عن جابر رضي الله عنه قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: «أَفْضَلُ الذِّكْرِ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، وَأَفْضَلُ الدُّعَاءِ: الْحَمْدُ لِلهِ».
Câbir b. Abdullah -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in şöyle buyurduğunu işittim: «Zikrin en faziletlisi: “Lâ ilâhe illallah, duanın en faziletlisi ise: Elhamdulillah sözüdür.»
Tirmizî, Nesâî (Sünen-i) el-Kübrâ'da ve İbn Mâce rivayet etmiştirDereceHasen hadis
Açıklama
Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- en faziletli zikrin “Lâ ilâhe illallah" sözü olduğunu, Yüce Allah'tan başka hak ilah yoktur anlamına geldiğini haber vermiştir. Aynı zamanda duanın en faziletlisi ise "Elhamdulillah" sözü olduğunu ve Allah -Subhânehû ve Teâlâ-'nın nimetleri bahşeden, bütün mükemmel ve güzel vasıfları hak ettiğini kabul etmek manasına geldiğini haber vermiştir.
Faydalar
- Yüce Allah'ın kelime-i tevhit ile çokça zikredilmesi ve hamt edilerek kendisinin övülmesi teşvik edilmiştir.
Kaynakça
سنن الترمذي (5/ 393) (3383).
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمصطفى الخِن وغيره (2/ 984).
زاد المعاد في هدي خير العباد، ابن قيم الجوزية (1/ 36).
عن سَمُرَة بن جندبٍ رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «أَحَبُّ الْكَلَامِ إِلَى اللهِ أَرْبَعٌ: سُبْحَانَ اللهِ، وَالْحَمْدُ لِلهِ، وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، وَاللهُ أَكْبَرُ، لَا يَضُرُّكَ بِأَيِّهِنَّ بَدَأْتَ».
Semura b. Cündeb -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Allah'a en sevimli gelen dört söz vardır: Subhânallah, Elhamdulillah, Lâ ilâhe illallah, Allahu Ekber. Hangisinden başlarsan başla sana bir zararı olmaz.»
Müslim rivayet etmiştirDereceSahih Hadis
Açıklama
Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- Allah'a en sevimli gelen dört söz olduğunu haber vermiştir.
Subhânallah: Yüce Allah'ın bütün noksanlıklardan münezzeh olduğunu ifade eder.
Elhamdulillah: Sevgi ve tazim ederek, Allah'ın mükemmellikle vasıflandırılmasıdır.
Lâ ilâhe illallah: Allah'tan başka hak ilah yoktur.
Allahu Ekber: Her şeyden en yüce, en büyük ve azamet sahibi.
Fazileti ve sevabını elde etmek için bu sözleri telaffuz ederken sırasıyla söylemek gerekmez.
Faydalar
- Dinin kolaylaştırması ifade edilmiştir. Bu sözlerden hangisi ile başlanırsa bir sıkıntı olmaz.
Kaynakça
صحيح مسلم (3/ 1685) (2137)، (4/ 2093) (2731)، (4/ 2072) (2695).
توضيح الأحكام من بلوغ المرام، للبسام (7/ 540).
منحة العلام في شرح بلوغ المرام، لعبد الله الفوزان (10/ 411).
فتح ذي الجلال والإكرام، لابن عثيمين (6/ 477).
سبل السلام بشرح بلوغ المرام، للصنعاني (2/ 706).
عن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "الْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ، لَا إلَهَ إلَّا اللَّهُ، وَسُبْحَانَ اللَّهِ، وَاَللَّهُ أَكْبَرُ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ، وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إلَّا بِاَللَّهِ".
Geriye kalan salih ameller; Lâ ilâhe illallah, Subhanallah, Vallahu Ekber, Elhamdulillah, Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh’tir.
