عن أنس بن مالك رضي الله عنه قال: كان أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم على عَهدِه ينتظرون العشاء حتى تَخْفِقَ رُءُوسُهُمْ، ثم يصلُّون ولا يَتَوَضَّئُونَ.
از انس بن مالک رضی الله عنه روایت است که می گوید: اصحاب رسول الله صلی الله علیه وسلم در عهد ایشان چنان منتظر نماز عشاء می ماندند که (از فرط خستگی و خمیازه کشیدن) سرهای شان مایل می شد؛ سپس بلند شده و نماز می خواندند، بدون اینکه دوباره وضو بگیرند.
به روایت ابوداوود - به روایت مسلمدرجهصحیح است
شرح
در زمان رسول الله صلی الله علیه وسلم صحابه منتظر نماز عشاء می ماندند و در حین انتظار، به خواب سبکی می رفتند، سپس بدون تجدید وضو نماز می خواندند. و هرکس در زمان رسول الله صلی الله علیه وسلم کاری را انجام داده و رسول الله صلی الله علیه وسلم آن را رد نکرده باشد، به منزله اقرار و تایید ایشان است؛ و اقرار یکی از بخش های سنت نبوی است که عبارت است از: قول، فعل و تقریر؛ پس اگر رفتاری در زمان رسول الله صلی الله علیه وسلم صورت گیرد و ایشان انکار نکند، سنت تقریری محسوب می شود؛ زیرا اگر نماز آنها باطل می بود، یا رفتار آنها نادرست می بود، رسول الله صلی الله علیه وسلم ایشان را متوجه این مساله می کرد؛ چه خود متوجه اشتباه مذکور می شد یا از طریق وحی از آن اطلاع می یافت.
عبارت «تَخْفِقَ رُءُوسُهُمْ» که در روایت ذکر شده، یعنی: از فرط چرت و خمیازه سرهای شان کج می شد. و در روایت دیگری آمده است: «تا جایی که من صدای خر و پف یکی از آنان را می شنیدم، سپس بلند می شدند و نماز می خواندند و وضو نمی گرفتند». و در روایت دیگری آمده است: «پهلوهای خود را بر زمین می نهادند».
"سپس نماز می خواندند بی آنکه وضو بگیرند"؛ یعنی بدون گرفتن وضوی جدید به نماز بر می خواستند، زیرا خواب آنها عمیق نبود و به علاوه اگر خواب شان ناقض وضو می بود، رسول الله صلی الله علیه وسلم حتما به آنان می گفت و این مساله را تایید نمی کرد.
از رسول الله صلی الله علیه وسلم ثابت است که خواب نیز همانند ادرار و مدفوع وضو را نقض می کند، چنانکه می فرماید: «ولكن من غائط وبول ونوم»؛ و در حدیث علی رضی الله عنه آمده که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «العين وكاء السَّه فمن نام فليتوضأ»: «چشم دربند مقعد است، پس هرکس خوابید (پس از بیداری) باید وضو بگیرد». و در حدیث معاویه رضی الله عنه آمده است: «العين وكاء السَّه، فإذا نامت العينان استطلق الوكاء»: «چشم دربند مقعد است، چون چشمان بخواب بروند، بند (آن) باز می شود».
با توجه به این دلایل ثابت می شود که خواب ناقض وضو است. این درحالی است که حدیث باب و روایات همراه آن بر این دلالت دارند که خواب وضو را نمی شکند.
بنابراین حدیث این باب و نیز روایت «خر و پف و قرار دادن پهلو» چنین تاویل می شود که خواب آنها عمیق نبوده است. و شنیده شدن صدای خر و پف یکی از آنها در ابتدای خوابش بوده پیش از آنکه خوابش عمیق شود و گزاردن پهلو نیز مستلزم خواب عمیق نیست. اینگونه دلایل جمع شده و به همه آنها عمل می شود و اگر امکان جمع میان دلایل وجود داشته باشد، بهتر است که دلایل جمع شوند تا اینکه برخی را ساقط نماییم.
بنابراین: اگر کسی بخواب عمیق فرو رود چنانکه ادراکش بطور کلی از بین برود، باید وضو بگیرد و اگر خوابش عمیق نباشد، نیازی به وضو گرفتن نیست. هرچند بهتر و نزدیک تر به احتیاط وضو گرفتن است.
