نوشيدنى‌هاى تحريم شده

به عمر بن خطاب رضی الله عنه خبر رسید که مردی جهت بهره بردن از خمر و شراب، قصد حیله کردن دارد، نه از این جهت که آن را بنوشد بلکه برای اینکه آن را بفروشد و از درآمد آن استفاده کند. حال آنکه این حیله ای آشکار و حرام است. به همین دلیل عمر رضی الله عنه علیه وی دعایی کرد که رسول الله صلی الله علیه وسلم علیه یهودیانِ حیله کار نمود و گفت: الله او را بکشد؛ آیا نمی داند حیله کردن حرام است؟ چون فریب دادن الله و رسولش می باشد. و رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «الله یهود را لعنت کند که وقتی چربی برای آنها حرام شد، با حیله قصد استفاده از آن کردند و به این ترتیب چربی را از صفت آن خارج کرده و آبش نموده و سپس فروختند و درآمد حاصله از آن را خوردند و از روی فریب و حیله گفتند: چربی حرام شده بر ما را نمی خوریم. و به زعم خود با این کار الله را فریب دادند حال آنکه الله متعال به حساب آنها می رسد و از کردارشان آگاه است.

صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422هـ. صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، 1423هـ. عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، ط2، دار الثقافة العربية، دمشق ، بيروت، مؤسسة قرطبة، 1408هـ. الإلمام بشرح عمدة الأحكام لإسماعيل الأنصاري، ط دار الفكر بدمشق الطبعة الأولى1381هـ. تأسيس الأحكام للنجمي، ط2، دار علماء السلف، 1414هـ. تيسير العلام شرح عمدة الأحكام للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الأمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، 1426هـ.

انس بن مالک رضی الله عنه خبر می دهد که از رسول الله صلی الله علیه وسلم در مورد حکم شرابی که به سرکه تبدیل شود، سوال شد؛ و این سوال بعد از نازل شدن حکم تحریم شراب مطرح شد که رسول الله صلی الله علیه وسلم از آن نهی کرد. بنابراین چون خمر و شراب به هر روشی به سرکه تبدیل شود، فرقی نمی کند با قرار دادن نان در شراب باشد یا پیاز یا مایه ی خمیر یا سنگ و موارد مشابه؛ یا اینکه از سایه در آفتاب قرار داده شود یا برعکس یا با ماده ی دیگری آمیخته شود، در هر صورت حرام است؛ و این تبدیل باعث تغییر حکم آن نمی شود؛ اما اگر خود به خود و بدون دخالت و تصرف کسی به سرکه تبدیل شود، در این صورت مباح و پاک می باشد.

- صحيح مسلم، المحقق: محمد فؤاد عبد الباقي - الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت. - سبل السلام شرح بلوغ المرام، تأليف: محمد بن إسماعيل بن صلاح الصنعاني، الناشر: دار الحديث, بدون طبعة وبدون تاريخ. - توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن بن صالح البسام، الناشر: مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م - نيل الأوطار, محمد بن علي بن محمد بن عبد الله الشوكاني اليمني, تحقيق: عصام الدين الصبابطي, دار الحديث، مصر, الطبعة: الأولى، 1413هـ - 1993م. - منحة العلام في شرح بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن صالح الفوزان، الناشر : دار ابن الجوزي الطبعة : الأولى ، 1427 هـ - 1431 هـ - فتاوى اللجنة الدائمة - المجموعة الأولى, اللجنة الدائمة للبحوث العلمية والإفتاء, جمع وترتيب: أحمد بن عبد الرزاق الدويش, الناشر: رئاسة إدارة البحوث العلمية والإفتاء - الإدارة العامة للطبع – الرياض. - تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، تأليف: صالح بن فوزان بن عبد الله الفوزان، الطبعة: الأولى، 1427 ه - 2006 م. - فتح ذي الجلال والإكرام شرح بلوغ المرام لمحمد بن صالح بن محمد العثيمين، تحقيق: صبحي بن محمد رمضان، وأُم إسراء بنت عرفة، ط1، المكتبة الإسلامية، مصر، 1427ه. - بلوغ المرام من أدلة الأحكام، لابن حجر. دار القبس للنشر والتوزيع، الرياض - المملكة العربية السعودية. الطبعة: الأولى، 1435 هـ - 2014 م.