İbn Hibbân rivayet etmiştir - Hâkim rivayet etmiştir - Nesâî rivayet etmiştirDereceBu hadis şahitleriyle birlikte sahihtir
Açıklama
Hadiste bu lafızlarla söylenen zikrin, faziletine işaret edilmektedir. Zira bu zikirde yüce Allah’ı tenzih, takdis ve ta'zim etmek, O’na fiillerinden ötürü hamd etmek vardır. Kulun Allah’ın dilemesi olmadan hiçbir kuvveti, gücü ve hareket etmesi düşünülemez. Şerri def etmede bir savunması, hayrı elde etmede bir gücü yoktur. Ancak yüce Allah’ın yardımıyla bu mümkündür. Bu manalar ile söylenen zikirler mümin kimse için ölümünden sonra eseri ve faydası kalıcı olan zikirlerdir.
Kaynakça
الإحسان في تقريب صحيح ابن حبان، لمحمد بن حبان بن أحمد بن حبان بن معاذ، التميمي، أبو حاتم، الدارمي، البُستي، ترتيب: الأمير علاء الدين علي بن بلبان الفارسي، حققه وخرج أحاديثه وعلق عليه: شعيب الأرنؤوط، ط مؤسسة الرسالة، بيروت.
المستدرك على الصحيحين، لأبي عبد الله الحاكم محمد بن عبد الله بن محمد بن حمدويه النيسابوري المعروف بابن البيع، تحقيق: مصطفى عبد القادر عطا، ط دار الكتب العلمية – بيروت.
السنن الكبرى، لأبي عبد الرحمن أحمد بن شعيب بن علي الخراساني، النسائي، تحقق: حسن عبد المنعم شلبي، ط مؤسسة الرسالة – بيروت.
سلسلة الأحاديث الصحيحة وشيء من فقهها وفوائدها، لأبي عبد الرحمن محمد ناصر الدين، بن الحاج نوح بن نجاتي بن آدم الألباني، ط مكتبة المعارف للنشر والتوزيع، الرياض.
توضيح الأحكام من بلوغ المرام، الشيخ عبد الله بن عبد الرحمن البسام، ط مكتبة الأسد الإسلامية، الطبعة الخامسة.
منحة العلام في شرح بلوغ المرام، الشيخ عبد الله بن صالح الفوزان، ط دار ابن الجوزي، الطبعة الأولى.
تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، الشيخ صالح الفوزان بن عبد الله الفوزان، اعتنى بها عبد السلام بن عبد الله السليمان، الطبعة الأولى.
فتح ذي الجلال والإكرام، الشيخ محمد بن صالح العثيمين، ط المكتبة الإسلامية، الطبعة الأولى.
سبل السلام بشرح بلوغ المرام، للإمام محمد بن إسماعيل الصنعاني، ط دار الحديث.
عن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: «كَلِمَتَانِ خَفِيفَتَانِ عَلَى اللِّسَانِ، ثَقِيلَتَانِ فِي الْمِيزَانِ، حَبِيبَتَانِ إِلَى الرَّحْمَنِ: سُبْحَانَ اللهِ الْعَظِيمِ، سُبْحَانَ اللهِ وَبِحَمْدِهِ».
Ebû Hureyre -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «İki kelime vardır ki dile kolay, mizanda ağır gelir ve Rahman'a sevimlidir. Bunlar; Subhânallâhî'l-azîm (Yüce Allah'ı tenzih ederim), Subhânallâhi ve bihamdihi (Allah'a hamt ederek O'nu tüm noksanlıklardan tenzih ederim)'dir.»
Muttefekun aleyhDereceSahih Hadis
Açıklama
Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- insanın zorluk çekmeden ve her durumda söylediği iki kelimeden haber vermiştir. Bu iki kelimenin mizanda ağırlığı büyüktür ve Rabbimiz Er-Rahmân Teâlâ bu iki kelimeyi sevmektedir.
Subhânallâhî'l-azîm (Yüce Allah'ı tenzih ederim), Subhânallâhi ve bihamdihi (Allah'a hamt ederek O'nu tüm noksanlıklardan tenzih ederim), sözleri Yüce Allah'ın azamet sahibi ve kemal isim ve sıfatlara sahip olduğunu ve Allah Teâlâ'nın eksik ve noksanlıklardan münezzeh olduğunu içermektedir.