و اگر شک داشت به خواب عمیق رفته یا نه؟ وضویش نمی شکند، زیرا اصل بقای طهارت است و یقین با شک از بین نمی رود.
شیخ الاسلام ابن تیمیه رحمه الله می گوید: «خوابی که در آن شک باشد، آیا موجب خروج باد است یا نه؟ پاسخ این است که وضو را نمی شکند، زیرا طهارت و وضو با یقین ثابت شده، پس با شک از بین نمی رود».
مرجع
صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.
سنن أبي داود، تأليف: سليمان بن الأشعث السِّجِسْتاني، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، الناشر: المكتبة العصرية، صيدا.
صحيح وضعيف سنن أبي داود، تأليف: محمد ناصر الدين الألباني، مصدر الكتاب: برنامج منظومة التحقيقات الحديثية من إنتاج مركز نور الإسلام لأبحاث القرآن والسنة بالإسكندرية.
تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، تأليف: صالح بن فوزان بن عبد الله الفوزان، الطبعة: الأولى، 1427 ه - 2006 م.
توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن بن صالح البسام، الناشر: مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م.
فتح ذي الجلال والإكرام، شرح بلوغ المرام، تأليف: محمد بن صالح بن محمد العثيمين، الناشر: المكتبة الإسلامية، تحقيق: صبحي بن محمد رمضان، وأُم إسراء بنت عرفة.
منحة العلام في شرح بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن صالح الفوزان، الناشر: دار ابن الجوزي الطبعة: الأولى، 1427 هـ - 1431 هـ.
سبل السلام شرح بلوغ المرام، تأليف: محمد بن إسماعيل بن صلاح الصنعاني، الناشر: دار الحديث الطبعة: بدون طبعة وبدون تاريخ.
عن عروة، عن عائشة رضي الله عنها مرفوعاً: «أن النبي صلى الله عليه وسلم قَبَّلَ بعض نسائه، ثم خرج إلى الصلاة ولم يتوضَّأ»، قال: قلت: من هي إلا أنت؟ فَضَحِكت.
از عروه از عایشه رضی الله عنها روایت است که می گوید: رسول الله صلی الله علیه وسلم یکی از همسرانش را بوسید، سپس برای نماز خارج شد بی آنکه وضو بگیرد. عروه می گوید: گفتم: آن شخص(ی که پیامبر بوسیده است) چه کسی غیر از تو می تواند باشد؟ ایشان نیز خندید.
به روایت ابن ماجه - به روایت ترمذی - به روایت نسائی - به روایت ابوداوود - به روایت احمددرجهصحیح است
شرح
در این حدیث عایشه رضی الله عنها خبر می دهد که رسول الله صلی الله علیه وسلم یکی از همسرانش را بوسید سپس برای نماز به مسجد رفت و وضو نگرفت.
سپس عروه رضی الله عنه که این حدیث را از عایشه رضی الله عنها روایت کرده، با زیرکی به این موضوع پی برده و در می یابد که همسر مبهم موجود در این حدیث، عایشه رضی الله عنها است.
وقتی این مسئله را بیان می کند، عایشه رضی الله عنها می خندد و اینگونه فهم او را تایید می نماید.
«و وضو نگرفت»؛ اصل این است که لمس همسر یا بوسیدن او وضو را نمی شکند، چه از روی شهوت باشد چه بدون شهوت؛ زیرا اصل بر باقی ماندن وضو و طهارت است. بنابراین جایز نیست گفته شود این موارد وضو را می شکنند مگر اینکه دلیل محکم و بدون معارضی برای آن ذکر شود؛ اما هیچ دلیل درستی مبنی بر اینکه لمس زن موجب نقض وضو می شود، وجود ندارد و اصل بر باقی بودن طهارت است. اما در این خصوص که الله متعال می فرماید: «أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاء» قول صحیح در تفسیر آن این است که منظور از لمس، جماع کردن است؛ در قرائت دیگری اینچنین آمده است: «أَوْ لَمَسْتُمُ النِّسَاء» که منظور از آن جماع است، چنانکه ابن عباس و گروهی از اهل علم گفته اند.
