فضيلت‌هاى اعمال ظاهرى

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر می‌دهد کسی که به امور و مصالح زنی می‌پردازد که شوهرش از دنیا رفته و کسی را ندارد که به امور او رسیدگی کند و بینوای نیازمند را مورد عنایت قرار می‌دهد و به امید اجر و پاداش الهی برای آنان هزینه می‌کند، در اجر و پاداش همچون مجاهد در راه الله یا کسی است که به نماز تهجد می‌ایستد و خسته نمی‌شود و [هر روز] روزه می‌گیرد و افطار نمی‌کند.

1. تشویق به تعاون و همبستگی و رفع نیاز ضعیفان.
2. عبادت هر عمل نیکی را در بر می‌گیرد و از جملهٔ عبادات، تلاش در راه رفع نیازهای بیوه‌زنان و بینوایان است.
3. ابن هبیره می‌گوید: منظور آن است که الله تعالی ثواب روزه‌دار و نمازگزار شب و مجاهد را یک باره به او عطا می‌کند، زیرا همانگونه که به امور همسرش می‌پردازد، به امور و رفع نیازهای بیوه‌زن پرداخته است و نیز به امور آن بینوایی پرداخته که از انجام امور خود عاجر مانده است، درنتیجه نیروی اضافه‌اش را در این مسیر قرار داده و تلاش خود را صدقه کرده است، بنابراین سود آن همتای روزه و قیام و جهاد است.

صحيح البخاري (7/ 62) (5353). صحيح مسلم (4/ 2286) (2982). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم بن عيد الهلالي (1/ 351). تطريز رياض الصالحين، لفيصل بن عبد العزيز المبارك (ص198). رياض الصالحين (ص107) (265). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (3/ 99). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (275).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ جلوه‌هایی از انفاق را بیان می‌کند و برای شرایطی که هزینه‌های متعددی وجود دارد، صرف هزینه‌ها را بر حسب آنچه واجب‌تر است مرتب نموده و از مهمترین‌ها آغاز می‌کند. و به این ترتیب خبر می‌دهد که بیشترین ثواب در مالی است که مسلمان برای کسانی خرج می‌کند که هزینه‌های‌شان بر او واجب است؛ مانند همسر و فرزندان؛ سپس هزینه کردن برای وسیلهٔ سواری‌ که جهت نبرد در راه الله آماده شده است؛ سپس انفاق بر دوستان و همراهانش که برای جهاد در راه الله آمده‌اند.

1. این هزینه‌ها از نظر فضیلت، بر حسب همین ترتیبی است که ذکر شده است؛ و در صورت وجود هزینه‌های متعدد باید این ترتیب رعایت شود و آنچه مهمتر است مقدم داشته شود.
2. بیان اولویت هزینه برای خانواده و برتری آن از نظر فضیلت بر دیگر هزینه‌ها.
3. هزینه کردن برای جهاد در راه الله از بزرگ‌ترین نفقه‌هاست؛ مانند آماده ساختن ساز و برگ و مردان برای جهاد.
4. همچنین گفته شده: منظور از «سبیل الله» هر طاعتی است، مثلا حج.

صحيح مسلم (2/ 691) (994). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (5/ 315). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (3/ 156). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 291). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 374).

پیامبر صلی الله علیه و سلم بیان کرده‌اند که هرگاه مسلمان یا مؤمن وضو بگیرد و در هنگام وضو صورتش را بشوید، هر گناه صغیره‌ای که با چشمانش به آن نگریسته است، همراه با آبِ در حال ریزش پس از شستن یا با آخرین قطرهٔ آب، از صورتش خارج می‌شود. پس هرگاه دستانش را بشوید، هر گناه صغیره‌ای که دستانش مرتکب شده، همراه با آب یا با آخرین قطرهٔ آب، از دستانش خارج می‌شود. پس هرگاه پاهایش را بشوید، هر گناه صغیره‌ای که پاهایش به سوی آن رفته، همراه با آب یا با آخرین قطرهٔ آب، خارج می‌شود تا اینکه با پایان یافتن از وضو، از گناهان صغیره پاک گردد.

1. فضیلت محافظت بر وضو، و اینکه آن گناهان را می‌پوشاند و پاک می‌کند.
2. از منش پیامبر صلی الله علیه و سلم این بود که مردم را با ذکر اجر و ثوابِ طاعات و عبادات، به انجام آنها ترغیب می‌کردند.
3. هر عضوی از اعضای انسان در برخی گناهان واقع می‌شود، و به همین دلیل گناهان تابع هر عضوی که آنها را کسب کرده هستند، و از هر عضوی که از آن توبه کرده، خارج می‌شوند.
4. در وضو، پاکیزگیِ حسی وجود دارد که هنگام شستن اعضای وضو حاصل می‌شود، و پاکیزگیِ معنوی که همان پاک شدن از گناهانی است که از آن اعضا سر زده است.

