سياست شرعى

رسول الله صلی الله علیه وسلم از درخواست امارت نهی کرده است زیرا هرکس با درخواست خود به آن دست یابد، به دلیل اشتیاق وی به دنیا و ترجیح آن به آخرت، رها شده و یاری نمی شود؛ این درحالی است که به هرکس بدون خواست وی امارت داده شود، الله متعال او را در این زمینه یاری می کند؛ و سوگند خوردن برای کاری، مانع خیر و خوبی نمی شود؛ با این توضیح که: چنانچه کسی که سوگند خورده، خیر و خوبی را در امری جز آنچه برای آن قسم یاد کرده ببیند، می تواند با کفاره دادن، از سوگندی که خورده رها شده و برای آن خیر اقدام کند.

1- صحيح البخاري، محمد بن إسماعيل البخاري الجعفي، تحقيق: محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، الطبعة: الأولى 1422هـ. 2- صحيح مسلم، مسلم بن الحجاج القشيري النيسابوري، تحقيق محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، الطبعة: 1423هـ. 3- الإلمام بشرح عمدة الأحكام، إسماعيل بن محمد الأنصاري، دار الفكر، دمشق، الطبعة: الأولى 1381 هـ. 4- تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق: محمد صبحي حلاق، مكتبة الصحابة، الأمارات، مكتبة التابعين، القاهرة، الطبعة: العاشرة 1426 هـ. 5- تأسيس الأحكام، أحمد بن يحيى النجمي، دار المنهاج، القاهرة، الطبعة: الأولى 1427هـ.

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ از صحابه پیمان و میثاق گرفت که در آسانی و سختی و در حال ثروت و فقر از اولوالامر و حکام اطاعت نموده و فرمان ببرند، چه این اوامر موافق با خواستهٔ نفس باشد یا چیزی باشد که نفس آن را نمی‌پسندد؛ حتی اگر حکام اموال عمومی یا مناصب یا هر چیز دیگری را به خود اختصاص دادند [و آن را با برخی دهند و به برخی ندهند] باز هم باید در معروف [و در آنچه گناه نباشد] امر آنان را شنید و اطاعت کرد و بر آنان خروج و شورش نکرد، زیرا فتنه و فسادی که در جنگیدن با آنان است شدیدتر از فسادی است که ظلم آنان در پی دارد؛ و از جمله مواردی که پیامبر از آنان پیمان گرفت، این است که حق را هر جا که باشند بگویند و حق گویی آنان خالصانه برای الله باشد و از سرزنش کسانی نترسند و پروا نکنند که آنها را سرزنش می‌کنند.

1. ثمرهٔ شنیدن و اطاعت کردن از مسئولان امور، اتحاد کلمهٔ مسلمانان و دوری از تفرقه است.
2. وجوب شنیدن و اطاعت کردن از مسئولان امور در آنچه معصیت و نافرمانی الله نیست، در آسانی و دشواری و در خوشی و ناخوشی و با وجود تبعیضی که از سوی آنان رخ می‌دهد.
3. وجوب حق‌گویی هرجا که باشیم، بدون آنکه در راه الله از سرزنش کسی بترسیم.

صحيح البخاري (9/ 47) (7055-7056)، (9/ 77) (7199، 7200). صحيح مسلم (3/ 1470) (1709). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 277). رياض الصالحين، للنووي (ص83) (186). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (2/ 419). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 202).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر می‌دهد که هرکس الله او را والی و مسئول بر مردم قرار دهد، چه این مسئولیت، ولایت عام باشد مانند امارت، یا ولایت خاص باشد مانند ولایت مرد در خانه‌اش و ولایت زن در خانه‌اش؛ و در حق رعیتش کوتاهی ورزد و خیانت کند و خیرخواهی نکند و حقوق دینی و دنیوی آنان را تباه سازد، مستحق این مجازات شدید خواهد شد.

1. این تهدید تنها مخصوص بالاترین مقام حکومتی و نائبان و معاونان او نیست، بلکه شامل هر کسی می‌شود که الله رعیتی را تحت نظر او قرار داده است.
2. بر هر کسی که الله امری از امور مسلمانان را به او سپرده واجب است که خیرخواه آنان باشد و در ادای امانت تلاش کند و از خیانت برحذر باشد.
3. بزرگی مسئولیت هرکسی که مسئولیت عام یا خاص بر عده‌ای از مردم را بر عهده دارد، این مسئولیت بزرگ باشد یا کوچک.

صحيح البخاري (9/ 64) (7150). صحيح مسلم (1/ 125) (142). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 706). فيض القدير شرح الجامع الصغير، للمناوي (5/ 488). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 543).

بهترین یاران از نگاه تعداد چهار نفر هستند و بهترین دسته ی نظامی دسته ای است که از چهارصد نفر تشکیل شده باشد. و سودمندترین سربازان از نگاه تعداد، سربازانی هستند که تعدادشان به چهارهزار نفر برسد. و چون تعداد سربازان لشکری به دوازده هزار نفر و بیش از آن برسد، شکست نمی خورند؛ و اگر شکست بخورند شکست شان به دلیل اندک بودن شان نیست بلکه اسباب دیگری دارد از جمله: ضعف ایمان یا مغرور شدن از تعداد زیاد یا ارتکاب گناهان یا عدم اخلاص برای الله و موارد مشابه.

- رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين، للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير- دمشق، الطبعة الأولى، 1428ه. - بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي - الطبعة الأولى، 1418ه. - نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة - بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ. - سنن أبي داود، لأبي داود السجستاني، تحقيق محمد محيي الدين عبد الحميد، المكتبة العصرية.

این حدیث در مورد جایگاه امارت و ریاست - و آنچه در حکم آن است مانند مقام قضاوت - و کثرت تبعات و پیامدها و مسئولیت های آن در آخرت و تقاضای آن و حرص بر آن هشدار می دهد؛ و این در مورد کسی است که با سعی و تلاش و حرص خود به آن دست یابد و شایستگی و اهلیت آن را نداشته باشد؛ نه کسی که این کار به او سپرده می شود و برای به دست آوردن آن تلاشی نمی کند و اهلیت و شایستگی آن را دارد و عدالت را رعایت می کند؛ بلکه چنین کسی در این امر مهم یاری می شود. چنانکه در احادیث دیگر آمده است. در این حدیث امارت و فرمانروایی و ریاست به شیردهنده ی خوب تشبیه شده است چون با مال و منال فراوان و جاه و مقام زیاد و نفوذ حکم و فرمان همراه است؛ و همچنین به سبب تبعات آن در روز قیامت و حسرت های آن، با جدا شدن ناخوشایندی همراه است.

- صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى، 1422هـ - توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن بن صالح البسام، الناشر: مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م - تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، تأليف: صالح بن فوزان بن عبد الله الفوزان، الطبعة: الأولى، 1427 ه _ 2006 م - فتح ذي الجلال والإكرام شرح بلوغ المرام لمحمد بن صالح بن محمد العثيمين، تحقيق: صبحي بن محمد رمضان، وأُم إسراء بنت عرفة، ط1، المكتبة الإسلامية، مصر، 1427ه - منحة العلام في شرح بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن صالح الفوزان، الناشر: دار ابن الجوزي الطبعة : الأولى ، 1427 هـ- 1431 هـ - شرح سنن النسائي المسمى «ذخيرة العقبى في شرح المجتبى»، المؤلف: محمد بن علي بن آدم الإثيوبي الوَلَّوِي، الناشر: دار المعراج الدولية للنشر - دار آل بروم للنشر والتوزيع, الطبعة الأولى, 1416- 1424.