و از آنجا که غالبا بوسیدن همسر با شهوت همراه است، این خود دلیلی بر آن است که لمس نمودن زن با شهوت، وضو را نمی شکند مگر اینکه انزال صورت بگیرد که در این صورت به سبب انزال وضو می شکند.
مرجع
مسند الإمام أحمد، تأليف: أحمد بن محمد بن حنبل، تحقيق: شعيب الأرناؤوط وغيره، الناشر: الناشر: مؤسسة الرسالة ، الطبعة: الأولى، 1421 هـ.
سنن أبي داود، تأليف: سليمان بن الأشعث السِّجِسْتاني، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، الناشر: المكتبة العصرية، صيدا.
سنن الترمذي، تأليف: محمد بن عيسى الترمذي، تحقيق أحمد شاكر وغيره، الناشر: شركة مكتبة ومطبعة مصطفى البابي الحلبي، الطبعة: الثانية، 1395 هـ.
السنن الكبرى، تأليف: أحمد بن شعيب النسائي، تحقيق: حسن عبد المنعم شلبي، الناشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة: الأولى، 1421 هـ.
سنن ابن ماجه، تأليف: محمد بن يزيد القزويني، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، الناشر: الناشر: دار إحياء الكتب العربية.
مشكاة المصابيح، تأليف: محمد بن عبد الله التبريزي، تحقيق : محمد ناصر الدين الألباني، الناشر: المكتب الإسلامي، الطبعة: الثالثة، 1985م.
توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن بن صالح البسام، الناشر: مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م.
فتح ذي الجلال والإكرام، شرح بلوغ المرام، تأليف: محمد بن صالح بن محمد العثيمين، الناشر: المكتبة الإسلامية، تحقيق: صبحي بن محمد رمضان، وأُم إسراء بنت عرفة.
مجموع فتاوى ومقالات، تأليف: عبد العزيز بن عبد الله بن باز، أشرف على جمعه وطبعه: محمد بن سعد الشويعر.
عن طلق بن علي رضي الله عنه قال: قَدِمْنَا على نَبِيِّ الله صلى الله عليه وسلم فجاء رَجُل كأنه بَدَوي، فقال: يا نَبِيَّ الله، ما ترى في مَسِّ الرَّجل ذَكَره بعد ما يتوضأ؟ فقال: «هل هو إلا مُضْغَةٌ منه»، أو قال: « بَضْعَةٌ منه».
از طلق بن علی رضی الله عنه روایت است که می گوید: نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمدیم که مردی به نظر بادیه نشین، نزد ایشان آمد و گفت: ای پیامبر خدا، اگر مردی پس از وضو گرفتن آلت تناسلی خود را لمس نماید، چه حکمی دارد؟ رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «هَلْ هُوَ إِلَّا مُضْغَةٌ مِنْهُ»: «آیا آلت تناسلی چیزی جز پاره گوشتی از بدن اوست» یا فرمود: «بَضْعَةٌ مِنْهُ»: «بخشی از بدن او».
به روایت ترمذی - به روایت نسائی - به روایت ابوداوود - به روایت احمددرجهصحیح است
شرح
«اگر مردی پس از وضو گرفتن، آلت تناسلی خود را لمس نماید، چه حکمی دارد؟»، یعنی: اگر شخصی وضو بگیرد، سپس آلتش را لمس کند، حکم خاصی از جانب شریعت بر آن تعلق می گیرد؟
در روایت احمد آمده است: «شخصی آلتش را در حین نماز لمس می نماید، آیا باید وضو بگیرد (و وضویش نقض شده است)؟» رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: «لَا إِنَّمَا هُوَ مِنْكَ»: «خیر، آلت بخشی از بدن توست».
اینکه می فرماید: «هَلْ هُوَ إِلَّا مُضْغَةٌ مِنْهُ» یعنی: آلت نیز همانند سایر اعضای بدن است؛ بنابراین چنانکه با لمس نمودن دست، پا، بینی یا سر، وضوی شخص نمی شکند، با لمس نمودن آلت تناسلی نیز وضو نمی شکند.
