وضو

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ برخی از احکام طهارت را تبیین نموده‌اند، از جمله: نخست: کسی که وضو می‌گیرد باید آب را همراه با نفس به بینی‌اش وارد کند و سپس آن را با نفس خارج سازد. دوم: کسی که می‌خواهد نجاست خارج شده از خود را پاک کند و آن را با چیزی غیر از آب مانند سنگ و شبیه آن پاک کرد، باید پاک کردنش به تعداد فرد باشد که کمترینش سه و بیشترین تعداد آن به اندازه‌ای است که نجاست خارج شده پایان یابد و محل نجاست تمیز شود. سوم: کسی که از خواب شب بیدار شده، برای وضو دستانش را در ظرف آب وضو نکند تا آنکه آن را سه بار خارج از ظرف بشوید؛ زیرا نمی‌داند شب دستش کجا بوده است و مطمئن نیست که نجس نشده است؛ و چه بسا شیطان آن را به بازی گرفته و چیزهایی با آن در تماس قرار گرفته باشد که برای انسان مضر است یا باعث فساد آب می‌شود.

1. استنشاق در وضو واجب است و عبارت است از: داخل کردن آب به بینی با نفس؛ و همینطور استِنثار واجب است یعنی: بیرون آوردن آب از بینی با نفس.
2. مستحب بودن استجمار به تعداد فرد.
3. مشروعیت سه بار شستن دست‌ها پس از خواب شبانه.

صحيح البخاري (1/ 43) (162). صحيح مسلم (1/ 233) (278). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص19). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 11).

پیامبر صلی الله علیه و سلم بیان کرده‌اند که هرگاه مسلمان یا مؤمن وضو بگیرد و در هنگام وضو صورتش را بشوید، هر گناه صغیره‌ای که با چشمانش به آن نگریسته است، همراه با آبِ در حال ریزش پس از شستن یا با آخرین قطرهٔ آب، از صورتش خارج می‌شود. پس هرگاه دستانش را بشوید، هر گناه صغیره‌ای که دستانش مرتکب شده، همراه با آب یا با آخرین قطرهٔ آب، از دستانش خارج می‌شود. پس هرگاه پاهایش را بشوید، هر گناه صغیره‌ای که پاهایش به سوی آن رفته، همراه با آب یا با آخرین قطرهٔ آب، خارج می‌شود تا اینکه با پایان یافتن از وضو، از گناهان صغیره پاک گردد.

1. فضیلت محافظت بر وضو، و اینکه آن گناهان را می‌پوشاند و پاک می‌کند.
2. از منش پیامبر صلی الله علیه و سلم این بود که مردم را با ذکر اجر و ثوابِ طاعات و عبادات، به انجام آنها ترغیب می‌کردند.
3. هر عضوی از اعضای انسان در برخی گناهان واقع می‌شود، و به همین دلیل گناهان تابع هر عضوی که آنها را کسب کرده هستند، و از هر عضوی که از آن توبه کرده، خارج می‌شوند.
4. در وضو، پاکیزگیِ حسی وجود دارد که هنگام شستن اعضای وضو حاصل می‌شود، و پاکیزگیِ معنوی که همان پاک شدن از گناهانی است که از آن اعضا سر زده است.

صحيح مسلم (1/ 215) (244). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (3/ 108). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (2/ 181). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 208). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 157).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ تبیین نموده‌اند که یکی از شرایط صحت نماز، طهارت است. بنابراین برای کسی که می‌خواهد نماز بگزارد واجب است که اگر یکی از نواقض وضو مانند خروج مدفوع یا ادرار یا خواب و دیگر نواقض وضو از وی سر زده است، وضو بگیرد.

1. نماز کسی که بی‌وضو شده قبول نمی‌شود تا آنکه با غسل از حَدَث اکبر (جنابت) و با وضو از حَدَث اصغر (بی‌وضویی) پاکی حاصل کند.
2. وضو یعنی برداشتن آب و گرداندن آن در دهان و خارج نمودن آن، سپس بالاکشیدن آب با نفس به داخل بینی و سپس بیرون ریختن آن؛ سپس سه بار شستن صورت و بعد از آن سه بار شستن دست‌ها به همراه آرنج و سپس یک بار مسح همهٔ سر و در نهایت سه بار شستن پاها به همراه کعبین (قوزک‌ها).

