عن جابِر بن عبد الله رضي الله عنهما قال: «جاء رجل والنبي صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ الناس يوم الجمعة، فقال: صليت يا فلان؟ قال: لا، قال: قم فاركع ركعتين، -وفي رواية: فصل ركعتين-».
Câbir b. Abdillah -radıyallahu anhuma-'dan rivayet edildiğine göre o şöyle dedi: Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- cuma günü insanlara hutbe okurken bir adam geldi. Nebi -aleyhisselam- ona: «Namaz kıldın mı ey falanca?» diye buyurdu. Adam: Hayır! dedi. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-: «Kalk ve iki rekât kıl!» buyurdu. Başka bir rivayette: «İki rekât namaz kıl!» buyurdu, şeklinde gelmiştir.
Muttefekun AleyhDereceSahih Hadis
Açıklama
Suleyk el-Gatafânî Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- hutbe verirken Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in mescidine girdi ve hutbeyi dinlemek için oturdu. Hükmünü bilmediğinden ya da hutbeyi dinlemek daha önemli diye tahiyyetu'l mescid namazı kılmadı. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in hutbe ile meşgul olması ona bu namazı hatırlatmasına engel olmadı ve ona şöyle hitap etti: Ey falanca biz seni görmeden önce mescidin bir tarafında kıldın mı? O da hayır dedi.Nebi -aleyhisselam-: Kalk ve iki rekat kıl! buyurdu. Müslim'deki bir rivayette ona biraz hızlı ve hafif kılmasını emretti. Bunu adama öğretmek için bunu kalabalık topluluk içinde söyledi ki herkes tarafından bu öğrenilsin ve iyice kavransın. Kim mescide girerse ve o esnada hatip hutbe veriyorsa onun namaz kılması caizdir. Bu hadis buna delalet eder. Ve hadis: «Sizden biriniz cuma günü gelir imam da hutbe veriyor ise, iki rekat kılsın» Bunun için Nevevî Müslim'in şerhinde Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in şu sözünde şöyle söyledi: «Sizden biriniz geldiğinde imam da hutbe veriyorsa iki rekat kılsın ve acele etsin.» Bu te'vilin olmayacağı (açık) bir nastır.(İmam Nevevî) Bir ilim adamına bu lafız ulaşacak ve onun sahih olduğuna itikat edecek sonra da tersine hareket edeceğini zannetmiyorum dedi.
Kaynakça
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق: محمد صبحي حلاق، مكتبة الصحابة، الإمارات، مكتبة التابعين، القاهرة، الطبعة العاشرة، 1426هـ - 2006م.
الإفهام في شرح عمدة الأحكام، لابن باز، تحقيق: سعيد القحطاني، مؤسسة عبد العزيز بن باز الخيرية، الرياض، الطبعة الأولى، 1435هـ.
الإلمام بشرح عمدة الأحكام، إسماعيل بن محمد الأنصاري، دار الفكر، دمشق، الطبعة الأولى، 1381هـ.
خلاصة الكلام شرح عمدة الأحكام، فيصل بن عبد العزيز المبارك، الطبعة الثانية، 1412هـ - 1992م.
صحيح البخاري، محمد بن إسماعيل البخاري الجعفي، تحقيق: محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، الطبعة الأولى، 1422هـ.
صحيح مسلم، مسلم بن الحجاج القشيري النيسابوري، تحقيق محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، الطبعة، 1423هـ.
تأسيس الأحكام، أحمد بن يحيى النجمي، دار المنهاج، القاهرة، الطبعة الأولى، 1427هـ.
عن رَبيعة بن عبد الله بن الهُدَيْر التَّيْمِيِّ: أن عمر بن الخطاب رضي الله عنه ، قرأ يوم الجمعة على المِنْبَر بسورة النَّحل حتى إذا جاء السَّجدة نَزل، فسجد وسجد الناس حتى إذا كانت الجمعة القَابِلة قَرأ بها، حتى إذا جاء السَّجدة، قال: «يا أيُّها الناس إنا نَمُرُّ بالسُّجود، فمن سجد، فقد أصاب ومن لم يسجد، فلا إثم عليه ولم يَسجد عمر رضي الله عنه » وفي رواية: «إن الله لم يَفرض السُّجود إلا أن نشاء».