این حدیث یا منسوخ است، یا بر لمس نمودن آلت از روی مانع و حایل دلالت دارد؛ اما با توجه به سایر احادیث، لمس نمودن مستقیم آلت با دست، وضو را می شکند.
مرجع
سنن أبي داود، تأليف: سليمان بن الأشعث السِّجِسْتاني، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، الناشر: المكتبة العصرية، صيدا.
مسند الإمام أحمد، تأليف: أحمد بن محمد بن حنبل، تحقيق: شعيب الأرناؤوط وغيره، الناشر: الناشر: مؤسسة الرسالة ، الطبعة: الأولى، 1421هـ.
السنن الكبرى، تأليف: أحمد بن شعيب النسائي، تحقيق: حسن عبد المنعم شلبي، الناشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة: الأولى، 1421هـ.
سنن ابن ماجه، تأليف: محمد بن يزيد القزويني، تحقيق: شعيب الأرناؤوط وغيره، الناشر: دار الرسالة العالمية، الطبعة: الأولى، 1430هـ.
مشكاة المصابيح، تأليف: محمد بن عبد الله التبريزي، تحقيق : محمد ناصر الدين الألباني، الناشر: المكتب الإسلامي، الطبعة: الثالثة، 1985م.
سبل السلام شرح بلوغ المرام، تأليف: محمد بن إسماعيل بن صلاح الصنعاني، الناشر: دار الحديث الطبعة: بدون طبعة وبدون تاريخ.
توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن بن صالح البسام، الناشر: مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م.
تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، تأليف: صالح بن فوزان بن عبد الله الفوزان، الطبعة: الأولى، 1427 هـ - 2006 م.
فتح ذي الجلال والإكرام، شرح بلوغ المرام، تأليف: محمد بن صالح بن محمد العثيمين، الناشر: المكتبة الإسلامية، تحقيق: صبحي بن محمد رمضان، وأُم إسراء بنت عرفة.
النهاية في غريب الحديث والأثر، تأليف: مجد الدين أبو السعادات المعروف بابن الأثير، الناشر: المكتبة العلمية - بيروت، 1399هـ - 1979م، تحقيق: طاهر أحمد الزاوى - محمود محمد الطناحي.
عن عروة قال: دخلت على مروان بن الحكم فذَكَرْنا ما يكون منه الوضوء، فقال مروان: ومن مَسِّ الذَّكَر؟ فقال عروة: ما علمت ذلك، فقال مروان: أخبرتني بُسْرَة بنت صفوان، أنها سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: «مَنْ مَسَّ ذَكَرَه فليتوضأ».
از عروه روایت است که می گوید: نزد مروان بن حکم رفتم؛ وی چیزهایی را که موجب نقض وضو می شوند، برای ما ذکر کرد. وی گفت: و از لمس کردن آلت؛ عروه گفت: من در مورد آن چیزی نمی دانم. پس مروان گفت: بُسْرَه بنت صفوان به من خبر داده که از رسول الله صلی الله علیه وسلم شنیده که می فرماید: «مَنْ مَسَّ ذَكَرَه فليتوضأ»: «هرکس آلت خود را لمس نماید، باید وضو بگیرد».
به روایت ابن ماجه - به روایت نسائی - به روایت ابوداووددرجهصحیح است
شرح
عروه رحمه الله خبر می دهد که نزد مروان بن حکم، امیر وقت مدینه رفته و مروان چیزهایی را که موجب نقض وضو می شوند، ذکر نموده است؛ یعنی: در رابطه با نواقض وضو و چیزهایی که وضو با آنها نقض می شود با یکدیگر بحث و مذاکره نمودیم. و مروان می گوید: «و از لمس نمودن آلت»؛ یعنی: لمس آلت از جمله مواردی است که موجب نقض وضو می شود. و عروه می گوید: «من در مورد آن چیزی نمی دانم»؛ یعنی: دلیلی برای آن نمی دانم؛ و در این رابطه از رسول الله صلی الله علیه وسلم خبری به من نرسیده است. آنگاه مروان می گوید: بسره بنت صفوان رضی الله عنها به من خبر داد که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «هرکس آلت خود را لمس نماید، باید وضو بگیرد».
