Muâze -rahimehallah-'dan rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Âişe -radıyallahu anha-'ya sordum ve dedim ki:
'Hayız gören kadın neden tutamadığı oruçları kaza ediyor da kılamadığı namazları kaza etmiyor?
Bunun üzerine Âişe -radıyallahu anha-: 'Yoksa sen Harûrîlerden misin?' dedi. Ben: 'Hayır, Harûrî değilim. Sadece bunun hikmetini öğrenmek için soruyorum.' dedim. Âişe -radıyallahu anha- şöyle buyurdu: 'Biz Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- zamanında hayız görürdük. Bize tutamadığımız oruçları kaza etmemiz emredilir, fakat kılamadığımız namazları kaza etmemiz emredilmezdi.'
Muttefekun aleyhDereceSahih Hadis
Açıklama
Muâze El-Adeviyye, Müminlerin annesi Âişe -radıyallahu anha-'ya sorarak şöyle dedi: Âdetli kadın neden oruçlarını kaza eder de namazlarını kaza etmez? Âişe -radıyallahu anha- ona şöyle dedi: "Yoksa sen, soru sormada aşırıya gidip zorluk çıkarmayı ve gereksiz ayrıntılara inmeyi âdet edinen Harûrî Hâricîlerden misin?" Ben de şöyle dedim: "Hayır, ben Harûrî değilim. Ben sadece öğrenmek için soruyorum." Bunun üzerine Âişe -radıyallahu anha- şöyle buyurdu: "Biz Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in zamanında hayız görürdük. Bu durumda bize tutamadığımız oruçları kaza etmemiz emredilir, fakat kılamadığımız namazları kaza etmemiz emredilmezdi.
Faydalar
İnatlaşmak, zorluk çıkarmak ve sırf tartışmak amacıyla soru soran kimselerin bu tavrını reddetmek ve onları uyarmak gerekir.
Harûriyye, Kûfe yakınlarında bulunan Harûrâ adlı beldeye nispet edilen Hâricî bir fırkadır. Âişe -radıyallahu anha-'nın soru soran kadını onlara benzetmesi, dinî meselelerde aşırıya gitmeleri, çok soru sormaları ve sorularıyla zorluk çıkarmaları sebebiyledir.
İlim öğrenmek ve doğru yolu bulmak amacıyla soru soran kimseye, öğretmenin gerekli açıklamayı yapmasının meşru ve gerekli olduğunu göstermektedir.
Sorulara cevap verirken nasla (âyet ve sahih hadisle) cevap vermek daha uygundur. Nitekim Âişe -radıyallahu anha-, soru soranın sorduğu hükmün hikmetini açıklamamış; bunun yerine doğrudan Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in uygulamasını nakletmiştir. Çünkü nasla verilen cevap, itiraz ve tartışmayı kesin olarak ortadan kaldıran bir yöntemdir.
Kul, hükmün hikmetini bilmese bile Yüce Allah'ın ve Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-'in hükmüne teslim olmalı ve onu tereddütsüz kabul etmelidir.
İmam Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Âişe -radıyallahu anha-'nın bu sözüyle kastettiği şudur: Hâricîlerin bir kolu olan Harûriyye, hayız hâlinde kılınamayan namazların da sonradan kaza edilmesini gerekli görüyordu. Bu görüş ise Müslümanların icmâsına aykırıdır. Âişe -radıyallahu anha-'nin 'Sen Harûrî misin?' şeklindeki sorusu ise inkâr ve kınama anlamı taşıyan bir sorudur. Yani, 'Bu, Harûrîlerin yöntemidir; ne kötü bir yöntemdir!' demek istemiştir.
Kaynakça
صحيح البخاري (1/ 71) (321).
صحيح مسلم (1/ 265) (335).
الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 68).
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، لعبد الله البسام (ص81).
عن عائشة رضي الله عنها أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: «من مات وعليه صِيَامٌ صَامَ عنه وَلِيُّهُ».
Aişe -radıyallahu anha-'dan merfû olarak rivâyet edildiğine göre Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Kim üzerinde oruç borcu olduğu halde ölürse orucunu onun yerine velisi tutar.»
Muttefekun AleyhDereceSahih Hadis
Açıklama
Aişe -radıyallahu anha-, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ölen kimsenin zimmetinde adaktan olan farz oruç, kefaret ya da ramazandan kalan oruç kazası varsa, velisine onun yerine oruç tutmasını emrettiğini haber vermiştir. Çünkü bu onun borcudur. O borcu ödemek yakınları için daha evladır. Çünkü bu; ona karşı yapılmış bir ihsan, iyilik ve akrabalık bağıdır. Buradaki emir vacip değil müstehap olan bir emirdir.
Kaynakça
عمدة الأحكام، تأليف: عبد الغني بن عبد الواحد المقدسي، تحقيق: محمود الأرناؤوط، دار الثقافة العربية ومؤسسة قرطبة، الطبعة الثانية، 1408هـ.
