Merit and Significance of Knowledge

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ashabı ile birlikte oturuyordu. «Bu, ilmin insanlardan alınıp kaldırıldığı zamandır.» diye buyurdu. Bunun üzerine Ziyâd b. Lebîd el-Ensârî -radıyallahu anh- bu söze çok şaşırdı ve şöyle bir soru sordu: İlim nasıl olur da aramızdan kaldırılır ve yok olur? Bizler Kur'an'ı okuyup korumuş kimseleriz. Vallahi onu okumaya devam edeceğiz ve kadınlarımıza, çocuklarımıza ve onların çocuklarına da okutmaya devam edeceğiz. Bunun üzerine Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bu cevaba şaşırarak: «Annen seni kaybetsin Ey Ziyad! Ben seni Medine'nin alimlerinden zannediyordum!» diye buyurdu. Sonra Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bu sahabeye ilmin kaldırılmasının Kur'an'ın kaldırılması manasına gelmediğini, ilmin kaldırılmasının onunla amel etmeyi terk etmek olduğunu beyan etti. Tevrat ve İncil, Yahudi ve Hristiyanların elinde bulunmasına rağmen onlara fayda vermedi. Bu iki kitabın indirilmesindeki asıl gayeyi yerine getiremediler, o da öğrendikleri ile amel etmeleriydi.

1. İnsanların elinde Kur'an ve ilmi kitapların bulunması, onlarla amel edilmediği sürece bir fayda sağlamaz.
2. İlmin kaldırılmasının başlıca sebepleri vardır. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ölümü, âlimlerin ölümü ve ilim ile amel edilmesinin terk edilmesidir.
3. İlmin kaldırılması ve onunla amel etmeyi terk etmek kıyamet alametlerindendir.
4. İlim ile amel etmek teşvik edilmiştir. Çünkü asıl gaye budur.

سنن ابن ماجه (5/ 172) (4048)، سنن الترمذي (4/ 328) (2653)، مسند أحمد (39/ 417) (23990)، الكاشف عن حقائق السُّنن (2/721)، المفهم (6/705)، مشارق الأنوار الوهاجة (2/146)، مرشد ذوي الحجا والحاجة إلى سنن ابن ماجه والقول المكتفى على سنن المصطفى (24/ 274).

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- âlimlere karşı övünmek, iftihar etmek ve ben de sizin gibi âlimim demek için ya da cahiller ve aklı kıt olanlarla münakaşa etmek için ya da ortamlarda ön plana çıkmak ve diğerlerinden önce takdim edilmek için ilim talep edilmesini yasaklamıştır. Kim bunları yaparsa, ilim talebinde ihlaslı olmayıp, riyakâr olduğu için Cehennem'e girmeyi hak eder.

1. İlmi; âlimlere karşı övünmek, cahillerle münakaşa etmek, insanların teveccühünü kazanmak ve benzeri şeyler için öğrenenler Cehennem ile tehdit edilmiştir.
2. İlim öğrenen ve öğreten kimselerin niyetinde samimi olmasının önemi vurgulanmıştır.
3. Niyet, amellerin aslıdır. Karşılık buna göre verilir.

سنن ابن ماجه (1/ 170) (254)، مرشد ذوي الحجا والحاجة (2/378)، مشارق الأنوار الوهاجة ومطالع الأسرار البهاجة في شرح سنن الإمام ابن ماجه (4/ 482).

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- bir kimsenin ölümüyle birlikte amelinin de sona ereceğini, artık ölümünden sonra ona ancak şu üç şeyden dolayı sevap ulaşacağını haber vermiştir. Çünkü kişi hayattayken bu amellerin sebebi olmuştur. Birincisi: Sadaka-i câriye; sevabı kesilmeyip devam eden sadakadır. Mesela vakıf, cami inşa etmek, kuyu açmak ve bunun gibi hayır işleridir. İkincisi: İnsanların faydalandığı ilimdir. Mesela ilmi kitaplar yazmak veya bir kimseye ilim öğretmek; ardından o kimsenin de bu ilmi, onun vefatından sonra yaymaya devam etmesi gibi hususlardır. Üçüncüsü: Anne ve babasına dua eden salih, Mümin evlattır.

1. Âlimler, insan öldükten sonra kendisine ulaşan sevaplardan bazılarının; sadaka-i câriye, faydalanılan ilim ve dua olduğu konusunda ittifak etmişlerdir. Diğer hadislerde ayrıca hac da zikredilmiştir.
2. Bu hadiste özellikle bu üç şey zikredilmiştir; çünkü bunlar hayrın asıllarıdır ve fazilet sahiplerinin, kendilerinden sonra devam etmesini istedikleri şeylerin en başında gelir.
3. Faydalı her ilim için sevap vardır; ancak bunların en başında ve zirvesinde şer’î ilim ve ona yardımcı olan ilimler gelir.
4. Bu üç şeyin en faydalısı ilimdir; çünkü ilim, onu öğrenen kişi tarafından faydalanılır. İlim ile din korunur, genel olarak insanlara fayda sağlar ve daha kapsamlıdır; çünkü insanlar, senin hayattayken verdiğin ve ölümünden sonra da devam eden ilmi öğrenirler.
5. Salih evlat yetiştirmek teşvik edilmiştir. Zira onlar, ahirette anne-babalarına fayda sağlarlar. Onlardan gelecek olan başka bir fayda ise özellikle onların anne-babaları için dua etmeleridir.
6. Anne ve babaya, onların vefatından sonra da iyilikte bulunmak teşvik edilmiştir. Bu, çocuğun da ondan fayda görmesini sağlayan bir iyiliktir.
7. Dua, çocuğundan olmasa bile ölüye fayda sağlar. Burada özellikle çocuk zikredilmiştir; çünkü evlat ölünceye kadar (anne ve babasına) dua etmeye devam eder.

صحيح مسلم (3/ 1255) (1631)، البحر المحيط الثجاج في شرح صحيح الإمام مسلم بن الحجاج (28/ 413).