در این حدیث انس رضی الله عنه خبر می دهد وقتی الله متعال آیه ی تحریم شراب را نازل نمود، در مدینه فقط از خرما شراب درست می شد؛ و این دلیلی بر این مهم است که علت تحریم شراب مست کننده بودن آن است نه ماده ای که از آن ساخته می شود.

- تسهيل الالمام، للشيخ صالح الفوزان، طبعة الرسالة، الطبعة الأولى 1427 – 2006 م - فتح ذي الجلال والاكرام بشرح بلوغ المرام، للشيخ ابن عثيمين، المكتبة الإسلامية - الطبعة الأولى 1427 - 2006 م - توضِيحُ الأحكَامِ مِن بُلوُغ المَرَام، للبسام، مكتَبة الأسدي، مكّة المكرّمة، الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م - بلوغ المرام من أدلة الأحكام، لابن حجر، دار القبس للنشر والتوزيع، الرياض - المملكة العربية السعودية، الطبعة: الأولى، 1435 هـ - 2014 م - صحيح مسلم, ترقيم محمد فؤاد عبد الباقي, دار إحياء التراث العربي, بيروت - منحة العلام في شرح بلوغ المرام، لعبد الله الفوزان، دار ابن الجوزي. ط1 1428هـ.

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بیان نموده‌اند که هر چیزی عقل آدمی را از او بگیرد و از بین ببرد، خمر و مست‌کننده است، چه نوشیدنی باشد و چه خوردنی یا بوییدنی یا از هر نوع دیگری باشد. و الله متعال هر آنچه مست کند و عقل را از بین ببرد حرام نموده و از آن نهی کرده است، کم باشد یا زیاد. و هر کسی یکی از انواع این مست کننده‌ها را بنوشد و بر این کار مداومت داشته باشد و توبه نکند تا بمیرد، مستحق مجازات الهی با محرومیت از نوشیدن آن در بهشت است.

1. علت تحریم خمر، مست کنندگی است. بنابراین هر چیزی که مست کند - از هر جنسی که باشد - حرام است.
2. الله تعالی خمر را حرام نموده است؛ زیرا زیان‌ها و مفاسد بزرگی به دنبال دارد.
3. نوشیدن خمر در بهشت، از کمال لذت و خوشی بهشتیان است.
4. کسی که خود را از نوشیدن خمر در دنیا باز ندارد، الله نوشیدنش در بهشت را بر او حرام می‌سازد، چراکه پاداش از جنس عمل است.
5. تشویق به شتاب نمودن در توبه از گناهان، پیش از مرگ.

صحيح البخاري (7/ 104) (5575). صحيح مسلم (3/ 1587) (2003). منحة العلام في شرح بلوغ المرام، لعبد الله الفوزان (8/ 519). فتح ذي الجلال والاكرام بشرح بلوغ المرام، لابن عثيمين (5/ 418). توضِيحُ الأحكَامِ مِن بُلوُغ المَرَام، للبسام (6/ 307). معالم السنن، وهو شرح سنن أبي داود، للخطابي (4/ 264). الفتح الرباني لترتيب مسند الإمام أحمد بن حنبل الشيباني، للساعاتي (16/ 116). فيض القدير شرح الجامع الصغير، للمناوي (5/ 30). مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح، لعلي القاري (6/ 2382).

در این حدیث طارق بن سوید رضی الله عنه از رسول الله صلی الله علیه وسلم در مورد خمر و شرابی سوال می کند که جهت استفاده ی دارویی ساخته می شود نه برای شراب خواری؛ و رسول الله صلی الله علیه وسلم به وی خبر می دهد که شراب بیماری است که شفایی در آن نیست؛ و این بر تحریم خمر دلالت دارد و اینکه سبب بیماری می شود و فایده ای در آن نیست؛ بنابراین دور ریختن آن واجب می باشد.

