غسل

زمانی که ام حبیبه از رسول الله صلی الله علیه سلم در مورد استحاضه ی دائمی پرسید که دچارش بود، ایشان به ام حبیبه امر نمود تا غسل کند؛ بنابراین ام حبیبه برای هر نماز غسل می کرد؛ و به همین ترتیب هفت سال استحاضه بود؛ استحاضه امری است که به ندرت در میان زنان رخ می دهد؛ اما اصل در زنان همان حیض یا عادت ماهیانه است که در روزهای معدودی از هر ماه رخ می دهد و با نشانه هایی همراه است که برای زنان شناخته شده است. این بود که ام حبیبه برای هر نماز به اختیار خود غسل می کرد.

تأسيس الأحكام للنجمي، ط2، دار علماء السلف، 1414هـ. تيسير العلام شرح عمدة الأحكام للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الإمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، 1426هـ. تنبيه الأفهام شرح عمدة لأحكام لابن عثيمين، ط1، مكتبة الصحابة، الإمارات، 1426هـ. عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، ط2، دار الثقافة العربية، دمشق ، بيروت، مؤسسة قرطبة، 1408هـ. صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422هـ. صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، 1423هـ.

رسول الله صلی الله علیه وسلم از ادرار کردن در آب راکدی که جریان ندارد نهی کردند؛ زیرا باعث نجاست آب و بیماری هایی می شود که ادرار، حامل آنان است و کسانی را که از این آب استفاده کنند، متضرر می کند؛ و چه بسا کسی که خود در چنین آبی ادرار کرده، از آن برای غسل استفاده کند؛ بنابراین نباید در آب پاک و راکدی ادرار کرد که ممکن است بدان نیاز پیدا شود یا از روی فراموشی از آن استفاده گردد و چیزی جز زیان به دنبال نداشته باشد. همچنین رسول الله صلی الله علیه وسلم از غسل نمودن فرد جنب در آب راکد نهی کرده است چون باعث آلودگی آب با پلیدی ها و کثیفی های جنابت می شود.

تيسير العلام شرح عمدة الأحكام للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الإمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، 1426 هـ. تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام لابن عثيمين، ط1، مكتبة الصحابة، الإمارات، 1426هـ. عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، ط2، دار الثقافة العربية، دمشق ، بيروت، مؤسسة قرطبة، 1408هـ. صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422هـ. صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، 1423هـ.

رسول الله صلی الله علیه وسلم به همراه صحابه نماز صبح را می خواند؛ چون از نماز فارغ می شود مردی را می بیند که با آنها نماز نخوانده است؛ رسول الله صلی الله علیه وسلم تا از او دلیل عدم شرکت وی در جماعت را نمی پرسد، به خاطر شرکت نکردنش در جماعت او را سرزنش نمی کند و این از کمال لطف و روش نیکوی ایشان در دعوت به سوی الله متعال است؛ پس به آن شخص می گوید: فلانی، چه چیزی تو را از نماز خواندن به جماعت بازداشته است؟ و آن شخص عذر خود را برای پیامبر توضیح می دهد که دچار جنابت شده و آبی برای غسل کردن نداشته است؛ به همین دلیل نماز را به تاخیر انداخته تا آبی بیابد و غسل کند؛ پس رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: الله متعال از لطف و کرم خود، جهت پاکیزگی چیزی جایگزین آب برای تو قرار داده است و آن خاک می باشد؛ از آن استفاده کن که در نبود آب برای تو کافی است.

الإلمام بشرح عمدة الأحكام لإسماعيل الأنصاري، ط1، دار الفكر، دمشق، 1381هـ. تيسير العلام شرح عمدة الأحكام للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الأمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، 1426هـ. تنبيه الأفهام شرح عمدة لأحكام لابن عثيمين، ط1، مكتبة الصحابة، الإمارات، 1426هـ. عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، ط2، دار الثقافة العربية، دمشق ، بيروت، مؤسسة قرطبة، 1408هـ. صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422هـ. صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، 1423هـ.

ابوهریره که جنب است در یکی از راه های مدینه رسول الله صلی الله علیه وسلم را می بیند؛ بنابراین از باب تعظیم پیامبر صلی الله علیه وسلم و احترامی که برای ایشان قائل است، مجالست و همنشینی و روبرو شدن با ایشان را در این وضعیت، مناسب ندانسته و دوست ندارد. پس سعی می کند خود را از چشمان پیامبر پنهان کند و غسل نموده و سپس نزد ایشان حضور یابد. وقتی نزد ایشان حضور می یابد و رسول الله از ایشان می پرسد کجا رفته است؟ وضعیت خود را توضیح داده و اشاره می کند که همنشینی با ایشان را بدون طهارت ناپسند می داند. و رسول الله صلی الله علیه وسلم از اینکه ابوهریره رضی الله عنه گمان می کند فرد جنب نجس است، تعجب می کند و به او خبر می دهد که مومن به هیچ وجه نجس نمی شود.

صحيح البخاري (1/ 65) (285). صحيح مسلم (1/ 282) (371). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 46). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص61). تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (1/ 74).