Rabîa b. Abdillah el Hudeyr et-Teymi'den rivayet edildiğine göre:Ebu Ömer b. Hattab -radıyallahu anh-'ın bir Cuma günü minber üzerinde Nahl suresini okumuş, nihayet secde ayetine geldiği zaman minberinden inip secde etmiş ; insanlar da onunla beraber secde etmişler. Ertesi Cuma olduğu zaman Ömer, o sureyi yine okumuş, nihayet secde Ayetine geldiği zaman: Ey insanlar! Biz secde ayetini okuyup geçiyoruz, binaenaleyh her kim secde ederse, muhakkak sünnete icabet etmiş; doğru yapmıştır. Her kim de secde etmezse, ona da günah yoktur, demiştir. Ve Ömer -radıyallahu anh- kendisi de secde etmemiştir. Ve başka bir rivayette:''Şüphesiz ki Allah’u Teâlâ - tilavet - secdesini farz kılmadı.Bizim istememiz müstesnadır.''
Buhârî rivayet etmiştirDereceSahih Hadis
Açıklama
Hadisin manası:''Ömer b. Hattab -radıyallahu anh-'ın Cuma günü minber üzerinde secdeye gelene kadar Nahl suresini okudu.Allah Teâlâ'nın şu sözüne kadar:Göklerde bulunanlar, yerdeki canlılar ve bütün melekler, büyüklük taslamadan Allah'a secde ederler.Onlar, üstlerindeki Rablerinden korkarlar ve kendilerine ne emrolunursa onu yaparlar.)Nahl Suresi :49,50.''Minberden indi secde etti ve insanlarda secde ettiler.''Ertesi Cuma olduğu zaman Ömer, o sureyi yine okudu, nihayet secde Ayetine geldiği zaman: İnsanlar secde etmek için hazırlandılar Ömer -radıyallahu anh- secde etmedi.Onları secde etmekten men etti.Muvatta'da gelen rivayette olduğu gibi:''İnsanlar secde etmek için hazırlandılar.Onlara yavaş olun dedi:'Şüphesiz ki Allah’u Teâlâ - tilavet - secdesini farz kılmadı.Bizim istememiz müstesna diyerek onları secde etmekten men etti.Sonra da Ömer -radıyallahu anh- şöyle dedi ki:''Ey insanlar! Biz secde ayetini okuyup geçiyoruz, binaenaleyh her kim secde ederse, muhakkak sünnete icabet etmiş; doğru yapmıştır. Her kim de secde etmezse, ona da günah yoktur, demiştir.İçinde secde olan ayetleri okuyoruz.Kim onlarda secde yaparsa sünnete uygun davranmış olur kim de secde yapmazsa ona bir günah yoktur.''Ömer -radıyallahu anh- secde yapmadı.''Tilavet secdesinin farz olmadığını açıklamak için böyle yaptı.Başka bir rivayette:''Şüphesiz Allah tilavet secdesini farz kılmadı,ancak bizim istememiz müstesna.''Başka bir rivayette:''Ey insanlar!Biz secde ile emrolunmadık.''Hasılı:Bu eser Müminlerin emiriden olup onu Cuma hutbesinde söylemiştir.Sahabelerin hepsine gelince,onlardan hiçbiri buna itiraz etmemişlerdir.Bu da itirazın olmadığına delalet etmiştir.O zaman sahabenin sözü delil olmuştur.Özellikle de Râşid halife olan Ömer -radıyallahu anh-'ın sözü ki o sünnete uyma noktasında daha önceliklidir.Ve sahabenin hepsinin hazır bulunduğu bir yerde bu da icma olmuştur.
Kaynakça
صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى، 1422هـ.
إرشاد الساري لشرح صحيح البخاري، تأليف: أحمد بن محمد بن أبى بكر القسطلاني، الناشر: المطبعة الكبرى الأميرية، مصر، الطبعة: السابعة، 1323هـ.
توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن بن صالح البسام، الناشر: مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م.
تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، تأليف: صالح بن فوزان بن عبد الله الفوزان، الطبعة: الأولى، 1427 هـ - 2006 م.
فتح ذي الجلال والإكرام، شرح بلوغ المرام، تأليف: محمد بن صالح بن محمد العثيمين، الناشر: المكتبة الإسلامية، تحقيق: صبحي بن محمد رمضان، وأُم إسراء بنت عرفة.
عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ رَضيَ اللهُ عنهُما قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ مِنْبَرِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ رَجُلٌ: مَا أُبَالِي أَلَّا أَعْمَلَ عَمَلًا بَعْدَ الإِسْلَامِ إِلَّا أَنْ أُسْقِيَ الحَاجَّ، وَقَالَ آخَرُ: مَا أُبَالِي أَلَّا أَعْمَلَ عَمَلًا بَعْدَ الإِسْلَامِ إِلَّا أَنْ أَعْمُرَ المَسْجِدَ الحَرَامَ، وَقَالَ آخَرُ: الجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللهِ أَفْضَلُ مِمَّا قُلْتُمْ، فَزَجَرَهُمْ عُمَرُ، وَقَالَ: لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ عِنْدَ مِنْبَرِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَوْمُ الجُمُعَةِ، وَلَكِنْ إِذَا صَلَّيْتُ الجُمُعَةَ دَخَلْتُ فَاسْتَفْتَيْتُهُ فِيمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ، فَأَنْزَلَ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ: {أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ} [التوبة: 19] الآيَةَ إِلَى آخِرِهَا.
Nu'mân b. Beşîr -radıyallahu anhuma-'dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: Ben, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in minberinin yanında bulunuyordum. Bir adam şöyle dedi: “İslâm’a girdikten sonra, hacılara su dağıtmak dışında başka hiçbir amel yapmasam da aldırmam.” Bir başka adam da: “İslâm’a girdikten sonra, Mescid-i Harâm’ı imar etmek dışında başka hiçbir amel yapmasam da aldırmam.” dedi. Bir diğer adam ise:
“Allah yolunda cihad etmek, sizin söylediğinizden daha faziletlidir.” dedi.
Bunun üzerine Ömer -radıyallahu anh- onları azarladı ve şöyle dedi: “Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in minberinin yanında seslerinizi yükseltmeyin. Bugün cuma günüdür. Fakat cuma namazını kıldıktan sonra içeri girip, aranızda ihtilaf ettiğiniz bu mesele hakkında ona danışacağım. Bunun üzerine -Allah Azze ve Celle- şu ayeti indirdi: “Hacılara su dağıtmayı ve Mescid-i Harâm’ı imar etmeyi, Allah’a ve âhiret gününe iman eden ve Allah yolunda cihad eden kimseyle bir mi tuttunuz?” [Tevbe, 9/19] ayetini ve devamındaki ayetleri indirdi.
Müslim rivayet etmiştirDereceSahih Hadis
Açıklama
Nu'mân b. Beşîr -radıyallahu anhuma- Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in minberinin yanında otururken bir adamın şöyle söylerken işittiğini zikretmiştir: “İslâm’a girdikten sonra, hacılara su dağıtmak dışında başka hiçbir amel yapmasam da aldırmam.” Bir başka adam da: “İslâm’a girdikten sonra, Mescid-i Harâm’ı imar etmek dışında başka hiçbir amel yapmasam da aldırmam.” dedi. Bir diğer adam ise: “Allah yolunda cihad etmek, sizin söylediğinizden daha faziletlidir.” dedi. Bunun üzerine Ömer b. el-Hattâb -radıyallahu anh- Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in minberinin yanında seslerini yükseltmelerinden dolayı onları azarladı. Olay cuma sabahı gerçekleşmişti. Ömer -radıyallahu anh- şöyle dedi: “Fakat cuma namazını kıldığımda içeri girip aranızda ihtilaf ettiğiniz mesele hakkında Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem’e soracağım.” Bunun üzerine Allah Azze ve Celle şu ayeti indirdi:
“Hacılara su dağıtmayı ve Mescid-i Harâm’ı imar etmeyi, Allah’a ve âhiret gününe iman eden ve Allah yolunda cihad eden kimseyle bir mi tuttunuz? Bunlar Allah katında bir değildirler. Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez." [Tevbe Suresi: 19].
Faydalar
- Amellerin ecir ve sevap bakımından birbirine üstünlüğü ifade edilmiştir.
- Ameller, insanların içtihatlarına göre değil, dinin belirttiği esaslara göre birbirine üstünlük gösterir.
- Allah yolunda cihadın fazileti, Allah'a ve Ahiret Günü'ne iman etmeye bağlıdır.
- Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Bu hadiste, cuma günü ve diğer günlerde mescitlerde sesi yükseltmenin mekruh olduğuna delil vardır. İnsanların namaz için bir araya geldikleri sırada, ister ilim konuşmak ister başka bir şey için olsun, sesin yükseltilmemesi gerekir. Çünkü bu, orada bulunanların yanı sıra namaz kılanların ve Allah’ı zikredenlerin dikkatini dağıtıp rahatsızlık verir.
Kaynakça
صحيح مسلم (3/ 1499) (1879).
المفهم لما أشكل من تلخيص كتاب مسلم (3/ 720).
البحر المحيط الثجاج في شرح صحيح الإمام مسلم بن الحجاج (32/ 395).
النهاية في غريب الحديث والأثر (ص 897).