Namaz Zikirleri

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- namazda son oturuşta teşehhüdü okuduktan sonra selam vermeden önce dört şeyden Yüce Allah'a sığınır ve bizlere de bunlardan Allah'a sığınmamızı emretmiştir. Birincisi: Kabir azabıdır. İkincisi: Kıyamet günündeki Cehennem ateşidir. Üçüncüsü: Dünyanın haram kılınan şehvetleri ve sapkın şüpheleri gibi hayatın fitnesi, ölüm döşeği, İslam'dan veya sünnetten sapmak, iki meleğin kabirde soracağı sorular gibi ölümün fitnesidir. Dördüncüsü: Ahir zamanda çıkacak olan Mesih Deccal'in fitnesidir. Yüce Allah kullarını bununla imtihan edecektir. Fitnesi ve saptırmasının büyüklüğünden dolayı özel olarak zikredilmiştir.

1. Bu sığınma, toplayıcı ve duaların en önemlilerinden biridir. Çünkü dünya ve ahiret kötülüklerinden sığınmayı da kapsar.
2. Kabir azabının gerçek olduğu ispatlanmıştır.
3. Fitnelerin tehlikesi, bunlardan Allah'a sığınmanın ve kurtulmak için O'na dua etmenin önemi ifade edilmiştir.
4. Deccal'in çıkacağı ve fitnesinin büyüklüğü ispat edilmiştir.
5. Son teşehhütte bu duanın yapılması müstehaptır.
6. Salih amelden sonra dua etmek müstehaptır.

صحيح البخاري (2/ 99) (1377). صحيح مسلم (1/ 412) (588). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 172). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص212). خلاصة الكلام شرح عمدة الأحكام، لفيصل آل مبارك (ص96).

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- namaza başlarken “Allahu Ekber” dediğinde, Fatiha Suresi'ni okumadan önce hafifçe durur ve bazı dualarla namaza başlardı. Sünnette gelen dualar arasında şu dua da vardır: «Allah'ım! Doğu ve batının arasını uzaklaştırdığın gibi, beni de günahlarımdan uzaklaştır. Allah'ım! Beyaz elbisenin kirden temizlendiği gibi, beni de günahlarımdan temizle. Allah'ım! Beni günahlarımdan kar, su ve dolu ile arındır (temizle).» Doğu ile batının buluşmasının imkânsız olduğu gibi, kendisiyle de günahlarının asla buluşmanın mümkün olmayacağı bir şekilde, günahlara düşmemesi, kendisini günahlarından uzaklaştırması için Allah -Azze ve Celle-'e dua etmektedir. Şayet günaha girmişse beyaz elbisenin kiri giderildiği gibi kendisini günahtan arındırmasını ve günahları silmesini, onu bu üç soğuk temizleyici su, kar ve dolu ile yıkayarak günahlarından temizlemesini, Cehennem'in alevini ve yakıcı sıcaklığını soğutmasını niyaz etmektedir.

1. Sesli kıraat olan bir namaz olsa da başlangıç duasını sessiz okunur.
2. Sahabeler -radıyallahu anhum- Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yaptığı davranışları ve sessiz sakin olduğu durumlarını (her halini) öğrenmek için hırslı idiler.
3. Başlangıç duasının başka sîgaları da vardır ve bir kişinin, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'den kendisine zikredilen ve sabit olan duaları öğrenip, bu duayı bir namazda, diğer duayı başka bir namazda okuması en doğru olanıdır.

صحيح البخاري (1/ 149) (744). صحيح مسلم (1/ 419) (598). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 118). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص143). تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (2/ 186).

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- Muâz -radıyallahu anh-'ın elini tutmuş ve ona şöyle buyurmuştur: Vallahi ben seni gerçekten seviyorum. Ey Muâz! Sana tavsiye ederim ki, her namazın sonunda şu duayı okumayaı sakın unutma: (Allah’ım! Seni zikretmede bana yardım et.) — Yani, itaate yaklaştıran her söz ve amelde Sana zikri devam ettirmemde bana yardımcı ol. (Ve Sana şükretmede bana yardım et.) — Yani, nimetlerin elde edilmesi ve belaların defedilmesi karşısında Sana şükretmemde bana yardımcı ol. (Ve Sana en güzel şekilde ibadet etmemde bana yardım et.) — Yani, Allah’a ihlâs ile ve Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-’e ittibâ ederek kulluğu en güzel şekilde yerine getirmemde bana yardımcı ol.

