ایمان به آخرت

حدیث ابی شریح خزاعی رضی الله عنه بر گرامی داشتن مهمان دلالت دارد؛ وی روایت می کند که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «مَنْ كَان يُؤمِن بِاللهِ وَاليَومِ الآخِرِ فَلْيُكْرِم ضَيفَه جَائِزَتَه»: «هرکس به الله و روز قيامت ايمان دارد، باید مهمانش را گرامی بدارد» و این از باب تشویق به گرامی داشتن مهمان می باشد؛ به این معنا که گرامی داشتن مهمان یکی از نشانه های ایمان به الله و روز قیامت و از تکمیل کننده های ایمان به الله و روز قیامت می باشد. برخی از مصادیق آن عبارتند از: خوش رویی، نیک سخن گفتن، پذیرایی سه روزه، در روز اول به حد توان و آنچه میسر است و در دو روز دیگر مناسب با آنچه دارد و بدور از تکلف، تا خود و مهمان را به زحمت نیندازد؛ و پس از سه روز هرچه مهمانِ او باشد برای وی صدقه محسوب می گردد، اگر پذیرای او باشد. اما اینکه می فرماید: «فَلْيُكْرِم ضَيفَه جَائِزَتَه، يَومُهُ ولَيلَتُهُ، والضِّيَافَةُ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ»: «و جايزه اش را بدهد؛ (پذيرايی به بهترين شکل و در حد توان در) يک شبانه روز؛ و مهمانی، سه شبانه روز است» علما در معنای جایزه می گویند: مراد از آن رسیدگی و پذیرایی خوب و در حد امکان به اندازه ی یک شبانه روز از مهمان می باشد؛ اما در روز دوم و سوم غذایی را که میسر است و بیش از عادت خود نیست، به مهمان می دهد اما پس از سه روز اگر پذیرای وی باشد، برای او صدقه و عمل نیک محسوب می گردد. و در روایت مسلم آمده است: «لا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يُقِيمَ عِنْدَ أَخِيهِ حَتَّى يؤْثِمَهُ»: «برای هيچ مسلمانی جايز نيست که آن قدر نزد برادرش بماند که او را گنه کار کند». یعنی برای مهمان حلال نیست که بیش از سه روز نزد میزبان بماند و به این ترتیب موجبات گنه کار شدن وی را فراهم آورد؛ چه بسا این مساله باعث شود میزبان به دلیل اقامت طولانی مهمان نزد وی، از او غیبت کند یا رفتاری مرتکب شود که سبب رنجش خاطر مهمان شود یا گمان بدی در مورد وی ببرد؛ و احتمال همه ی اینها در صورتی است که مهمان بدون درخواست میزبان بیش از سه روز نزد وی بماند. نکته ی لازم به یادآوری این است که گرامی داشتن مهمان و پذیرایی از وی بر حسب وضعیت مهمان متفاوت است؛ گاهی مهمان از بزرگان قوم و افراد سرشناس است که در این صورت چنانکه شایسته ی وی می باشد از او پذیرایی می گردد و چون مهمان از وضعیت متوسطی در جامعه برخوردار باشد، مناسب جایگاه و وضعیت وی مورد پذیرایی قرار می گیرد و به همین ترتیب مناسب با وضعیت هر مهمان، از او پذیرایی می گردد.

بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي، ط1، دار ابن الجوزي، الدمام، 1415هـ. تطريز رياض الصالحين، للشيخ فيصل المبارك، ط1، تحقيق: عبد العزيز بن عبد الله آل حمد، دار العاصمة، الرياض، 1423 هـ. دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين، لمحمد علي بن محمد بن علان، ط4، اعتنى بها: خليل مأمون شيحا، دار المعرفة، بيروت، 1425هـ. رياض الصالحين، للنووي، ط1، تحقيق: ماهر ياسين الفحل، دار ابن كثير، دمشق، بيروت، 1428هـ. رياض الصالحين، ط4، تحقيق: عصام هادي، وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامية القطرية، دار الريان، بيروت، 1428هـ. فتح رب البرية بتلخيص الحموية، لمحمد بن صالح بن محمد العثيمين، دار الوطن للنشر، الرياض. كنوز رياض الصالحين، مجموعة من الباحثين برئاسة حمد بن ناصر العمار، ط1، كنوز إشبيليا، الرياض، 1430هـ. شرح رياض الصالحين، للشيخ ابن عثيمين، دار الوطن للنشر، الرياض، 1426هـ. صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة، (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422هـ. صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت. نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين، ط14، مؤسسة الرسالة، 1407هـ.