و در روایت ترمذی آمده است: فَلَا يُصَلِّ حَتَّى يَتَوَضَّأَ»: «نماز نخواند تا اینکه وضو بگیرد». این روایت نصی در این مورد است که لمس نمودن آلت ناقض وضو می باشد، چه این لمس از روی شهوت صورت گرفته باشد چه بدون شهوت، چه عمدا لمس نموده باشد و چه غیر عمدی. مشروط بر اینکه لمس کردن به صورت مستقیم باشد، یعنی حائل و مانعی در میان نباشد؛ اما در صورتی که از پشت حائل و مانع صورت بگیرد، تاثیری نخواهد داشت، زیرا واقعا لمسی صورت نگرفته است؛ و لمس عبارت است از برخورد مستقیم یک عضو به عضو دیگر؛ و روایتی که نسائی و دیگران ذکر کرده اند، بر این مطلب دلالت دارد: «إِذَا أَفْضَى أَحَدُكُمْ بِيَدِهِ إِلَى فَرْجِهِ وليس بينها سِتْر ولا حائل فَلْيَتَوَضَّأْ»: «هرگاه یکی از شما دستش را به شرمگاهش زد، درحالی که میان آن و شرمگاهش هیچ پوشش و مانعی نبود، باید وضو بگیرد».
مرجع
سنن أبي داود، تأليف: سليمان بن الأشعث السِّجِسْتاني، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، الناشر: المكتبة العصرية، صيدا.
صحيح أبي داود – الأم -محمد ناصر الدين الألباني، مؤسسة غراس للنشر والتوزيع، الكويت الطبعة: الأولى، 1423 هـ - 2002 م.
توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن البسام، الناشر: مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م.
فتح ذي الجلال والإكرام، شرح بلوغ المرام، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، الناشر: المكتبة الإسلامية، تحقيق: صبحي بن محمد رمضان، وأُم إسراء بنت عرفة.
سبل السلام شرح بلوغ المرام، تأليف : محمد بن إسماعيل بن صلاح الصنعاني، الناشر: دار الحديث الطبعة: بدون طبعة وبدون تاريخ.
عن جابر بن سمرة رضي الله عنه أن رجلا سأل رسول الله صلى الله عليه وسلم أَأَتَوضأ من لحوم الغنم؟ قال: «إن شِئْتَ فتوضأْ، وإن شِئْتَ فلا تَوَضَّأْ» قال أتوضأ من لحوم الإبل؟ قال: «نعم فتوضَّأْ من لحوم الإبِل» قال: أُصَلي في مَرَابِضِ الغَنم؟ قال: «نعم» قال: أُصلي في مَبَارِكِ الإبِل؟ قال: «لا».
از جابر بن سمره رضی الله عنه روایت است که می گوید: مردی از رسول الله صلی الله علیه وسلم پرسيد: آيا از خوردن گوشت گوسفند وضو بگيرم؟ رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «إِنْ شِئْتَ فَتَوَضَّأْ وَإِنْ شِئْتَ فَلاَ تَوَضَّأْ»: «اگر خواستی وضو بگير و اگر نخواستی وضو نگير». آن مرد گفت: آيا از خوردن گوشت شتر وضو بگيرم؟ رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «نَعَمْ، فَتَوَضَّأْ مِنْ لُحُومِ الإِبِلِ»: «بله، از خوردن گوشت شتر وضو بگير». آن مرد گفت: در محل استراحت گوسفندان نماز بخوانم؟ فرمود: «نعم»: «بلی». آن مرد پرسيد: در محل استراحت شتران نماز بخوانم؟ رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «لا»: «نه».
به روایت مسلمدرجهصحیح است
شرح
«آيا از خوردن گوشت گوسفند وضو بگيرم؟»؛ یکی از صحابه در مورد گوشت گوسفند از رسول الله صلی الله علیه وسلم سوال می پرسد که آیا با خوردن آن، وضو گرفتن برای نماز یا عملی که وضو داشتن برای آن شرط است، واجب است؛
رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: «اگر خواستی وضو بگير و اگر نخواستی وضو نگير»؛ رسول الله صلی الله علیه وسلم او را میان وضو گرفتن یا وضو نگرفتن مختار می کند؛ بنابراین هر دو کار جایز می باشد.