Faydalar
- Zikrin en büyüğü; Yüce Allah'ın eksikliklerden münezzeh kılındığı ve O'nun övülmesini bir arada toplayan zikirdir.
- Allah'ın kullarına olan rahmetinin bolluğu ifade edilmiştir. Bundan dolayı az bir amelin karşılığını büyük bir mükâfatla mükâfatlandırır.
Kaynakça
صحيح البخاري (8/ 86) (6406).
صحيح مسلم (4/ 2072) (2694).
منحة العلام في شرح بلوغ المرام، لعبد الله الفوزان (10/ 480).
فتح ذي الجلال والإكرام بشرح بلوغ المرام، لابن عثيمين (6/ 519).
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا جَلَسَ قَوْمٌ مَجْلِسًا لَمْ يَذْكُرُوا اللَّهَ فِيهِ وَلَمْ يُصَلُّوا عَلَى نَبِيِّهِمْ إِلاَّ كَانَ عَلَيْهِمْ تِرَةً، فَإِنْ شَاءَ عَذَّبَهُمْ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُمْ».
Ebû Hureyre -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur. «Bir topluluk, oturdukları bir mecliste Allah’ı zikretmez ve peygamberlerine salât etmezlerse, bu meclis onlar için bir eksiklik, pişmanlık ve vebal sebebi olur. Allah dilerse onları bundan dolayı azaplandırır, dilerse onları bağışlar.»
Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî de (Sünen-i) el-Kübrâ'da rivayet etmiştirDereceSahih Hadis
Açıklama
Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, Allah’ı zikretmekten gafil olmaya karşı uyarmıştır. Bir topluluk bir mecliste oturur da orada Allah Teâlâ’yı zikretmez ve Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-'e salât etmezse, o meclis Kıyamet Günü'nde onlar için bir pişmanlık, zarar ve eksiklik sebebi olur. Allah dilerse, geçmiş günahları ve sonraki kusurları sebebiyle onları azaplandırır; dilerse de kendi lütfu ve rahmetiyle onları bağışlar.
Faydalar
- Allah'ı zikretmeye teşvik edilmiş ve bunun fazileti aktarılmıştır.
- Allah Teâlâ'nın ve Rasulü -sallallahu aleyhi ve sellem-'in anıldığı meclislerin fazileti ifade edilmiştir.Buna karşılık, bunların bulunmadığı meclisler ise Kıyamet Günü'nde sahipleri için zarar ve pişmanlık sebebi olan meclislerdir.
- Yukarıda zikredilen Allah'ı anmayı ihmal etme uyarısı sadece toplu meclislerle sınırlı olmayıp diğer durumları da kapsamaktadır. Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Bir kimsenin bir yerde oturduktan sonra Allah'ı anmadan oradan ayrılması mekruhtur.
- Kıyamet Günü onların yaşayacakları pişmanlık, ya vakitlerini Allah'a itaat ederek harcamadıkları için sevap ve mükâfatlarını kaybetmeleri ya da vakitlerini Allah'a isyan ederek geçirdikleri için günah ve cezalarını çekmeleri olacaktır.
- Bu uyarı, meclisin sadece mubah (helâl ve günahsız) şeylerle geçirilip Allah’ın zikrinden gafil kalınması durumunda söz konusuysa; gıybet, koğuculuk ve benzeri haramların işlendiği meclisler hakkında durum nasıl olur?!
Kaynakça
سنن أبي داود (7/ 221) (4855).
سنن الترمذي (5/ 391) (3380).
السنن الكبرى للنسائي (9/ 155) (10163).
توضيح الأحكام من بلوغ المرام، لعبد الله البسام (7/ 524).
منحة العلام في شرح بلوغ المرام، لعبد الله الفوزان (10/ 396).
فتح ذي الجلال والإكرام، لابن عثيمين (6/ 464).
عن أبي هريرة رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «لَأَنْ أَقُولَ: سُبْحَانَ اللهِ، وَالْحَمْدُ لِلهِ، وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، وَاللهُ أَكْبَرُ، أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ».
