Rüya Adabı

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-, uykuda görülen sevindirici salih bir rüyanın Allah'tan olduğunu haber vermiş ve bir kimse böyle bir rüya gördüğünde Allah’a hamdetmesini ve onu anlatmasını tavsiye etmiştir. Eğer hoşlanmadığı ve onu üzen bir şey görürse, şüphesiz bu rüya da Şeytan'dandır. Böyle bir durumda onun şerrinden Allah’a sığınmalı ve onu kimseye anlatmamalıdır. Bu rüya ona hiçbir zarar veremez. Çünkü Allah Teâlâ, zikredilen bu davranışları, rüyadan doğabilecek hoş olmayan sonucun bertaraf edilmesine sebep kılmıştır.

1. Rüyanın kısımları şunlardır: 1- Salih rüya: Hak olan ve Allah’tan bir müjde niteliği taşıyan rüyadır. Kişi onu ya kendisi görür ya da onun adına görülür. 2- Nefsin konuşması (hadîsü’n-nefs): Kişinin uyanık hâlde zihnini meşgul eden şeylerin rüyasına yansımasıdır. 3- Şeytanın hüzün vermesi ve korkutması: Âdemoğlunu üzmek için şeytanın verdiği korkular, vesveseler ve ürkütücü hayallerdir.
2. Salih (güzel) rüyaların adabı hakkında zikredilenlerin özeti üç şeydir: Bunun için Allah’a hamd etmek, hayra yormak (müjde kabul etmek) ve bunu sadece sevdiklerine anlatıp sevmediklerine anlatmamaktır.
3. ​Hoşlanılmayan (kötü) rüyaların adabı hakkında zikredilenlerin özeti ise beş şeydir: Rüyasının şerrinden ve Şeytan'ın şerrinden Allah’a sığınmak, uykudan uyandığında sol tarafına üç kez tükürür gibi yapmak, bu rüyayı kimseye anlatmamak ve eğer tekrar uyumak isterse diğer tarafa dönüp yatmaktır. Bunları yaparsa o rüya ona zarar vermez.
4. ​İbn Hacer şöyle demiştir: Bunun hikmeti şudur: Kişi güzel bir rüyasını kendisini sevmeyen birine anlatırsa, o kimse ya düşmanlığından ya da kıskançlığından dolayı rüyayı hoş olmayan şekilde yorumlayabilir. Böylece rüya o şekilde gerçekleşebilir yahut kişi bundan dolayı erkenden üzüntü ve sıkıntıya düşebilir. İşte bu sebeple, sevmediği kimselere rüyasını anlatmaması emredilmiştir.
5. Nimetler kula ulaştığında ve ihsanlar yenilendiğinde Allah’a hamdetmek gerekir. Çünkü bu, o nimetlerin devamlı olmasına sebeptir.

صحيح البخاري (9/ 43) (7045). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (11/ 181). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (4/ 370). تطريز رياض الصالحين، لفيصل آل مبارك (ص510). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 124). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 657).

Hadisin Manası: Ahir zamanda mümin kimsenin gördüğü rüyalar sadık bir rüya olacaktır. Vuku bulmuş yahut bulacak olaylar, görülen rüyalarla örtüşecektir. Bu rüyalar işaret ettiği olayın meydana gelmesi bakımından peygamberlik vahyine benzemiş olacaktır. «Mümin kimsenin rüyası peygamberliğin kırk altıda biridir.» Rüya peygamberlik ilminin kısımlarından birisidir. Zira peygamberlerin ilminde gayb ve nübüvvet ilmi vardır. Peygamberlik sonra ermiş olsa da geriye bıraktıkları ilim bakidir. Kırk altı sayısının özel olarak zikredilmesinin sebebi şudur: Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- bir çok rivayete göre atmış üç yaşında vefat etmiştir. Peygamberlik süresi ise yirmi üç sene olmuştur. Neticesinde kırk yaşında peygamber olmuştur. Peygamberlikten önce altı ay süresince sabahın parlaklığı gibi çok açık ve net salih rüyalar görmüştür. Ardından uyanık halde iken melek kendisine gelmiş ve onu bu hal üzere görmüştür. Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem-’e altı ay rüya vasıtasıyla gelen vahiy, O’nun yirmi üç yıllık peygamberlik süresi içinde kırk altıda birine tekabül etmektedir. «Rüya bakımından en doğru olanınız, anlattıkları bakımından en doğru olanınızdır.» Bir kimse Allah’a yakın ve konuştukları da doğru ise, gördüğü rüyaları da genellikle sadık olur. İmam Buhârî’nin naklettiği bir rivayette şöyle buyrulmuştur: “Güzel rüya salih kimse tarafından görülür.” Doğru konuşmayan, gizli ve açık günahlar işleyen kimsenin gördükleri, şeytanın etkisi ile görülen rüyalar kabilindendir. İbnu'l-Kayyim –rahimehullah- şöyle demektedir: “Sadık rüya görmek isteyen kimse, doğru sözlü olmaya ve helal lokma yemeye, emir ve yasaklara riayet etmeye dikkat etsin. Abdestli ve temiz olarak yatağa girsin, kıbleye doğru yönelip, uykusu gelinceye dek Allah’ı zikretsin. Durumu böyle olan kimsenin rüyası asla yalan olmaz.”

بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين لسليم الهلالي، ط1، دار ابن الجوزي، الدمام، 1415ه. دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين لمحمد علي بن محمد بن علان، ط4، اعتنى بها: خليل مأمون شيحا، دار المعرفة، بيروت، 1425ه. رياض الصالحين للنووي، ط1، تحقيق: ماهر ياسين الفحل، دار ابن كثير، دمشق، بيروت، 1428 هـ. رياض الصالحين، ط4، تحقيق: عصام هادي، وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامية القطرية، دار الريان، بيروت، 1428هـ. شرح رياض الصالحين للشيخ ابن عثيمين، دار الوطن للنشر، الرياض، 1426هـ. صحيح البخاري، ط1، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422ه. صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت. نزهة المتقين شرح رياض الصالحين لمجموعة من الباحثين، ط14، مؤسسة الرسالة، 1407هـ. سلسلة الأحاديث الصحيحة وشيء من فقهها وفوائدها للألباني، مكتبة المعارف، ط1، الرياض، 1422ه. مدارج السالكين بين منازل إياك نعبد وإياك نستعين لابن قيم الجوزية ، تحقيق: محمد المعتصم بالله البغدادي، ط3، دار الكتاب العربي، بيروت، 1416 ه. عون المعبود شرح سنن أبي داود، ومعه حاشية ابن القيم: تهذيب سنن أبي داود وإيضاح علله ومشكلاته للعظيم آبادي ط3، دار الكتب العلمية، بيروت، 1415 هـ.

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- uykuda görülen mutluluk veren salih rüyanın, Allah'tan olduğunu haber vermiştir. Hoşlanılmayan ve üzücü rüya olan kabusların ise Şeytan'dan olduğunu haber vermiştir. Kim hoşlanmadığı bir şey görürse, sol tarafına hafifçe tükürsün ve şerrinden Allah'a sığınsın. Çünkü Allah Teâlâ, zikredilen bu şeyleri, rüyadan doğabilecek hoş olmayan etkinin giderilmesine bir sebep kılmıştır; böylece o rüya ona zarar vermez.

1. Rüya ve kâbus, uyuyan kişinin uykusunda gördüklerini ifade eden kelimelerdir. Fakat rüya ibaresi, kişinin gördüğü hayırlı ve güzel şeyler için daha çok kullanılır. Kâbus ise, kişinin gördüğü şerli ve çirkin şeyler için daha çok kullanılır. Oysa iki kelime de birbirinin yerine kullanılabilir.
2. Rüyaların kısımları şunlardır: 1- Salih rüya: Allah’tan gelen doğru ve müjdeleyici rüyadır. Kişi onu kendisi görür ya da onun için görülür. 2- Nefsin konuşması (iç kuruntu): Kişinin uyanıklık hâlinde zihninde meşgul olduğu şeylerin rüyada yansımasıdır. 3- Şeytanın korkutması ve üzmesi: Şeytanın, insanı üzmek ve korkutmak için gösterdiği vehimler ve dehşet verici görüntülerdir.
3. Sonuç olarak, salih rüya konusunda üç durum zikredilmiştir: Bu rüyadan ötürü Allah'a hamt etmek, bu rüyayı bir müjdeye işaret saymak, kendisinin hoşlanmadığı rüyalar dışında sadece hoşlandığı rüya olması kaydıyla bu rüyadan bahsetmek.
4. Sonuç olarak hoşlanılmayan bir rüyanın adabına dair beş durum zikredilmiştir: Bu rüyanın şerrinden ve Şeytan'ın şerrinden Allah'a sığınmak, uykusundan uyandığı vakit sol tarafına hafifçe üç defa tükürmek, bu rüyadan hiç kimseye bahsetmemek, yeniden uyumak isterse diğer tarafına dönüp yatmak. Böylece bu rüyanın ona bir zararı olmaz.