در ادامه آن مرد می گوید: آيا از خوردن گوشت شتر وضو بگيرم؟ یعنی: اگر گوشت شتر بخورم و پس از آن بخواهم نماز بخوانم، یا کاری انجام دهم که وضو داشتن برای آن شرط است، وضو گرفتن واجب است؟
رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: «بله، از خوردن گوشت شتر وضو بگير»؛ یعنی: با خوردن گوشت شتر، وضو گرفتن بر تو واجب می شود هرچند مقدار آن اندک باشد؛ اما پس از خوردن شیر یا شوربای آن وضو گرفتن لازم نیست، زیرا رسول الله صلی الله علیه وسلم عُرَنی ها را به خوردن شیر شتر دستور داد، اما آنها را به وضو گرفتن بعد از آن امر نکرد. و تاخیر بیان از وقت و زمان حاجت جایز نیست.
آنگاه مرد مذکور می گوید: در محل استراحت گوسفندان نماز بخوانم؟؛ یعنی: آیا نماز خواندن در مکان استراحت گوسفندان جایز است؟
رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: «بله»؛ یعنی: اجازه داری که در چنین مکان هایی نماز بخوانی، زیرا ترسی از جانب گوسفندان وجود ندارد.
سپس مرد مذکور می پرسد: در محل استراحت شتران نماز بخوانم؟؛ یعنی: آیا می توانم در محل استراحت شتران نماز بخوانم؟
رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: «نه»؛ یعنی: در چنین مکانی نماز نخوان، زیرا از رم کردن آنها در امان نخواهی بود؛ و امکان آسیب دیدن نمازگزار وجود دارد؛ اما در محل استراحت گوسفندان چنین ترسی وجود ندارد و معمولا سکون و آرامشی در آنجا برقرار است و گوسفندان کمتر رم می کنند و آزار و اذیتی ندارند.
مرجع
صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.
المنهاج شرح صحيح مسلم، تأليف: محيي الدين يحيى بن شرف النووي، الناشر: دار إحياء التراث العربي، الطبعة: الثانية 1392 هـ.
النهاية في غريب الحديث والأثر، تأليف: مجد الدين أبو السعادات المعروف بابن الأثير، الناشر: المكتبة العلمية - بيروت، 1399هـ - 1979م، تحقيق: طاهر أحمد الزاوي - محمود محمد الطناحي.
تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، تأليف: صالح بن فوزان بن عبد الله الفوزان، الطبعة: الأولى، 1427 ه - 2006 م.
توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن بن صالح البسام، الناشر: مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م.
فتح ذي الجلال والإكرام، شرح بلوغ المرام، تأليف: محمد بن صالح بن محمد العثيمين، الناشر: المكتبة الإسلامية، تحقيق: صبحي بن محمد رمضان، وأُم إسراء بنت عرفة.
سبل السلام شرح بلوغ المرام، تأليف : محمد بن إسماعيل بن صلاح الصنعاني، الناشر: دار الحديث الطبعة: بدون طبعة وبدون تاريخ.
عن أبي هريرة رضي الله عنه : أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: «مَنْ غَسَّل الميـِّت فلْيَغْتَسلْ، ومَنْ حَمَلَه فلْيَتَوضَّأْ».
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «مَنْ غَسَّل الميـِّت فلْيَغْتَسلْ، ومَنْ حَمَلَه فلْيَتَوضَّأْ»: «کسی که مرده می شوید (پس از شستن مرده) باید غسل کند و آنکه مرده را حمل می کند (پس از حمل آن) باید وضو بگیرد».
به روایت ابن ماجه - به روایت ترمذی - به روایت ابوداوود - به روایت احمددرجهصحیح است
شرح
جمله اول حدیث مذکور بیانگر آن است که هرکس مرده ای را غسل دهد، چه مرده کوچک باشد چه بزرگ، مرد باشد یا زن؛ چنانکه مستقیم با دستش او را بشوید یا با مانع و حایلی مانند دستکش، مستحب است غسل کند، به همان شیوه ای که برای جنابت غسل می کند.
