عن أبي سعيد الْخُدْرِي رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : «ليس فيما دون خمس أَوَاقٍ صدقة، ولا فيما دون خمس ذَوْدٍ صدقة، ولا فيما دُونَ خمسة أَوْسُقٍ صدقة».
Ebû Saîd El-Hudrî -radıyallahu anh-’dan rivayet olunduğuna göre Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Beş veskten daha az olan mahsulde zekât yoktur. En küçüğü üçer yaşında olan beş deveden azında da zekât yoktur. Beş ûkıyyeden daha az miktarda olan gümüşte zekât yoktur.»
Muttefekun AleyhDereceSahih Hadis
Açıklama
Zekât; zenginler ile fakirler arasında gerçekleşen bir mal alıp vermedir. Bunun içindir ki malı az olup da zengin sayılmayan kimseden alınmaz. Şeriat koyucu (Allah); zekat vermenin vacip olduğu en az mal miktarını açıklamıştır. Zekat verilmesini gerektiren en alt seviyede mala sahip olmayan kimse fakirdir ve o kimseden zekât alınmaz. Gümüşü olan kimsenin sahip olduğu gümüşün miktarı beş ukıyye oluncaya kadar zekat vermesi gerekmez. Her bir ukıyye 40 dirhem yapar. Gümüşün nisap miktarı iki yüz dirhemdir. Bu da 590 grama karşılık gelir. Develeri olan kimsenin, sahip olduğu develerin beş ve beşten fazla oluncaya kadar zekat vermesi gerekmez. Mahsul sahibi olan kimsenin de malı beş vesk oluncaya kadar zekat vermesi gerekmez. 1 vesk 60 sâ' eder. 5 vesk ise 300 sâ' eder.
Kaynakça
عمدة الأحكام، تأليف: عبد الغني بن عبد الواحد المقدسي، تحقيق: محمود الأرناؤوط، دار الثقافة العربية ومؤسسة قرطبة، الطبعة الثانية، 1408هـ.
تيسير العلام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق محمد صبحي بن حسن حلاق، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة العاشرة، 1426هـ.
تأسيس الأحكام شرح عمدة الأحكام، تأليف: أحمد بن يحي النجمي: نسخة إلكترونية لا يوجد بها بيانات نشر.
تنبيه الأفهام شرح عمدة الإحكام، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة الأولى: 1426هـ.
الإفهام في شرح عمدة الأحكام، للشيخ عبد العزيز بن عبد الله بن باز، تحقيق: سعيد بن علي بن وهف القحطاني، الطبعة الأولى، 1435هـ.
خلاصة الكلام على عمدة الأحكام، تأليف: فيصل بن عبد العزيز آل مبارك، الطبعة الثانية، 1412هـ.
الإلمام بشرح عمدة الأحكام، تأليف: إسماعيل الأنصاري، مطابع دار الفكر، الطبعة الأولى: 1381هـ.
صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى، 1422هـ.
صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.
عَنْ مُعَاذٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا وَجَّهَهُ إِلَى الْيَمَنِ أَمَرَهُ أَنْ يَأْخُذَ مِنَ الْبَقَرِ مِنْ كُلِّ ثَلَاثِينَ تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً، وَمِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنَّةً، وَمِنْ كُلِّ حَالِمٍ -يَعْنِي مُحْتَلِمًا- دِينَارًا أَوْ عَدْلَهُ مِنَ المَعَافِرِ، ثِيَابٌ تَكُونُ بِالْيَمَنِ.
Muâz b. Cebel -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre: Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- onu Yemen'e gönderdiğinde,
sığırlardan her otuz sığır için bir yaşını doldurmuş erkek veya dişi buzağı, her kırk sığır için ise iki yaşını doldurmuş bir sığır almasını emretti. Ayrıca ergenlik çağına ulaşmış her zimmiden bir dinar veya bunun karşılığı olan Maâfir kumaşından bir dinara eşdeğer miktarda kumaş almasını emretti. Maâfir, Yemen’de üretilen bir tür giysidir.
Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Ahmed rivayet etmiştirDereceBu hadis şahitleriyle birlikte sahihtir
Açıklama
Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- Muâz b. Cebel -radıyallahu anh-'ı Yemen'e insanları İslam'a davet etmek ve onlara öğretmek için gönderdi. Ona verdiği emirlerden biri de Müslümanların sığırlarının zekâtını almaktı. Buna göre her otuz sığırdan bir yaşını tamamlamış erkek veya dişi buzağı, her kırk sığırdan ise iki yaşını tamamlamış bir sığır alacaktı. Ayrıca Yahudi ve Hristiyanlardan oluşan Ehl-i kitaptan, ergenlik çağına ulaşmış her erkekten bir dinar veya Yemen’de üretilen ve “Maâfir” adı verilen kumaştan bir dinar değerinde olanını cizye olarak almasını emretti.
Faydalar
- Cizye, yalnızca ergenlik çağına ulaşmış erkeklerden alınır. Çünkü kendisinden cizye alınmayan kimsenin ölçüsü, esir alındığında öldürülmesi caiz olmayan kişi olmasıdır. Bunlara çocuklar, kadınlar ve diğerleri dahildir.
- Cizye miktarının belirlenmesi imamın (devlet başkanının) içtihadına bırakılmıştır. Zira cizyenin miktarı; mekâna ve zamana, zenginlik ve fakirliğe göre değişiklik gösterebilir. Bunun delili, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Yemen halkı için cizyenin miktarını kendisinin belirlemesidir. Muâz’a: “Ergenlik çağına ulaşmış her kişiden bir dinar al.” buyurmuştur. Buna karşılık Ömer -radıyallahu anh- Şam halkı için cizyenin miktarını belirlediğinde, cizye miktarını artırmıştır.
- Zekâtın toplanmasına özen göstermek ve onu toplayacak kişileri görevlendirmek devlet başkanının (veliü'l-emr) görevlerindendir.
- Tebî‘: Bir yaşını tamamlayıp ikinci yaşına girmiş olan danadır. Tebî‘ olarak adlandırılmasının sebebi, hâlâ annesinin peşinden gitmesidir.
- Dinar: Altın bir para birimidir. İslam dinarının ağırlığı, 4,25 gram altındır.
Kaynakça
سنن أبي داود (3/ 26) (1576).
سنن الترمذي (2/ 13) (623).
سنن النسائي (5/ 25) (2450 - 2451).
سنن ابن ماجه (3/ 22) (1803).
فتح ذي الجلال والإكرام شرح بلوغ المرام، لابن عثيمين (3/ 35).
توضيح الأحكام من بلوغ المرام، لعبد الله البسام (3/ 297).
سبل السلام، للصنعاني (1/ 517 ).