صحيح البخاري (4/ 125) (3292). صحيح مسلم (4/ 1771) (2261). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (11/ 190). بهجة الناظرين، لسليم الهلالي (2/ 125). بهجة قلوب الأبرار، لعبد الرحمن آل سعدي (ص149). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (6/ 170). منار القاري، لحمزة محمد قاسم (1/ 44). المنهاج شرح صحيح مسلم، للنووي (15/ 18).

Şüphesiz ki Allah Teâlâ adına söylenmiş en büyük yalanlardan bir tanesi kişinin kendisini gerçek babasından başka birisine ya da birisinin onu babasından başka birisine nispet edip, onun da bunu ikrar etmesidir. İşte bu en kötü yalanlardan biridir. Yine Allah Teâlâ katında yalanın en kötü ve en büyüğünden birisi de rüyasında görmediği halde bir şeyi rüyasında gördüğünü iddia etmesidir. Aynı zamanda Allah Teâlâ'nın katında yalanın en şiddetlisi ve en büyüğü Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in söylemediği, yapmadığı ve ikrar etmediği halde bir şeyi ona nispet etmesidir.

- صحيح البخاري، للإمام محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق محمد الناصر، دار طوق النجاة. - بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي- الطبعة الأولى1418ه. - نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشرة، 1407هـ. - كنوز رياض الصالحين»، لحمد بن ناصر العمار، دار كنوز إشبيليا- الطبعة الأولى1430ه. - دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين، لمحمد علي بن محمد بن علان بن إبراهيم البكري الصديقي الشافعي اعتنى بها: خليل مأمون شيحا، دار المعرفة . - شرح رياض الصالحين؛ للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، 1426هـ.

Şüphesiz vahiy Allah Rasûlü –sallallahu aleyhi ve sellem-’in vefatıyla kesilecektir. Salih rüyalardan başka ne olacağı ile ilgili vahiyden bilinen bir şey kalmayacaktır.

- صحيح البخاري، للإمام محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق محمد الناصر، دار طوق النجاة. - بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي- الطبعة الأولى 1418ه. - نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ. - كنوز رياض الصالحين»، لحمد بن ناصر العمار، دار كنوز إشبيليا- الطبعة الأولى1430ه. - دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين، لمحمد علي بن محمد بن علان بن إبراهيم البكري الصديقي الشافعي اعتنى بها: خليل مأمون شيحا، دار المعرفة - شرح رياض الصالحين؛ للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، 1426هـ.