جمله ی دوم حدیث بیانگر این مطلب است که هر که مرده ای را حمل می کند، مستحب است وضو بگیرد؛ و وضو در اینجا فقط به شستن دستها تفسیر شده است، یا فرمان رسول الله صلی الله علیه وسلم متوجه کسانی است که می خواهند مرده را حمل نمایند تا برای نماز جنازه آماده شوند؛ در نتیجه این حدیث در این بخش بر ظاهرش حمل نمی شود، زیرا هیچیک از علما واجب بودن وضو در اثر حمل میت را مطرح نکرده اند.
مرجع
- سنن الترمذي، تأليف: محمد بن عيسى الترمذي، تحقيق أحمد شاكر وغيره ، الناشر: شركة مكتبة ومطبعة مصطفى البابي الحلبي، الطبعة: الثانية، 1395 هـ.
- مسند الإمام أحمد، تأليف: أحمد بن محمد بن حنبل، تحقيق: شعيب الأرناؤوط وغيره، الناشر: الناشر: مؤسسة الرسالة ، الطبعة: الأولى، 1421 هـ.
- سنن أبي داود، تأليف: سليمان بن الأشعث السِّجِسْتاني، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، الناشر: المكتبة العصرية، صيدا.
- سنن ابن ماجه, ابن ماجة أبو عبد الله محمد بن يزيد القزويني، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي, الناشر: دار إحياء الكتب العربية - فيصل عيسى البابي الحلبي.
- تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، تأليف: صالح بن فوزان بن عبد الله الفوزان، الطبعة: الأولى، 1427 ه - 2006 م.
- توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن بن صالح البسام، الناشر: مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م.
- فتح ذي الجلال والإكرام، شرح بلوغ المرام، تأليف: محمد بن صالح بن محمد العثيمين، تحقيق صبحي رمضان وآخر، ط1، المكتبة الإسلامية، مصر، 1427ه.
- سبل السلام شرح بلوغ المرام، تأليف : محمد بن إسماعيل بن صلاح الصنعاني، الناشر: دار الحديث الطبعة: بدون طبعة وبدون تاريخ.
- منحة العلام في شرح بلوغ المرام، تأليف : عبد الله بن صالح الفوزان، الناشر: دار ابن الجوزي الطبعة: الأولى، 1427 ه - 1431 هـ.
- إرواء الغليل في تخريج أحاديث منار السبيل, محمد ناصر الدين الألباني, إشراف: زهير الشاويش, المكتب الإسلامي – بيروت, الطبعة: الثانية 1405 هـ - 1985م.
عن معاوية بن أبي سفيان رضي الله عنه ، قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «إن العَيْنَين وِكَاء السَّه، فإذا نَامَت العَينان اسْتٌطْلِقَ الوِكَاءُ».
از معاویه بن ابی سفیان رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «إن العَيْنَين وِكَاء السَّه، فإذا نَامَت العَينان اسْتٌطْلِقَ الوِكَاءُ»: «بی گمان چشم ها دربند مقعد انسان می باشند، پس هرگاه چشم ها بخواب روند، بند مقعد باز و روان می شود».
به روایت احمد - به روایت دارمیدرجهحسن است
شرح
«چشم ها دربند مقعد می باشند»؛ یعنی: چشم ها در حال بیداری و هوشیاری از مقعد انسان محافظت می کنند و مانع خروج چیزی از آن می شوند و اگر چیزی از مقعد خارج شود، انسان متوجه می شود و احساس می کند.
«پس هرگاه چشم ها بخواب روند، دربند مقعد باز و روان می شود»؛ یعنی: وقتی انسان به خواب رود، عضلات بدنش شل می شود و ریسمانی که حلقه ی مقعد را محکم نگه می داشت، باز می شود و بدون آنکه انسان احساس نماید، از او باد خارج می شود.
در اینجا رسول الله صلی الله علیه وسلم چشم را به ریسمانی که با آن ظرف را محکم می بندند، تشبیه نمود؛ در نتیجه اگر چشم ها باز باشند، ریسمان محکم حلقه ی مقعد را می بندد و حتی اگر چیزی از آن خارج شود، احساس می کند، اما وقتی چشم ها بخواب روند، ریسمان باز می شود و بی آنکه انسان احساس کند و متوجه شود چیزهایی از او خارج می شود.