ام المؤمنین میمونه ـ رضی الله عنها ـ از روش غسل جنابت پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر می‌دهد. چنانکه ایشان برای پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ آبی جهت غسل می‌آورد و ایشان را با پارچه‌ای می‌پوشاند و پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ چنین عمل می‌کند: نخست: پیش از وارد کردن دست‌ها در ظرف آب، بر دستانش آب می‌ریزد و آنها را می‌شوید. دوم: با دست راست بر دست چپش آب می‌ریزد و شرمگاهش را می‌شوید؛ تا آثار جنابت از بین برود و پاک شود. سوم: با دستش به زمین می‌زند و آن را به زمین می‌کشد تا آلودگی را آن بزداید. چهارم: مضمضه می‌کند؛ یعنی آب را در دهان خود نموده و می‌چرخاند و سپس بیرون می‌ریزد؛ و استنشاق می‌کند، یعنی برای پاک کردن بینی، آب را با نفس کشیدن به داخل بینی وارد می‌کند و سپس آن را بیرون می‌ریزد. پنجم: صورت و دستانش را تا آرنج می‌شوید. ششم: آب بر سر خود می‌ریزد. هفتم: و بر سایر بدن خود آب می‌ریزد. هشتم: سپس جابجا می‌شود و پاهایش را در جای دیگری می‌شوید، زیرا قبلا آنها را نشسته است. آنگاه تکه پارچه‌ای برای ایشان می‌آورند تا خود را با آن خشک کند، اما آن را نمی‌گیرد و با دستان خود آب را از بدنش خشک می‌کند و دستانش را تکان می‌دهد تا آب آن بریزد.

1. توجه همسران پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ به توصیف جزئیات زندگی ایشان برای آموزش امت.
2. این روش غسل، یکی از روش‌های غسل کامل جنابت است که از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ ثابت شده است، اما حداقل غسل که برای رفع جنابت کفایت می‌کند این است که همراه با مضمضه و استنشاق آب را به همهٔ بدنش برساند.
3. خشک کردن بدن با حوله یا رها کردن آن پس از غسل یا وضو مباح است.

صحيح البخاري (1/ 63) (276). صحيح مسلم (1/ 254) (317). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص64). تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (1/ 78).

هرگاه پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ قصد غسل کردن از جنابت داشت با شستن دستانش شروع می‌کرد، سپس وضویی همانند وضوی نماز می‌گرفت، سپس آب را بر بدن خود می‌ریخت، سپس موهای سرش را با دستانش خلال می‌کرد تا آنکه مطمئن می‌شد که آب به ریشهٔ موها و پوست سر رسیده است، سپس سه بار بر سرش آب می‌ریخت و در نهایت بقیهٔ بدنش را می‌شست. عایشه ـ رضی الله عنها ـ می‌فرماید: من و رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ از یک ظرف غسل می‌کردیم و هر دو از آن آب برمی‌داشتیم.

1. غسل دو نوع است: غسل کافی (حداقلی) و غسل کامل. غسل کافی آن است که انسان نیت طهارت کند و سپس به همهٔ بدنش آب برساند و مضمضه و استنشاق کند. اما غسل کامل چنان است که پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ در این حدیث انجام دادند.
2. جنابت بر هرکسی اطلاق می‌شود که از او منی خارج شود یا جِماع کند - حتی اگر منی از او خارج نشود -.
3. جایز بودن نگاه کردن هریک از زوجین به عورت دیگری و غسل کردن آنها از یک ظرف.

صحيح البخاري (1/ 63) (272، 273). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 48). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص62). خلاصة الكلام شرح عمدة الأحكام، لفيصل آل مبارك (ص33).

ام سلیم انصاری رضی الله عنها برای سوال کردن نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمد؛ اما چون سوالش در مورد مسائل مربوط به شرمگاه بود و معمولا انسان از مطرح کردن این موارد شرم می کند، مقدمه ای برای سوالش عنوان نمود تا بیانگر موقعیت وی نزد شنوندگان باشد. بنابراین گفت: الله عزوجل حق است و از بیان حقی که انسان از ذکر آن شرم می کند، خودداری نمی کند، مادامی که در ذکر آن فایده ای باشد؛ وقتی ام سلیم این مقدمه را برای سوالش مطرح نمود و به این ترتیب لطافتی به سوالش بخشید، وارد موضوع اصلی شد و گفت: آیا زن هم وقتی در خواب ببیند آمیزش جنسی می کند، باید غسل کند؟ و رسول الله صلی الله علیه وسلم در پاسخ فرمود: «بله، باید غسل کند، البته در صورتی که [بعد از بیدار شدن] آب شهوتِ (منی) خارج شده را بییند».

الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري، ط1، دار الفكر، دمشق، 1381هـ. تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الإمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، 1426هـ. تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين، ط1، مكتبة الصحابة، الإمارات، 1426هـ. عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم، لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، ط2، دار الثقافة العربية، دمشق، بيروت، مؤسسة قرطبة، 1408هـ. صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422هـ. صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، 1423هـ.

عایشه رضی الله عنها ذکر می کند که چون لباس رسول الله صلی الله علیه وسلم آغشته به منی می شد، اگر خیس بود، آن را با آب می شست و رسول الله صلی الله علیه وسلم درحالی برای نماز خارج می شد که هنوز لباسش در اثر شستن خیس بود و خشک نشده بود. و گاهی که منی بر لباسش خشک می شد، لباسش را به هم می مالید و رسول الله صلی الله علیه وسلم در آن نماز می خواند.

تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق: محمد صبحي حلاق، مكتبة الصحابة، الإمارات، مكتبة التابعين، القاهرة، الطبعة: العاشرة 1426هـ - 2006م. تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، محمد بن صالح العثيمين، مكتبة الصحابة، الإمارات، الطبعة: الأولى 1426هـ - 2005م. عمدة الأحكام من كلام خير الأنام -صلى الله عليه وسلم-، لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، دار الثقافة العربية، دمشق، بيروت، مؤسسة قرطبة، الطبعة: الثانية 1408ه - 1988م. صحيح البخاري، محمد بن إسماعيل البخاري الجعفي، تحقيق: محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، الطبعة: الأولى 1422هـ. صحيح مسلم، مسلم بن الحجاج القشيري النيسابوري، تحقيق محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، 1423هـ.