- تسهيل الالمام، للشيخ صالح الفوزان، طبعة الرسالة، الطبعة الأولى، 1427 – 2006 م. - فتح ذي الجلال والاكرام بشرح بلوغ المرام، للشيخ ابن عثيمين، المكتبة الإسلامية - الطبعة الأولى، 1427 - 2006 م. - توضِيحُ الأحكَامِ مِن بُلوُغ المَرَام، للبسام، مكتَبة الأسدي، مكّة المكرّمة، الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م. - بلوغ المرام من أدلة الأحكام، لابن حجر، دار القبس للنشر والتوزيع، الرياض - المملكة العربية السعودية، الطبعة: الأولى، 1435 هـ - 2014 م. - صحيح مسلم, ترقيم محمد فؤاد عبد الباقي, دار إحياء التراث العربي, بيروت.

انس بن مالک رضی الله عنه خبر داده است که او ساقیِ کسانی بود که در خانهٔ شوهرِ مادرش، ابی‌طلحه رضی الله عنه، بودند، و شرابشان در آن روز «فضیخ» بود که مخلوطی از خرما و خرمای نارس بود. ناگهان منادیِ رسول خدا صلی الله علیه و سلم ندا داد: هان! همانا شراب حرام شد. [انس] گفت: پس ابی‌طلحه به من گفت: برو بیرون و آن را بریز. من نیز بیرون رفتم و آن را ریختم، و شراب در کوچه‌های مدینه جاری شد. پس برخی از آن گروه گفتند: برخی از صحابه قبل از حرام شدنش کشته شده‌اند در حالی که آن [شراب] در شکم‌هایشان بود. پس خداوند نازل کرد: {لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا} (بر کسانی که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته انجام داده‌اند گناهی در آنچه [قبلا] خورده‌اند نیست) [مائده: ۹۳] تا پایان آیه. یعنی: بر کسانی که ایمان آورده‌اند، در آنچه از شراب قبل از حرام شدنش خورده و نوشیده‌اند، گناهی نیست.

1. فضیلت ابی‌طلحه و صحابه رضی الله عنهم، از آنجا که به سرعت و بدون چون و چرا، امر خدا را اجابت کردند، و این همان چیزی است که شایستهٔ مسلمانِ حقیقی است.
2. خمر: نامی است فراگیر برای هر چیز مست‌کننده.
3. فضیخ: شرابی است که از رطب نارس و خرما تهیه می‌شود، بدون آنکه آتش به آن برسد. و «بُسر»: میوهٔ درخت نخل است پیش از آنکه رطب شود.
4. ابن حجر گفته است: مهلّب گفته است: شراب در راه ریخته شد تا اعلامی برای ترک آن باشد و ترک کردنش شهرت یابد، و این [کار] از نظر مصلحت، برتر از [جلوگیری از] اذیت شدنِ [مردم] به خاطر ریختن آن در راه بود.
5. بیان رحمت خداوند به بندگانش، و اینکه او برای عملی قبل از نازل شدن حکمش، محاسبه نمی‌کند.
6. خداوند عز و جل شراب را حرام کرد؛ به دلیل مفاسدی که در آن است و به عقل و مال ضرر می‌رساند، و به سبب آن، عقل انسان از بین می‌رود و در نتیجه مرتکب بسیاری از گناهان می‌شود.

صحيح البخاري (3/ 132) (2464). صحيح مسلم (3/ 1570) (1980). النهاية في غريب الحديث والأثر (709) (1006). فتح الباري لابن حجر (1/ 133). إرشاد الساري لشرح صحيح البخاري (4/ 267).

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم بیان کرده‌اند که هر نوشیدنی یا خوردنی‌ای که مصرفِ زیادِ آن عقل را زایل کند، مصرفِ اندکِ آن نیز حرام است، حتی اگر عقل را زایل نکند.

1. حفاظت شریعت از عقل‌های مردم.
2. صحیح بودنِ اعتبارِ قاعدهٔ «سد ذرایع»، به این معنا که هر راهی که به سوی آن پلیدی‌ها (مستی) می‌انجامد، بسته شود.
3. حرام بودنِ مقدار اندک از [مادهٔ] مست‌کننده؛ زیرا وسیله‌ای برای [رسیدن به] مستی است.
4. اگر نه اندک و نه بسیارِ [چیزی] مست نکند، پس آن حرام نیست.

