شكل و شمايل پيامبر صلى الله عليه و سلم

هرگاه پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ عطسه می‌زد: اولا: دست یا لباس خود را بر روی دهانش قرار می‌داد تا از بینی یا دهانش چیزی بیرون نشود که باعث آزار همنشین ایشان گردد. دوم: صدای خود را پایین می‌آورد و با صدای بلند عطسه نمی‌کرد.

1. بیان راه و روش پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ در عطسه و اقتدا به ایشان.
2. مستحب بودن گذاشتن لباس یا دستمال و مانند آن بر دهان و بینی به هنگام عطسه، تا چیزی از دهان و بینی بیرون نشود که باعث آزار دیگران گردد.
3. پایین آوردن صدا در هنگام عطسه مطلوب است و نشانهٔ کمال ادب و از مکارم اخلاق است.

سنن أبي داود (7/ 375) (5029). سنن الترمذي (4/ 461) (2745). مسند أحمد (15/ 412) 9662). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (4/ 440). تطريز رياض الصالحين، لفيصل آل مبارك (ص528). بهجة الناظرين، لسليم الهلالي (2/ 149). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 678). كنوز رياض الصالحين لمجموعة من الباحثين (11/ 432).

پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم خبر می‌دهد که اگر بیم به مشقت افتادن مومنان امتش نبود، استفاده از مسواک را با هر نماز بر آنان واجب می‌کرد.

1. مهربانی و دلسوزی پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم در حق امتش و بیم آنکه دچار سختی و مشقت گردند.
2. دربارهٔ امر پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم، اصل بر این است که برای وجوب است، مگر آنکه دلیلی بر مستحب‌بودن آن اقامه شود.
3. مستحب بودن مسواک و فضیلت آن پیش از هر نماز.
4. ابن دقیق العید می‌گوید: «حکمت مستحب بودن مسواک هنگام برخاستن برای نماز آن است که هنگام نزدیکی و تقرب به خداوند است، بنابراین اقتضا و شایسته این است که در حالت کمال و پاکیزگی باشد تا شرف عبادت را نشان دهد.
5. عمومیت حدیث استفاده از مسواک برای روزه‌دار را نیز شامل می‌شود حتی اگر پس از زوال باشد، مانند نمازهای ظهر و عصر.

صحيح مسلم (1/ 220) (252). صحيح البخاري (2/ 4) (887). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، لعبد الله البسام (ص46). تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (1/ 50).