صحيح مسلم (1/ 215) (244). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (3/ 108). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (2/ 181). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 208). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 157).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بیان نموده که جز مؤمنان، کسی وارد بهشت نمی‌شود و ایمان کامل نمی‌شود و وضعیت جامعه مسلمان اصلاح نمی‌شود تا آنکه مسلمانان همدیگر را دوست بدارند. سپس پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ به بهترین کارهایی که باعث فراگیر شدن محبت می‌شود راهنمایی نمودند و آن انتشار سلام میان مسلمانان است، یعنی همان چیزی که الله آن را خوشامدگویی میان بندگانش قرار داده است.

1. وارد شدن به بهشت امکان ندارد مگر با ایمان.
2. از کمال ایمان است که مسلمان برای برادرش همان چیزی را بخواهد که برای خودش می‌خواهد.
3. مستحب بودن انتشار و ترویج سلام و بذل آن در میان مسلمانان؛ زیرا این باعث گسترش محبت و امنیت در بین مردم می‌شود.
4. سلام، تنها به مسلمان گفته می‌شود؛ زیرا ایشان ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرموده‌اند: «بین خودتان».
5. بذل سلام باعث از بین رفتن قطع رابطه و ترک یکدیگر و کینه است.
6. اهمیت محبت میان مسلمانان و اینکه از کمال ایمان است.
7. در حدیث دیگری آمده که صیغهٔ سلام کامل «السلامُ عَلَیکُم و رَحمَةُ اللهِ وبَرَکاتُه» است، اما گفتن «السلامُ عَلَیکُم» کفایت می‌کند.

صحيح مسلم (1/ 74) (54). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 129). تطريز رياض الصالحين، لفيصل المبارك (ص515). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (4/ 394). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 661).

رسول الله صلی الله علیه وسلم به کشتن مارمولک سمی تشویق می کند و خبر می دهد که هرکس آن را در ضربه اول بکشد، صد نیکی برای او نوشته می شود؛ و هرکس آن را در ضربه ی دوم بکشد نیکی کمتر از آن و هرکس آن را در ضربه ی سوم بکشد، نیکی کمتری از آن خود خواهد نمود. و حکمت کشتن مارمولک سمی این است که در آتش ابراهیم علیه السلام دمید و از طرفی سمی و مضر است.

- رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين؛ للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير، دمشق، الطبعة الأولى، 1428ه. - بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي، الطبعة الأولى 1418ه - نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة، بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ. - صحيح مسلم، للإمام مسلم بن الحجاج، تحقيق محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي. - كنوز رياض الصالحين، لحمد بن ناصر العمار، دار كنوز إشبيليا، الطبعة الأولى1430ه - شرح رياض الصالحين؛ للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، 1426هـ.

زنی به رسول الله صلی الله علیه وسلم می گوید: همه ی وقت شما را مردان گرفته اند و ما وقتی نمی یابیم که در آن شما را ملاقات کنیم و در مورد دین مان از شما بپرسیم؛ چون تمام روز مردان با شما هستند. پس روزی را برای ما زنان در نظر بگیرید که شما را ملاقات کنیم و در آن، امور دین مان را به ما بیاموزید. بنابراین رسول الله صلی الله علیه وسلم روزی را برای آنها مشخص نمود که زنان در آن گرد هم جمع شوند. زنان در روزی که رسول الله صلی الله علیه وسلم تعیین کرده بود، گردهم جمع شدند و رسول الله صلی الله علیه وسلم نزد آنها رفته و از آنچه الله متعال به ایشان آموخته بود به آنان آموخت؛ سپس به آنان بشارت داد که زنی از میان آنان نیست که سه فرزند پسر یا دختر از وی مرده باشد و به امید پاداش و ثواب بر مرگ آنها صبر کرده باشد مگر اینکه صبر وی بر مصیبتِ از دست دادن آنها، مانع ورود او به آتش می شود؛ هرچند با گناهانی که مرتکب شده، مستحق آن باشد. در این میان زنی گفت: و این بشارت در مورد مادری که دو فرزندش را از دست داده باشد نیز صادق است؟ آیا اجر و پاداش مادری را که سه فرزندش را از دست داده برای او نیز می باشد؟ رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: این اجر و پاداش و بشارت نیز برای مادری که دو فرزندش را از دست داده می باشد.

نزهة المتقين، تأليف: جمعٌ من المشايخ، الناشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولى: 1397 هـ الطبعة الرابعة عشر 1407هـ. بهجة الناظرين، تأليف: سليم بن عيد الهلالي، الناشر: دار ابن الجوزي ، سنة النشر: 1418 هـ- 1997م. صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت. رياض الصالحين، تأليف: محيي الدين يحيى بن شرف النووي، تحقيق: د. ماهر بن ياسين الفحل ، الطبعة: الأولى، 1428هـ. صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى، 1422هـ. دليل الفالحين، تأليف: محمد بن علان، الناشر: دار الكتاب العربي، نسخة الكترونية، لا يوجد بها بيانات نشر. شرح رياض الصالحين، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، الناشر: دار الوطن للنشر، الطبعة: 1426هـ. مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح، تأليف: علي بن سلطان القاري، الناشر: دار الفكر، الطبعة: الأولى، 1422هـ.