Ebû Hureyre -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Bana (Allah'ı bütün noksanlıklardan tenzih ederim. Hamt, yalnızca Allah'adır. Allah'tan başka hak ilah yoktur. Allah en büyüktür) sözünü söylemek, güneşin üzerine doğduğu her şeyden daha sevimli gelir.»
Müslim rivayet etmiştirDereceSahih Hadis
Açıklama
Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- Allah Teâlâ'yı zikretmenin dünyadan ve içindekilerden daha hayırlı olduğunu şu büyük sözlerle haber vermektedir. Bu sözler şunlardır:
“Subhânallah”: Allah'ı her türlü noksanlıklardan tenzih etmektir.
“Elhamdulillah/Hamt Allah'a mahsustur”: Severek ve tazim ederek kemal sıfatlarıyla O'nu övmektir.
“Lâ ilâhe illallah" manası; Yüce Allah'tan başka hak ilah yoktur demektir.
''Allahu Ekber'' Allah Teâlâ her şeyden büyük, en ulu ve yüce olan demektir.
Faydalar
- Allah'ı zikretmeye teşvik edilmiştir ve zikir, Güneş'in üzerine doğduğu her şeyden daha sevgilidir.
- İçinde sevabın ve faziletin olduğu zikrin çokça yapılması teşvik edilmiştir.
- Dünyanın zevkleri az, arzuları gelip geçicidir.
Kaynakça
صحيح مسلم (4/ 2072) (2695).
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 496).
شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (5/ 485).
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمصطفى الخِن وغيره (2/ 970).
تطريز رياض الصالحين، لفيصل آل المبارك (ص772).
عن أبي سعيد الخدري وأبي هريرة رضي الله عنهما أَنهُما شَهِدَا عَلَى رسول اللَّه -صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم- أَنه قالَ: «من قال: لا إله إلا الله والله أكبر، صَدَّقه ربه، فقال: لا إله إلا أنا وأنا أكبر. وإذا قال: لا إله إلا الله وحده لا شريك له، قال: يقول: لا إله إلا أنا وَحدِي لا شريك لي. وإذا قال: لا إله إلا الله له الملك وله الحمد، قال: لا إله إلا أنا لي الملك ولي الحمد. وإذا قال: لا إله إلا الله ولا حول ولا قوة إلا بالله، قال: لا إله إلا أنا ولا حول ولا قوة إلا بي» وكان يقول: «من قالها في مرضه ثم مات لم تَطْعَمْهُ النار».
Ebû Said El–Hudrî ve Ebû Hureyre -radıyallahu anh-’dan rivayet edildiğine göre, onlar Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’in şöyle buyurduğuna şahit oldular: –”Kim, Allah’tan başka hak ilah yoktur ve Allah en büyüktür” derse; Allah onu doğrulayarak: “Benden başka ilah yoktur, ben en büyüğüm” buyurur. Kul: – “Allah’tan başka hak ilah yoktur, o tektir, ortağı yoktur.” dediğinde, Allah Teâlâ, (o kulunu tasdik ederek); “Benden başka hak ilah yoktur, ben tekim, eşim–ortağım yoktur.” buyurur. Kul: – “Allah’tan başka hak ilah yoktur. Mülk de O’nun, hamd de onundur.” dediğinde Allah Teâlâ: – “Benden başka hak ilah yoktur, hamd de benimdir, mülk de benimdir.” buyurur. Kul: – “Allah’tan başka hak ilah yoktur, güç kudret yalnız Allah’ındır.” dediği zaman Allah Teâlâ; – “Benden başka hak ilah yoktur, kuvvet ve kudret ancak benimdir, benimledir.” buyurur. Bu açıklamalardan sonra Allah Rasûlü-sallallahu aleyhi ve sellem- sözüne devam ederek; “Bu duaları bir kimse hastalığında söyler de sonra ölürse, cehennem ateşi ona dokunmaz.” buyurdu.
