عن أنس بن مالك رضي الله عنه قال: كنَّا مع النبي صلى الله عليه وسلم في السفر فمنَّا الصائم، وَمِنَّا المُفطر، قال: فنزلنا مَنْزِلًا فِي يوم حارٍّ، وأكثرنا ظِلًّا صاحب الْكِسَاءِ، وَمِنَّا من يَتَّقِي الشمس بيده، قال: فَسقط الصُّوَّامُ، وقام المُفْطِرُونَ فَضربوا الْأَبْنِيَةِ، وَسَقَوْا الرِّكَاب، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "ذهب المُفْطِرُونَ اليوم بالأجر".
Enes b. Mâlik -radıyallahu anh- şöyle dedi: "Biz bir seferde Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ile beraberdik. Aramızda bir kısım oruç tutuyor, bir kısım da tutmuyordu. Sıcak bir günde bir yerde konakladık. Gölgelenenlerin çoğu elbisesi olanlardı. Bir kısmımız güneşe karşı eliyle korunuyordu. Derken oruçlular yığılıp kaldılar, oruçsuzlar kalkıp çadırları kurdular, hayvanları suladılar. Bunun üzerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-: «Bugün sevabı oruç tutmayanlar kazandı!» buyurdular.
Muttefekun AleyhDereceSahih Hadis
Açıklama
Bir yolculukta sahabeler Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ile beraberlerdi. Aralarından bazısı oruç tutuyor, bazısı da oruç tutmuyordu. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- onlardan herbirinin halini onaylamıştı (yani oruç tutmak isteyene de tutmak istemeyene de bir şey dememişti). Öğle sıcağından ve yolculuğun vermiş olduğu meşakkatten dinlenmek için bir yerde konakladılar. Öğle sıcağında konakladıklarında, sıcaktan ve susuzluktan dolayı oruçlu olanlar yığılıp kaldılar ve çalışmaya güç yetiremediler. Oruçlu olmayanlar ise çadırları kurdular, develeri suladılar ve oruçlu kardeşlerine hizmet ettiler. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- onların bu yaptıklarını ve askerlerin hizmet ettiklerini de görünce onları teşvik edip, faziletlerini beyan etmek için: «Bugün sevabı oruç tutmayanlar kazandı!» buyurdular.
Kaynakça
تأسيس الأحكام للنجمي، ط2، دار علماء السلف، 1414هـ.
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الأمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، 1426 هـ.
تنبيه الأفهام شرح عمدة لأحكام لابن عثيمين، ط1، مكتبة الصحابة، الإمارات، 1426هـ.
عمدة الأحكام من كلام خير الأنام -صلى الله عليه وسلم- لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، ط2، دار الثقافة العربية، دمشق ، بيروت، مؤسسة قرطبة، 1408 هـ.
صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422هـ.
صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، 1423 هـ.
Câbir b. Abdullah -radıyallahu anhuma-'dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: Rasûlullah- sallallahu aleyhi ve sellem- bir yolculukta iken bir kalabalık gördü. Orada, üzerine gölgelik yapılmış bir adamın bulunduğunu fark etti ve: “Nesi var?” diye sordu. Oradakiler: “Oruç tutan birisidir.” dediler. Bunun üzerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-: “Yolculukta oruç tutmak birr (iyilik ve itaat) değildir.” diye buyurdu. Müslim’in bir rivayetinde ise şöyle geçmektedir: “Allah’ın sizin için tanımış olduğu ruhsatı kabul edin.”
Muttefekun aleyhDereceSahih Hadis
Açıklama
Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- bir yolculuk sırasında insanların etrafında toplandığı bir adam gördü. Adam, güneşin şiddetli sıcağından ve çok susamış olmasından dolayı gölgelendirilmişti. Bunun üzerine: “Ona ne oldu?” diye sordu.
Sahâbîler: “Oruçludur.” dediler. Bunun üzerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Yolculukta oruç tutmak birr (iyilik ve itaat) değildir. Allah’ın sizin için tanımış olduğu ruhsattan yararlanın.”