هرکس سه فرزند خود را از دست بدهد - سه فرزند پسر یا دختر یا سه فرزند پسر و دختر - الله متعال بدن وی را بر آتش حرام می کند؛ و این در صورتی است که در برابر این مصیبت صبر کرده باشد و امید پاداش داشته و به قضا و قدر الهی رضایت داشته باشد؛ مگر به اندازه ی تحقق سوگند الله متعال مبنی بر عبور وی از صراط؛ آنجا که می فرماید: «وَإِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا» [مریم: 71] «و هیچیک از شما [مردم] نیست، مگر آنکه وارد آن می گردد».

- صحيح البخاري، للإمام محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق محمد الناصر، دار طوق النجاة. - صحيح مسلم، للإمام مسلم بن الحجاج، تحقيق محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي. - بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي- الطبعة الأولى1418ه - نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ. - سنن أبي داود، لأبي داود السجستاني، تحقيق محمد محيي الدين، المكتبة العصرية. - كنوز رياض الصالحين، لحمد بن ناصر العمار، دار كنوز إشبيليا- الطبعة الأولى1430ه - دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين، لمحمد علي بن محمد بن علان بن إبراهيم البكري الصديقي الشافعي اعتنى بها: خليل مأمون شيحا، دار المعرفة. - شرح رياض الصالحين؛ للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، 1426هـ.

پیامبر صلی الله علیه وسلم خبر می‌دهد که اعمال بر شش نوع است و مردم بر چهار دسته هستند. اعمال شش‌گانه چنین است: اولا: هرکس درحالی بمیرد که چیزی را برای الله شریک نیاورده است، بهشت بر او واجب می‌شود. و دوم: هرکس درحالی بمیرد که به الله چیزی را شریک آورده باشد، آتش دوزخ بر او واجب می‌گردد که در آن جاودانه خواهد بود. این‌ها دو واجب کننده بود. و سوم: کار نیکی که نیتش را کرده است. چنانکه هرکس نیت کار نیکی کند و در نیتش صادق باشد تا جایی که در دلش آن را احساس کند و الله به این نیتش پی ببرد، سپس پیش‌آمدی باعث شود تا نتواند آن را انجام دهد، برایش یک نیکی کامل نوشته می‌شود. و چهارم: کار بدی که انجام شده است. کسی که کار بدی را انجام دهد، برایش یک گناه نوشته می‌شود. و این دو: مثل به مثل است یعنی چند برابر نمی‌شوند. و پنجم: حسنه‌ای که به اندازهٔ ده حسنهٔ همانند آن است: هرکس نیت کار خوبی کند و انجامش دهد، برایش ده حسنه نوشته می‌شود. و ششم: حسنه‌ای که به اندازهٔ هفتصد نیکی نوشته می‌شود و مثال آن کسی است که در راه الله یک انفاق نماید، پس این نیکی برای او به اندازهٔ هفتصد نیکی نوشته می‌شود و این از فضل الله تبارک وتعالی و کرم او بر بندگانش می‌باشد. اما دسته‌های چهارگانهٔ مردم به این صورت است: نخست: کسی که روزی او در دنیا زیاد است و در ناز و نعمت است و هرچه بخواهد می‌یابد، اما در آخرت دچار تنگنا می‌شود و فرجامش به سوی دوزخ است، یعنی کافر ثروتمند. و دوم: کسی که روزی‌اش در دنیا تنگ است، اما در آخرت برایش گشایش است و فرجامش بهشت است، یعنی مؤمن فقیر. و سوم: کسی که در دنیا و آخرت دچار تنگناست، یعنی کافر فقیر. و چهارم: کسی که در دنیا و آخرت در گشایش و فراخی است و او مؤمن ثروتمند است.

1. فضل عظیم الله تعالی بر بندگانش و چند برابر کردن نیکی‌های آنان.
2. عدل الله و کرم او؛ چنانکه در بدی‌ها عادلانه با ما رفتار کرده است و جزای هر بدی، یک گناه است.
3. بزرگی (گناه) شرک ورزیدن به الله، زیرا باعث محروم شدن از بهشت است.
4. بیان فضل انفاق در راه الله.
5. چند برابر شدن ثواب انفاق در راه الله از هفتصد برابر شروع می‌شود زیرا به اعلای کلمة الله کمک می‌کند.
6. بیان گروه‌های مردم و اختلاف آنان.
7. در دنیا برای مؤمن و غیر مؤمن گشایش حاصل می‌شود، اما در آخرت تنها برای مؤمن گشایش رخ می‌دهد.

مسند أحمد (31/ 196) (18900)، (31/ 384)، الفتح الرباني لترتيب مسند أحمد بن حنبل الشيباني (19/198).