İbn Mâce rivayet etmiştir - Tirmizî rivayet etmiştirDereceSahih Hadis
Açıklama
Ebû Said El–Hudrî ve Ebû Hureyre -radıyallahu anh-’dan rivayet edildiğine göre, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-’in şöyle buyurduğuna şahit oldular: ”Kim, Allah’tan başka hak ilah yoktur ve Allah büyüktür.” derse; Allah onu doğrulayarak: “Benden başka hak ilah yoktur, ben büyüğüm” buyurur. Kul: “Allah’tan başka hak ilah yoktur, güç kudret yalnız Allah’ındır.” dediği zaman Allah Teâlâ onu doğrular. Kim Allah’tan başka hak ilah yoktur, güç kudret yalnız Allah’ındır, sonra duanın devamını okuyarak ölürse cehennem ateşi ona dokunmaz. Yani, bu kimsenin cehennem ateşine girmesi ona haram kılınır. Bu yüzden kişinin bu duayı ezberlemesi, hastalandığında çokça tekrarlaması güzel olandır. Ta ki Allah’ın izniyle hayatı hayırla son bulsun. Başarı Allah’tandır.
Kaynakça
1- بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي.
2- الجامع الصحيح –وهو سنن الترمذي-؛ للإمام محمد بن عيسى الترمذي، تحقيق أحمد شاكر وآخرين، مكتبة الحلبي-مصر، الطبعة الثانية، 1388هـ.
3- رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين؛ للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير-دمشق، الطبعة الأولى، 1428هـ.
4- سلسلة الأحاديث الصحيحة؛ للشيخ محمد ناصر الدين الألباني، مكتبة المعارف-الرياض، 1415هـ.
5- سنن ابن ماجه؛ للحافظ محمد بن يزيد القزويني، حققه محمد فؤاد عبدالباقي، دار إحياء الكتب العربية.
6- شرح رياض الصالحين؛ للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن-الرياض، 1426هـ.
7- نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ.
عَن أَبي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ قَالَ: رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا، وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا، وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولًا، وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ».
Ebû Saîd el-Hudrî -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Rab olarak Allah'a, din olarak İslam'a, rasûl olarak Muhammed'e (iman edip) razı oldum diyen kimse Cennet'i hak eder.»
Ebû Dâvûd rivayet etmiştirDereceSahih Hadis
Açıklama
Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- şunu haber vermiştir: Kim; "Allah’tan Rab, ilah, terbiye eden, malik, efendi ve ıslah edici olarak; İslam’dan bütün hükümleriyle—emirleri ve yasaklarıyla—din, millet ve şeriat olarak, iman ederek ve boyun eğerek; Muhammed’den de rasul ve nebi olarak, onun bize ulaştırdığı ve tebliğ ettiği her şeyle birlikte razıyım” derse, ona Cennet vacip olur.
Faydalar
- Bu duayı okumayak teşvik edilmiş ve bunun karşılığında elde edilecek sevap açıklanmıştır.
- Rab olarak Allah'tan razı olmak, bir kimsenin Allah -Subhânehû ve Teâlâ-'dan başkasına ibadet etmemesi demektir.
- Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-'den peygamber ve rasûl olarak razı olmak, ona itaat etmek, sünnetine teslim olmak demektir.
- İslam dininden razı olmak, Allah'ın kulları için seçtiği şeylere razı olmaktır.
- Diğer rivayetlerde olduğu gibi, ezan okunduğunda kelime-i şehadetlerin ardından bu duanın okunması tavsiye edilmiştir.
- Başka bir hadiste de bu duanın sabah-akşam zikirlerinde okunmasının fazileti belirtilmiştir.
Kaynakça
سنن أبي داود (2/ 635) (1529).
شرح أبي داود للعيني (5/ 439).
شرح سنن أبي داود لابن رسلان (7/ 348).
المفهم لما أشكل من تلخيص كتاب مسلم (3/ 710).
Buradaki her hadis, derece, açıklama ve fayda, HadeethEnc.com’un yayımladığı şekliyle, yeniden yayım şartlarına uygun olarak gösterilir. Derece, hükmü vereni belirtmez. Çeviriler ve açıklamalar yazarlarına aittir ve bazıları hüküm bildirir; Sabīl’in inceleyenleri bunları gözden geçirmemiştir. Asıl metin Arapça hadistir. Kaynak: HadeethEnc.com