صحيح البخاري (9/ 23) (6954). صحيح مسلم (1/ 204) (225). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص17). تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (1/ 11).

رسول الله صلی الله علیه وسلم در رمضان و ماه های دیگر نماز شب می خواند؛ به همین دلیل ابوسلمه از نماز شب رسول الله صلی الله علیه وسلم در رمضان می پرسد که آیا در شب های رمضان هم همان تعداد رکعاتی را در نماز شب می خواند که در سایر ماه ها می خواند یا اینکه نماز ایشان در رمضان متفاوت است؟ لذا عایشه رضی الله عنها به وی پاسخ می دهد که تفاوتی میان نماز ایشان در رمضان با ماه های دیگر نبوده است. چنانکه ایشان در طول سال یازده رکعت می خواند و چیزی بر آن نمی افزود. سپس برای او کیفیت آن را بیان می کند و می گوید: «چهار رکعت می خواند». یعنی دو رکعت می خواند و سلام می داد و سپس دو رکعت دیگر می خواند و سلام می داد. چون عایشه رضی الله عنها در این حدیث به طور خلاصه نماز رسول الله صلی الله علیه وسلم را توضیح می دهد و حدیث مفصل آن در صحیح مسلم می باشد، آنجا که می گوید: «رسول الله صلى الله عليه وسلم در فاصله ی نماز عشا تا سپيده دم يازده رکعت نماز می خواند و در هر دو رکعت سلام می داد و سپس يک رکعت وتر می گزارد». و رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «صَلاةُ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى»: «نماز شب، دو رکعت دو رکعت خوانده می شود». در ادامه عایشه رضی الله عنه در بیان کیفیت نماز رسول الله صلی الله علیه وسلم می گوید: «و از زيبایی و طولانی بودن آنها نپرس» یعنی از کیفیت آنها نپرس که در نهایت زیبایی و کمال بود؛ با قرائت زیبا و طولانی بودن قیام و رکوع و سجده همراه بود. و چهار رکعت دوم نیز به همین شکل بوده است و دو رکعت دو رکعت و با همین کیفیت خوانده می شد. «سپس سه رکعت می خواند»؛ ظاهر این بخش از روایت بیانگر این است که رسول الله صلی الله علیه وسلم سه رکعت را با هم خوانده و در پایان رکعت سوم سلام داده است. اما روایت دیگر عایشه رضی الله عنها روشن می کند که رسول الله صلی الله علیه وسلم دو رکعت خوانده و سپس سلام داده است و پس از آن یک رکعت به عنوان وتر خوانده است. و نص روایت مذکور از این قرار است: «يُسَلِّمُ بَيْنَ كُلِّ رَكْعَتَيْنِ، وَيُوتِرُ بِوَاحِدَةٍ»: «در هر دو رکعت سلام می داد و سپس يک رکعت وتر می گزارد». و این یعنی با سلام دادن بین این سه رکعت فاصله می انداخت. در ادامه عایشه رضی الله عنها می گوید: «گفتم: ای رسول خدا، آیا قبل از وتر می خوابی؟» یعنی چگونه قبل از خواندن نماز وتر می خوابی. و رسول الله صلی الله علیه وسلم در پاسخ می فرماید: «ای عايشه، چشم هايم می خوابند، اما قلبم بيدار است». یعنی قلب رسول الله صلی الله علیه وسلم همچون چشمان ایشان به خواب نمی رود بلکه ادراک آن باقی بوده و همه چیز را احساس می کند از جمله تنظیم وقت؛ به همین دلیل رویای پیامبران وحی است.

صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى، 1422هـ صحيح مسلم ، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت. سبل السلام شرح بلوغ المرام، تأليف : محمد بن إسماعيل بن صلاح الصنعاني، الناشر: دار الحديث الطبعة: بدون طبعة وبدون تاريخ توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن بن صالح البسام، الناشر: مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، تأليف: صالح بن فوزان بن عبد الله الفوزان، الطبعة: الأولى، 1427 ه _ 2006 م فتح ذي الجلال والإكرام، شرح بلوغ المرام، تأليف: محمد بن صالح بن محمد العثيمين، الناشر: المكتبة الإسلامية، تحقيق: صبحي بن محمد رمضان، وأُم إسراء بنت عرفة.