Faydalar
İslam dininin kolaylığı ifade edilmiştir.
Yolculuk sırasında oruç tutmak caizdir ve ruhsatı kullanarak oruç tutmamak da caizdir.
Yolculukta oruç tutmak, kişiye meşakkat verdiği takdirde mekruhtur. Ancak bu meşakkat kişinin helâk olacağı bir seviyeye ulaşırsa, oruç tutmak haram olur.
İmam Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: “Yolculukta oruç tutmak birr (iyilik ve itaat) değildir" sözünün anlamı şudur: Bu ifade, oruç tutmanın size meşakkat vermesi ve zarar görmenizden endişe edilmesi durumuna aittir. Hadisin bağlamı da bu şekilde yorumlanmasını gerektirmektedir.
Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- sahabeleriyle yakından ilgilenir ve onların hâlini sorardı.
Kaynakça
صحيح البخاري (3/ 34) (1946).
صحيح مسلم (2/ 786) (1115).
تيسير العلام، للبسام (ص327).
تنبيه الأفهام شرح عمدة الإحكام، لابن عثيمين (3/ 433).
عن أَبِي الدَّرْدَاءِ رضي الله عنه قال: «خَرَجْنَا مع رسول الله صلى الله عليه وسلم في شهر رمضان، في حَرٍّ شَدِيدٍ ، حتى إن كان أَحَدُنَا لَيَضَعُ يَدَهُ على رأسهِ من شِدَّةِ الْحَرِّ. وما فِينَا صائمٌ إلا رسولُ الله صلى الله عليه وسلم وعبد ُالله بن رَوَاحَةَ».
Ebu‘d-Derda –radıyallahu anh-’dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: "Biz ramazanda, sıcağı çok şiddetli bir günde, Rasûlullah –sallallahu aleyhi ve sellem- ile beraber yolculuğa çıktık. Öyle bir sıcaklık vardı ki, sıcağın şiddetinden dolayı hepimiz elimizi başımıza koyduk. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ve Abdullah b. Revaha dışında bizden oruç tutan yoktu."
Muttefekun AleyhDereceSahih Hadis
Açıklama
Ebu‘d-Derda –radıyallahu anh- ramazan ayında sıcaklığın çok şiddetli olduğu bir zamanda sefere çıktıklarını haber vermiştir. Hatta sıcaklığın şiddetinden başlarını koruyabilmek için insanlar ellerini başlarının üzerine koyuyorlardı. Aralarında Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- ve Ensar'dan olan Abdullah bin Revaha –radıyallahu anh-’dan başka oruç tutan kimse yoktu. Şiddetli sıcağa dayanarak oruç tutmuşlardır. Seferde, tehlike haddine ulaşmayan meşakkatte oruç tutmanın cevazına delalet eder. Teysiru'l-Allam/327, Tenbihu'l-Efham(3/432), Te’sisu'l-Ahkam(3/241)
Kaynakça
عمدة الأحكام، تأليف: عبد الغني بن عبد الواحد المقدسي، تحقيق: محمود الأرناؤوط، دار الثقافة العربية ومؤسسة قرطبة، الطبعة الثانية، 1408هـ.
تيسير العلام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق محمد صبحي بن حسن حلاق، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة العاشرة، 1426 هـ.
تأسيس الأحكام شرح عمدة الأحكام، تأليف: أحمد بن يحي النجمي: نسخة إلكترونية لا يوجد بها بيانات نشر.
تنبيه الأفهام شرح عمدة الإحكام، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة الأولى: 1426هـ.
صحيح البخاري ، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري ، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى، 1422هـ
صحيح مسلم ، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.
Buradaki her hadis, derece, açıklama ve fayda, HadeethEnc.com’un yayımladığı şekliyle, yeniden yayım şartlarına uygun olarak gösterilir. Derece, hükmü vereni belirtmez. Çeviriler ve açıklamalar yazarlarına aittir ve bazıları hüküm bildirir; Sabīl’in inceleyenleri bunları gözden geçirmemiştir. Asıl metin Arapça hadistir. Kaynak: HadeethEnc.com