هان! همانا شراب حرام شد

انس بن مالک رضی الله عنه خبر داده است که او ساقیِ کسانی بود که در خانهٔ شوهرِ مادرش، ابی‌طلحه رضی الله عنه، بودند، و شرابشان در آن روز «فضیخ» بود که مخلوطی از خرما و خرمای نارس بود. ناگهان منادیِ رسول خدا صلی الله علیه و سلم ندا داد: هان! همانا شراب حرام شد. [انس] گفت: پس ابی‌طلحه به من گفت: برو بیرون و آن را بریز. من نیز بیرون رفتم و آن را ریختم، و شراب در کوچه‌های مدینه جاری شد. پس برخی از آن گروه گفتند: برخی از صحابه قبل از حرام شدنش کشته شده‌اند در حالی که آن [شراب] در شکم‌هایشان بود. پس خداوند نازل کرد: {لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا} (بر کسانی که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته انجام داده‌اند گناهی در آنچه [قبلا] خورده‌اند نیست) [مائده: ۹۳] تا پایان آیه. یعنی: بر کسانی که ایمان آورده‌اند، در آنچه از شراب قبل از حرام شدنش خورده و نوشیده‌اند، گناهی نیست.

1. فضیلت ابی‌طلحه و صحابه رضی الله عنهم، از آنجا که به سرعت و بدون چون و چرا، امر خدا را اجابت کردند، و این همان چیزی است که شایستهٔ مسلمانِ حقیقی است.
2. خمر: نامی است فراگیر برای هر چیز مست‌کننده.
3. فضیخ: شرابی است که از رطب نارس و خرما تهیه می‌شود، بدون آنکه آتش به آن برسد. و «بُسر»: میوهٔ درخت نخل است پیش از آنکه رطب شود.
4. ابن حجر گفته است: مهلّب گفته است: شراب در راه ریخته شد تا اعلامی برای ترک آن باشد و ترک کردنش شهرت یابد، و این [کار] از نظر مصلحت، برتر از [جلوگیری از] اذیت شدنِ [مردم] به خاطر ریختن آن در راه بود.
5. بیان رحمت خداوند به بندگانش، و اینکه او برای عملی قبل از نازل شدن حکمش، محاسبه نمی‌کند.
6. خداوند عز و جل شراب را حرام کرد؛ به دلیل مفاسدی که در آن است و به عقل و مال ضرر می‌رساند، و به سبب آن، عقل انسان از بین می‌رود و در نتیجه مرتکب بسیاری از گناهان می‌شود.

صحيح البخاري (3/ 132) (2464). صحيح مسلم (3/ 1570) (1980). النهاية في غريب الحديث والأثر (709) (1006). فتح الباري لابن حجر (1/ 133). إرشاد الساري لشرح صحيح البخاري (4/ 267).