İlim adamları bu hadisin manasını açıklama konusunda pek çok ve farklı yorumlar yapmışlardır, bunlardan bazıları şöyledir: Birincisi: O kişilerden kasıt Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem-’in hayatta olduğu zamanda yaşayan kişilerdir. Buna göre de hadisin anlamı, onu rüyasında gören kimse, kendisine giderek, ona hicret ederek gerçekte görecektir. İkincisi: Kendisini ahirette görmekle de rüyasının doğruluğu tahakkuk edebilir. Çünkü Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem- ahirette kendisini dünyada iken görsün ya da görmesin bütün ümmetini görecektir. Üçüncüsü: Onu ahirette özel bir şekilde, ona yakın olarak ve şefaatine nail olarak ve benzeri şekilde görecektir. «Sanki beni uyanıkken görmüş gibidir.» Bu rivayeti Müslim şek ederek rivayet etmiştir. Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem- «beni uyanıkken görecektir» ya da «sanki beni uyanıkken görmüş gibidir» şeklinde rivayet etmiştir. Bunun manası: Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem-'i kendi şekil ve suretiyle rüyasında gören sanki onu gerçekten görmüş gibidir. O da Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem-’in sahihayn (Buhari ve Müslim)'deki şu sözü gibidir. «Beni rüyada gören beni görmüştür.» Sahihayn (Buhari ve Müslim) deki başka bir rivayette; «Beni rüyasında gören muhakkak görmüştür.» «Şeytan benim şeklime giremez.» Sözü başka bir lafızda: «Beni rüyasında gören muhakkak beni görmüştür, şeytan benim suretime giremez.» buyurmuştur. Mana olarak: Şeytanın Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem'-in suretine girmesi imkânsızdır. Ancak Şeytan Rasulullah –sallallahu aleyhi ve sellem-’in suretinde değil de başka bir surette gelip kendisini Allah Rasûlü –sallallahu aleyhi ve selem- gibi gösterebilir. İnsan rüyasında bir kimseyi görür de o kimsenin Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem- olduğuna dair içinde bir his uyanıyorsa gördüğü kişinin vasıflarını, acaba Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem-'in vasıflarına uyuyor mu, uymuyor mu diye araştırması gerekir. Eğer uyuyorsa o kimse, Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem-’dir. Uymuyorsa o kişi Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem- değildir ve sözkonusu his de şeytanî vesveselerden kaynaklanmıştır. Şeytan uyuyan kimsenin nefsinde, ‘’Bu Peygamberdir’’ gibisinden hisler uyandırmıştır. Ancak bu kişi, Rasûlullah –sallallahu aleyhi ve sellem- değildir. İmam Ahmed ve Tirmizi Şemail'de Yezid el-Farisi’den şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Rasûlullah –sallallahu aleyhi ve sellem-'i rüyamda gördüm, İbn Abbas -radıyallahu anhuma-’ya dedim ki ben Rasûlullah –sallallahu aleyhi ve sellem-'i rüyamda gördüm. İbn Abbas dedi ki: Rasûlullah –sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyururdu: «Şeytan bana kesinlikle benzeyemez, beni rüyasında gören muhakkak ki beni görmüştür.» Bu gördüğün adamı bana vasıf etmeye gücün yeter mi? Evet dedi: Onu vasıf ettiği zaman da İbn Abbas -radıyallahu anh- buyurdu ki: Eğer onu hakikatte görmüş olsaydın zaten bunun üzerine daha fazla bir şey söyleyemezdin. Şeyh El-Albani Muhtasarul Şemail kitabında rivayetin hasen olduğunu belirtmiştir. Sayfa (208) , (347) nolu hadis. Manası: Eğer sen Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem-'i gerçekte görseydin bu vasıf ettiğinden daha fazla vasıf edemezdin. Bunun manası onun gerçekten de Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem-'i gördüğüdür.

كنوز رياض الصالحين، تأليف: حمد بن ناصر العمار، الناشر: دار كنوز أشبيليا، الطبعة الأولى: 1430هـ. بهجة الناظرين، تأليف: سليم بن عيد الهلالي، نسخة الكترونية، لا يوجد بها بيانات نشر. صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة، الطبعة الأولى، 1422هـ. صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت. شرح رياض الصالحين، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، الناشر: دار الوطن للنشر، الطبعة: 1426هـ. رياض الصالحين، تأليف: محيي الدين يحيى بن شرف النووي، تحقيق: د. ماهر بن ياسين الفحل، الطبعة الأولى، 1428هـ. التنوير شرح الجامع الصغير، تأليف: محمد بن إسماعيل الصنعاني، تحقيق: د. محمد إسحاق محمد إبراهيم، الناشر: مكتبة دار السلام، الطبعة الأولى، 1432هـ.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bu hadislerinde bizlere bir kimsenin rüyasında yahut uyanıkken görmediği bir şeyi görmüş iddiasında bulunmasının en büyük yalan olduğunu beyan ediyor. Bu kimsenin iddiası yalandır, çünkü gerçekte bir şey görmüş değildir. Rüyada görülmeyen bir şeyi görmüş olarak ileri sürmek, uyanık halde görülmemiş bir şeyi görmüş iddiasında bulunmak da yalan söylemek bakımından daha çirkindir. Zira insanın rüyasında gördükleri Allah'tan'dır. Bu sebeple rüyada yalan söylemek Allah adına söylenen bir yalandır.

- رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين؛ للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير-دمشق، الطبعة الأولى، 1428ه . - بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي- الطبعة الأولى، 1418ه - نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ. - صحيح البخاري، للإمام محمد بن إسماعيل البخاري، دار طوق النجاة. - كنوز رياض الصالحين، لحمد بن ناصر العمار، دار كنوز إشبيليا- الطبعة الأولى1430ه - دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين، لمحمد علي بن محمد بن علان بن إبراهيم البكري الصديقي الشافعي اعتنى بها: خليل مأمون شيحا، دار المعرفة - شرح رياض الصالحين؛ للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، 1426هـ.