تيسير العلام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق محمد صبحي بن حسن حلاق، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة العاشرة، 1426 هـ.
تأسيس الأحكام شرح عمدة الأحكام، تأليف: أحمد بن يحي النجمي: نسخة إلكترونية لا يوجد بها بيانات نشر.
تنبيه الأفهام شرح عمدة الإحكام، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة الأولى: 1426هـ.
صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى 1422هـ.
صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، الناشر: دار إحياء التراث العربي - بيروت.
الموسوعة الفقهية الكويتية، صادر عن: وزارة الأوقاف والشئون الإسلامية - الكويت، الطبعة: (من 1404 - 1427هـ).
إحكام الإحكام شرح عمدة الأحكام، تأليف: ابن دقيق العيد -مطبعة السنة المحمدية- بدون طبعة وبدون تاريخ.
عن عبد الله بن عباس رضي الله عنهما قال: «جاء رجل إلى النبي صلى الله عليه وسلم فقال: يا رسول الله، إن أمي ماتت وعليها صوم شهر. أَفَأَقْضِيهِ عنها؟ فقال: لو كان على أمك دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ عنها؟ قال: نعم. قال: فَدَيْنُ اللهِ أَحَقُّ أن يُقْضَى ».
وفي رواية: «جاءت امرأة إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فقالت: يا رسول الله، إن أمي ماتت وعليها صوم نذر. أفأصوم عنها؟ فقال: أرأيت لو كان على أمك دَيْنٌ فَقَضَيْتِيهِ ، أكان ذلك يُؤَدِّي عنها؟ فقالت: نعم. قال: فَصُومِي عن أمك».
İbn Abbas -radıyallahu anhuma- merfû olarak rivayet ediyor. Bir adam Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e gelerek; "Ey Allah'ın Rasûlü! Annem, üzerine bir ay oruç borcu olduğu halde öldü. Onun oruçlarını kaza edeyim mi?" dedi. Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem- de; «Annenin herhangi bir borcu olsaydı, öder miydin?» diye sordu. Adam; Evet, deyince Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- de: «Öyleyse Allah’ın borcunu ödemek diğer borçları ödemekten daha evladır.» diye buyurdu. Bir başka rivayette, bir kadın Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'e gelerek: "Ey Allah'ın Rasûlü! Annem üzerinde adak orucu borcu olduğu halde vefat etti. Ben onun yerine bu orucu tutayım mı?" diye sordu. Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem- de; «Ne dersin? Annenin üzerinde (başka) bir borç olsa sen de onu ödesen, bu onun yerine geçer miydi?» diye buyurdu. Kadın: Evet cevabını verdi. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- bunun üzerine: «Öyleyse annen adına oruç tut.» diye buyurdu.
Muttefekun AleyhDereceSahih Hadis
Açıklama
Bu hadisin iki rivayeti bulunmaktadır. Hadisin gelişi bir konuda iki ayrı olayın yaşandığını göstermektedir. Birinci rivayette, bir adam Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e gelerek annesinin üzerine bir ay oruç borcu olduğu halde vefat ettiğini ve annesinin yerine bu orucu tutmasının mümkün olup, olmadığını sorar. İkinci rivayette ise bir kadın gelerek annesinin üzerine adak oruç borcunun olduğunu ve onun yerine bu orucu tutmasının mümkün olup, olmadığını sorar. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- her iki soruya da aynı cevabı vererek, anneleri namına bu oruçları tutabilecekleri fetvasını vermiştir. Cevabı daha iyi anlayabilmeleri için kendilerine bir örnek vermiştir. Bu, annelerinin bir kimseye borçlarının olması halinde bu borcu ödeyip, ödemeyecekleri örneğidir. Her ikisi de evet yanıtını verirler. Bunun üzerine Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bu borcun Allah'a karşı bir borç olduğunu, nasıl ki insanlardan bir kimseye olan borcun ödenmesi gerektiği gibi Allah'a olan borcun da ödenmesinin daha yerinde olacağını haber vermiştir.
Kaynakça
عمدة الأحكام، تأليف: عبد الغني بن عبد الواحد المقدسي، تحقيق: محمود الأرناؤوط، دار الثقافة العربية ومؤسسة قرطبة، الطبعة الثانية، 1408هـ.
تيسير العلام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق محمد صبحي بن حسن حلاق، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة العاشرة، 1426 هـ.
تنبيه الأفهام شرح عمدة الإحكام، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة الأولى: 1426هـ.
صحيح البخاري ، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري ، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى، 1422هـ
صحيح مسلم ، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي - الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.
Buradaki her hadis, derece, açıklama ve fayda, HadeethEnc.com’un yayımladığı şekliyle, yeniden yayım şartlarına uygun olarak gösterilir. Derece, hükmü vereni belirtmez. Çeviriler ve açıklamalar yazarlarına aittir ve bazıları hüküm bildirir; Sabīl’in inceleyenleri bunları gözden geçirmemiştir. Asıl metin Arapça hadistir. Kaynak: HadeethEnc.com