آمد - گمان می کنم مراد ایشان در خواب بود - و فرمود: «ای محمد، آيا می دانی ملائکه در ملکوت اعلی درباره ی چه چيزی با هم بحث و مجادله می کنند؟ گفتم: بله. مجادله ی آنها بر سر کفارات و درجات است. فرمود: کفارات و درجات چه هستند؟ فرمود: ماندن در مساجد بعد از نمازها، پیاده رفتن و قدم زنان به سوی مسجد جهت شرکت در نمازهای جماعت و وضوی کامل در شرایط سخت و دشوار». به روایت امام احمد.
بنابراین دست یافتن به درجات با این امور محقق می شود:
1- با وضو به مسجد رفتن؛
2- امید به اجر و پاداش آن داشتن؛ به دلیل حدیث متفق علیه: «إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى»: «اعمال به نيت ها بستگی دارند و دست آوردِ هر کسی، همان چيزی است که نيت کرده است».
3- خارج شدن از خانه فقط به قصد مسجد؛
4- پیاده و قدم زنان به مسجد رفتن و سواره نرفتن مگر به سبب عذری.
مرجع
كنوز رياض الصالحين، أ. د. حمد بن ناصر بن عبد الرحمن العمار، دار كنوز اشبيليا، الطبعة الأولى، 1430هـ.
بهجة الناظرين، الشيخ: سليم بن عيد الهلالي، دار ابن الجوزي، الكتاب غير نازل في الشاملة وحملته من المكتبة الوقفية، ولم أجد بيانات غير ما ذكرنا.
نزهة المتقين، د. مصطفى سعيد الخن، د. مصطفى البغا، محي الدين مستو، علي الشرجبي، محمد أمين لطفي، مؤسسة الرسالة، بيروت، الطبعة الأولى.
1397هـ - 1977م.
شرح رياض الصالحين، الشيخ: محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن للنشر، طبع عام 1426هـ.
رياض الصالحين، د. ماهر بن ياسين الفحل، الناشر: دار ابن كثير للطباعة والنشر والتوزيع، دمشق - بيروت، الطبعة: الأولى، 1428هـ - 2007م.
صحيح البخاري، محمد بن اسماعيل البخاري، دار طوق النجاة، الطبعة الأولى، 1422هـ.
صحيح مسلم، المؤلف: مسلم بن الحجاج أبو الحسن القشيري، المحقق: محمد فؤاد عبد الباقي، الناشر: دار إحياء التراث العربي - بيروت.
شرح الزرقاني على موطأ الإمام مالك، المؤلف: محمد بن عبد الباقي بن يوسف الزرقاني، تحقيق: طه عبد الرءوف سعد، الناشر: مكتبة الثقافة الدينية - القاهرة، الطبعة: الأولى، 1424هـ - 2003م.
موطأ الإمام مالك، المؤلف: مالك بن أنس بن مالك الأصبحي، صححه ورقمه وخرج أحاديثه وعلق عليه: محمد فؤاد عبد الباقي، الناشر: دار إحياء التراث العربي، بيروت - لبنان، عام النشر: 1406هـ - 1985م.
سنن أبي داود، المؤلف: أبو داود سليمان بن الأشعث الأزدي، المحقق: محمد محيي الدين عبد الحميد، الناشر: المكتبة العصرية، صيدا - بيروت.
صحيح أبي داود - الأم، المؤلف: محمد ناصر الدين الألباني، الناشر: مؤسسة غراس للنشر والتوزيع، الكويت، الطبعة الأولى، 1423هـ - 2002م.
مسند الإمام أحمد بن حنبل، المؤلف: أبو عبد الله أحمد بن محمد بن حنبل الشيباني، المحقق: شعيب الأرناؤوط - عادل مرشد، وآخرون، إشراف: د عبد الله بن عبد المحسن التركي، الناشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولى، 1421هـ - 2001م.
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضيَ اللهُ عنه أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ: «أَحَبُّ الْبِلَادِ إِلَى اللهِ مَسَاجِدُهَا، وَأَبْغَضُ الْبِلَادِ إِلَى اللهِ أَسْوَاقُهَا».
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «أَحَبُّ البِلادِ إلَى اللهِ مَسَاجِدُهَا، وَأبْغَضُ البِلاَدِ إلَى اللهِ أسْوَاقُهَا»: «محبوب ترين مکان ها نزد الله، مساجد و منفورترين مکان ها نزد الله، بازارها هستند».
به روایت مسلمدرجهصحیح است
شرح
در این حدیث بیان شده که محبوبترین و برترین مکان ها نزد الله متعال مساجد هستند، زیرا در مساجد نماز برپا می شود، ذکر الله و حلقه های علم است و به مردم امور دینی آنها آموزش داده می شود. در مقابل، بدترین و منفورترین اماکن نزد الله متعال بازارها می باشند؛ چون در بازار کارهای نادرست و بیهوده زیاد است و سوگند و فریب و دروغ و غفلت از یاد الله متعال به کثرت قابل مشاهده است.
مرجع
صحيح مسلم (1/ 464) (671).
نزهة المتقين، لمجموعة من الباحثين (2/ 1250).
بهجة الناظرين، لسليم الهلالي (3/ 305).
شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (6/ 655).
كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (21/ 526).
هر حدیث، درجه، شرح و فایده در اینجا دقیقاً همان‌گونه که HadeethEnc.com منتشر می‌کند، بر پایهٔ شرایط بازنشر آن، نشان داده شده است. درجه نام کسی را که حکم داده است نمی‌آورد. ترجمه‌ها و شرح‌ها از نویسندگان خودِ آن است و برخی احکامی را بیان می‌کنند؛ بازبینان سبیل آنها را بررسی نکرده‌اند. حدیث عربی، متن اصلی است. منبع: HadeethEnc.com