سنن أبي داود (5/ 523) (3681). سنن الترمذي (3/ 442) (1865). سنن ابن ماجه (4/ 475) (3393). مسند أحمد (23/ 51) (14703). فتح ذي الجلال والإكرام بشرح بلوغ المرام (5/ 418). شرح سنن أبي داود للعباد (417/ 9). النهاية في غريب الحديث والأثر (437).

ابو موسی اشعری رضی‌الله‌عنه خبر می‌دهد که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم او را به یمن فرستاد. او از پیامبر درباره نوشیدنی‌هایی که در آنجا ساخته می‌شود و اینکه آیا حرام هستند پرسید. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم درباره آن نوشیدنی‌ها توضیح خواست. پس ابو موسی رضی‌الله‌عنه گفت: آن‌ها عبارتند از بِتْع: نوشیدنی‌ای که از عسل تهیه می‌شود، و مِزر: نوشیدنی‌ای که از جو ساخته می‌شود. پس پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم ـ که از سخنان جامع و رسا بهره‌مند شده بود ـ فرمود: «هر مست‌کننده‌ای حرام است.»

1. نبیذ: آبی است که در آن خرما یا عسل یا جو و مانند این‌ها ریخته می‌شود؛ و از آن‌ها طعم و مزه‌ای شیرین می‌گیرد، و ممکن است پس از مدتی تخمیر شود و به نوشیدنی مست‌کننده تبدیل گردد.
2. این حدیث قاعده‌ای است در تحریم همهٔ انواع مست‌کننده‌ها، مانند شراب، حشیش و هر چیز دیگری که حالت مستی‌آور داشته باشد.
3. اهمیت پرسش کردن از آنچه مسلمان به آن نیاز دارد.
4. نخستین‌بار، شراب در هنگام برپا داشتن نماز حرام شد؛ زیرا یکی از مهاجران در حال مستی نماز خواند و در قرائت خود دچار اشتباه و آمیختگی شد. پس آیه نازل گردید: {ای کسانی که ایمان آورده‌اید! در حالی که مست هستید به نماز نزدیک نشوید تا زمانی که بدانید چه می‌گویید.} [نساء: ۴۳]. و منادیِ رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم ندا می‌داد: «انسان مست به نماز نزدیک نشود.» سپس خداوند شراب را به طور کامل و مطلق حرام فرمود به این آیات: {ای کسانی که ایمان آورده‌اید! همانا شراب، قمار، بت‌ها و تیرهای قرعه، پلیدی و از کار شیطان است؛ پس از آن دوری کنید تا رستگار شوید. همانا شیطان می‌خواهد به وسیله‌ی شراب و قمار میان شما دشمنی و کینه بیفکند و شما را از یاد خدا و از نماز باز دارد. آیا [با این همه] باز هم دست برنمی‌دارید؟} [مائده: ۹۰-۹۱].
5. اینکه خداوند متعال شراب را حرام کرد، به سبب آن است که در بردارنده زیان‌ها و فسادهای بزرگ است.
6. ملاک در تحریم وجود صفت مست‌کنندگی است؛ پس اگر نبیذ دارای مست‌کنندگی باشد، حرام است و اگر مست‌کنندگی نداشته باشد، مباح است.

صحيح البخاري (7/ 104) (5575). صحيح مسلم (3/ 1587) (2003). منحة العلام في شرح بلوغ المرام، لعبد الله الفوزان (8/ 519). فتح ذي الجلال والاكرام بشرح بلوغ المرام، لابن عثيمين (5/ 418). توضِيحُ الأحكَامِ مِن بُلوُغ المَرَام، للبسام (6/ 307). معالم السنن، وهو شرح سنن أبي داود، للخطابي (4/ 264). الفتح الرباني لترتيب مسند الإمام أحمد بن حنبل الشيباني، للساعاتي (16/ 116). فيض القدير شرح الجامع الصغير، للمناوي (5/ 30). مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح، لعلي القاري (6/ 2382).