این از باب تشبیه است و تشبیهی بلیغ از رسول الله صلی الله علیه وسلم می باشد تا حکم شرعی را به ذهن نزدیک نماید؛ و این از سخنان جامعی است که به رسول الله صلی الله علیه وسلم عطا شده است.
مرجع
مسند الإمام أحمد، تأليف: أحمد بن محمد بن حنبل، تحقيق: شعيب الأرناؤوط وغيره، الناشر: الناشر: مؤسسة الرسالة ، الطبعة: الأولى، 1421 هـ.
مسند الدارمي المعروف بـ (سنن الدارمي), المؤلف: أبو محمد عبد الله بن عبد الرحمن بن الفضل الدارمي التميمي, تحقيق: حسين سليم أسد الداراني, الناشر: دار المغني للنشر والتوزيع، المملكة العربية السعودية, الطبعة: الأولى، 1412 هـ - 2000 م.
صحيح الجامع الصغير وزيادته، تأليف: محمد ناصر الدين الألباني، الناشر: المكتب الإسلامي.
فيض القدير شرح الجامع الصغير، تأليف: محمد عبد الرؤوف بن زين العابدين المناوي، الناشر: المكتبة التجارية الكبرى – مصر، الطبعة: الأولى، 1356 هـ.
تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، تأليف: صالح بن فوزان بن عبد الله الفوزان، الطبعة: الأولى، 1427 ه - 2006 م.
توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن البسام، الناشر: مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م.
فتح ذي الجلال والإكرام، شرح بلوغ المرام، تأليف: محمد بن صالح بن محمد العثيمين، الناشر: المكتبة الإسلامية، تحقيق: صبحي بن محمد رمضان، وأُم إسراء بنت عرفة.
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا وَجَدَ أَحَدُكُمْ فِي بَطْنِهِ شَيْئًا، فَأَشْكَلَ عَلَيْهِ أَخَرَجَ مِنْهُ شَيْءٌ أَمْ لَا، فَلَا يَخْرُجَنَّ مِنَ الْمَسْجِدِ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا، أَوْ يَجِدَ رِيحًا».
از ابوهریره ـ رضی الله عنه ـ روایت است که رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمود: «اگر کسی از شما در شکمش چیزی را احساس کرد و برایش سوال پیش آمد که آیا چیزی از او خارج شده یا نه، از مسجد بیرون نرود تا آنکه صدایی بشنود یا بویی احساس کند».
به روایت مسلمدرجهصحیح است
شرح
پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بیان داشته که اگر چیزی در شکم نمازگزار حرکت کرد و برای او مشخص نشد که آیا چیزی از او خارج شده یا نه؟ از نماز خارج نشود و آن را برای اعادهٔ وضو قطع نکند تا آنکه مطمئن شود چیزی رخ داده که وضویش را باطل کرده است؛ یعنی آنکه صدایی بشنود یا بویی حس کند؛ زیرا شک، امر یقینی را باطل نمی‌کند و او به طهارت خود مطمئن است اما بی‌وضو شدنش مشکوک است.
فواید
- این حدیث اصلی از اصول اسلام و قاعده‌ای از قواعد فقه است، اینکه: یقین با شک از بین نمی‌رود و اصل، بقای آنچه بوده، هست تا آنکه بر خلاف آن یقین حاصل کند.
- شک تاثیری در طهارت و وضو ندارد و نمازگزار تا وقتی که از بی‌وضو شدن مطمئن نشده، بر طهارت خود باقی است.
مرجع
صحيح مسلم (1/ 276) (362)، البحر المحيط الثجاج في شرح صحيح الإمام مسلم بن الحجاج (8/ 374)، المفهم لما أشكل من تلخيص كتاب مسلم (1/ 608).
هر حدیث، درجه، شرح و فایده در اینجا دقیقاً همان‌گونه که HadeethEnc.com منتشر می‌کند، بر پایهٔ شرایط بازنشر آن، نشان داده شده است. درجه نام کسی را که حکم داده است نمی‌آورد. ترجمه‌ها و شرح‌ها از نویسندگان خودِ آن است و برخی احکامی را بیان می‌کنند؛ بازبینان سبیل آنها را بررسی نکرده‌اند. حدیث عربی، متن اصلی است. منبع: HadeethEnc.com