مردی اعرابی - از کسانی که در صحرا ساکن هستند - دربارهٔ هنگامه‌ی برپایی قیامت از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ سوال می‌کند که پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ از او می‌پرسد که چه اعمال نیکی برای آن هنگام آماده کرده‌ای؟ سوال کننده می‌گوید: برای آن عمل زیادی آماده نکرده‌ام جز آنکه الله و پیامبرش را دوست دارم و دیگر عبادات قلبی و بدنی و مالی را نام نمی‌برد؛ زیرا همهٔ این عبادات فرعِ محبت و حاصل آن هستند؛ و محبت صادقانه انسان را به تلاش در انجام عمل نیک وامی‌دارد. پس پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ به او می‌فرماید: «تو با کسی خواهی بود که دوستش می‌داری». درنتیجه با این بشارت، اصحاب پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بسیار خوشحال می‌شوند. سپس انس ـ رضی الله عنه ـ خبر می‌دهد که او پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ و ابوبکر و عمر را دوست دارد و امیدوار است که با آنان باشد، اگرچه عملش مانند اعمال آنان نباشد.

1. حکمت پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ در پاسخ دادن به سوال کننده؛ چنانکه او را متوجه مساله‌ای می‌کند که برای او مهم است و نجاتگر اوست؛ یعنی آماده شدن برای آخرت با کارهای مفید و عمل صالح.
2. الله تعالی علم هنگامه‌ی برپایی قیامت را از بندگان پنهان داشته تا همواره انسان برای دیدار الله متعال آمادگی داشته باشد.
3. فضیلت دوست داشتن الله و پیامبرش و مومنان صالح و هشدار نسبت به دوست داشتن مشرکان.
4. این سخن پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ که: «تو با کسی خواهی بود که دوست داری» به معنای تساوی در درجه و منزلت نیست، بلکه یادآور این مساله است که همگی در بهشت خواهند بود، به طوری که هریک می‌تواند با وجود دوری مکان، دیگری را ببیند.
5. جلب توجه مسلمان به آنچه بیشتر به صلاح و مصلحت او بوده و نفع بیشتری برای او دارد و ترک پرسش از اموری که برایش سودی ندارد.

صحيح البخاري (5/ 12) (3688). صحيح مسلم (4/ 2032) (2639). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 435). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (6/ 177). المعجم الأوسط، للطبراني (1/ 131). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 342).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ دربارهٔ دجال و صفات و نشانه‌های او به یارانش خبرهایی می‌دهد که پیامبری پیش از ایشان نگفته است، از جمله اینکه: یک چشم او کور است. و اینکه الله تعالی همراه او - آنطور که به نظر می‌آید - همانند بهشت و دوزخ قرار داده است. اما بهشت او دوزخ است و دوزخ او بهشت است؛ کسی که از او اطاعت کند وارد بهشتی می‌کند که در نگاه مردم بهشت است، اما در حقیقت دوزخی سوزان است؛ و کسی که از او سرپیچی کند، وارد دوزخی می‌کند که در چشم مردم دوزخ است، اما درحقیقت بهشتی نیکوست. سپس پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ ما را از فتنهٔ او برحذر می‌دارد، همانطور که نوح قومش را از این فتنه برحذر داشته بود.

1. بزرگی فتنهٔ دجال.
2. نجات از فتنهٔ دجال با ایمان صادقانه و پناه بردن به الله تعالی و پناه بردن از دجال به الله در تشهد پایانی و حفظ ده آیه‌ی اول سورهٔ کهف ممکن است.
3. توجه بسیار پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ به امتش، چنانکه صفات دجال را چنان برای امت خود تبیین می‌کند که هیچ پیامبری پیش از ایشان چنین بیان نکرده بود.

صحيح البخاري (4/ 134) (3338). صحيح مسلم (4/ 2250) (2936).

رسول الله صلی الله علیه وسلم خبر می دهد که در آخر الزمان مردی از کنار قبر دیگری می گذرد و آرزو می کند ای کاش به جای او بود؛ و این به دلیل سختی ها و مشقت های دنیوی و فتنه های زیادی است که به آنها گرفتار شده است؛ آرزو می کند به جای آن صاحب قبر باشد، چون از رنج و سختی های دنیا راحت شده است. این حدیث دلیلی بر آرزوی مرگ نیست بلکه فقط خبر از وقایعی است که در آخر الزمان روی می دهد.

صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري, تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر, دار طوق النجاة ترقيم محمد فؤاد عبدالباقي, 1422ه. صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن حجاج النيسابوري, تحقيق: محمد فؤاد عبدالباقي, دار إحياء التراث العربي. دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين, تأليف: محمد علي بن محمد البكري الصديقي, عناية: خليل مأمون شيحا, الناشر: دار المعرفة, ط 4، 1425ه. بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين, تأليف: سليم بن عيد الهلالي, دار ابن الجوزي. نزهة المتقين شرح رياض الصالحين, تأليف: مصطفى الخن ومصطفى البغا ومحي الدين مستو وعلي الشربجي ومحمد لطفي, مؤسسة الرسالة, ط 14، 1407ه - 1987م. تطريز رياض الصالحين, تأليف: فيصل مبارك, دار العاصمة, 1423ه – 2002م.

پیامبرمان صلی الله علیه وسلم خبر می دهد که در نزدیکی قیامت رود فرات گنجی از طلا یا کوهی از طلا را نمایان می کند؛ یعنی این گنج همچون کوهی سر بر می آورد؛ و مردم بر سر آن با هم می جنگند و این گنج یکی از فتنه ها و آزمایشات است؛ سپس رسول الله صلی الله علیه وسلم ما را - در صورت دسترسی به این گنج - از نزدیک شدن به آن نهی می کند چون هیچکس از این فتنه نجات نمی یابد؛ و چه بسا کسانی که به این گنج دسترسی داشته باشند نزد خود معنای این حدیث را تاویل کنند تا سهمی از آن داشته باشند؛ از فتنه ها به الله متعال پناه می بریم.

- رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين، للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير، دمشق، الطبعة الأولى، 1428ه. - بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي، الطبعة الأولى، 1418ه. - نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة، بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ. - صحيح البخاري، للإمام أبي عبد الله محمد بن إسماعيل البخاري، عناية محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة، الطبعة الأولى، 1422هـ. - صحيح مسلم، للإمام مسلم بن الحجاج، حققه ورقمه محمد فؤاد عبد الباقي، دار عالم الكتب، الرياض، الطبعة الأولى، 1417هـ. - شرح رياض الصالحين، للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، 1426هـ.

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه وسلم خبر می دهد که در آخر الزمان خلیفه ی مسلمانان به دلیل اموال زیاد و غنایم بسیار و سخاوتی که دارد، بدون حساب و کتاب به انفاق اموال می پردازد.

نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، نشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة: الرابعة عشر، 1407ه - 1987م. شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين، نشر: دار الوطن للنشر، الرياض، الطبعة: 1426ه. بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، للهلالي، نشر: دار ابن الجوزي. صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، نشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.

مال و اموال در بین مردم زیاد خواهد شد تا جایی که کسی را نمی یابند از مال خود به او بدهند؛ و تعداد مردان کم شده و زنان زیاد می شوند؛ و این وضعیت یا به سبب جنگ های ویرانگر است و یا به دلیل افزایش تولد زنان؛ تا جایی که به دنبال یک مرد چهل زن می باشد؛ از دخترانش گرفته تا خواهران و نزدیکانش که به او پناه برده و از او کمک می خواهند.

نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، نشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة: الرابعة عشر، 1407هـ - 1987م. بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، للهلالي، نشر: دار ابن الجوزي. صحيح البخاري، نشر: دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم محمد فؤاد عبد الباقي)، الطبعة: الأولى، 1422هـ. صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، نشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.

رسول الله صلی الله علیه وسلم خبر می دهد که الله متعال در آخر الزمان صالحان را قبض روح می کند و در پسِ آنها مردمانی می مانند که شایستگی توجه ندارند؛ الله متعال برای آنها قدر و منزلتی قائل نمی شود و آنها را به حساب نیاورده و به ایشان رحم نکرده و رحمتی بر آنها نازل نمی نماید؛ آنها بدترین مردم نزد الله هستند که قیامت بر آنها برپا می گردد.

نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، نشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة: الرابعة عشر، 1407ه 1987م. بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، للهلالي، نشر: دار ابن الجوزي. تطريز رياض الصالحين، لفيصل الحريملي، نشر: دار العاصمة، الرياض، الطبعة: الأولى، 1423هـ - 2002م. صحيح البخاري، نشر: دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم محمد فؤاد عبد الباقي)، الطبعة: الأولى، 1422ه.