1. Bir kimseye onu Allah için sevdiğini söylemek meşru kılınmıştır.
2. Bu duanın her farz ve nafile namazın sonunda yapılması müstehaptır.
3. Bu birkaç kelimeden oluşan dua ifadelerinde, dünya ve âhirete dair bütün istekler bulunmaktadır.
4. Allah için sevmenin faydaları arasında birbirine hakkı tavsiye etmek, birbirlerine öğüt vermek, iyilik ve takvada yardımlaşmak vardır.
5. Et-Tîbî -rahimehullah- şöyle demiştir: Allah'ı anmak mutluluğun başlangıcıdır, O'na şükretmek nimetlere kavuşmaya vesiledir. Güzel bir şekilde ibadet etmek için insanı Allah Teâlâ'dan uzaklaştıran şeylerden soyutlanmak gerekir.

سنن أبي داود (2/ 630) (1522). سنن النسائي (3/ 53) (1303). مسند أحمد (36/ 429) (22119). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 450). تطريز رياض الصالحين، لفيصل آل مبارك (ص259). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (3/ 264). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (6/ 284). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 353).

Âişe -radıyallahu anha- şöyle demiştir: Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanında uyuyordum. Geceleyin onu yanımda bulamadım. Elimle odada namaz kıldığı yeri yokladım. Bir de baktım ki secde hâlinde, ayakları dikilmiş durumda ve şöyle diyordu: Rızânı vesile edinerek gazabından sana sığınırım; affın ve esenliğinle de cezandan sana sığınırım. Ve yine Sana karşı Senden sana sığınırım; cemâl sıfatlarını vesile ederek celâl sıfatlarından korunmayı isterim. Çünkü Senden yine ancak Sen korursun. Allah’tan kaçıp sığınılacak hiçbir yer yoktur; ancak yine O’na sığınılır. Seni lâyık olduğun şekilde sena etmekten acizim. Senin nimetlerini ve ihsanını hak ettiğin şekilde saymaya ne gücüm yeter ne de buna ulaşabilirim. Bu konuda ne kadar çaba sarf edersem edeyim, nimetlerinin ihatasından ve şükründen aciz kaldığımı itiraf ederim. Sen kendini nasıl övdüysen öylesin. Kendine yakışan övgülerle kendini öven sensin. Öyleyse senin övgünün hakkını tam olarak kim yerine getirebilir ki?!

1. Bu duaları secdede yapmak müstehaptır.
2. Mîrek -rahimehullah- şöyle demiştir: Nesâî’nin rivayetlerinden birinde şöyle geçer: Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bu duayı, namazını bitirip yatağına yattığı zaman okurdu.
3. Kur'an ve sünnette gelmiş olan isimleri ve sıfatlarıyla Allah'a dua ve sena etmek müstehaptır.
4. Hadiste, rükû ve secde halindeyken, yaratıcımız olan Allah'ı yüceltme vardır.
5. Allah'ın zatına sığınmak caiz olduğu gibi, Yüce Allah'ın sıfatlarına sığınmak da caizdir.
6. El-Hattâbî -rahimehullah- şöyle demiştir: Bu sözde çok güzel bir mana daha vardır. O da şudur ki; Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- Allah'ın rızasına sığınarak O'nun gazabından, afiyetine sığınarak da cezalandırmasından korunmayı dilemiştir. Rıza ve gazap birbirine zıt iki kavramdır; aynı şekilde afiyet ve bağışlanma da cezayla yakalamanın karşıtıdır. Fakat zıddı olmayan Zat’a, yani Allah Subhânehu ve Teâlâ'ya gelince; başka bir şeye değil, yine O'na sığınmıştır. Bunun anlamı şudur: Kulluk vazifesinin hakkını tam olarak yerine getirememekten ve O’nu gereği gibi sena etmekteki kusurlardan dolayı bağışlanma dilemektir. Sana övgüyü saymakla bitiremem sözüne gelince, buna ne gücüm yeter ne de bunu layıkıyla başarabilirim demektir.

صحيح مسلم (1/ 352) (486). تطريز رياض الصالحين، لفيصل آل مبارك (ص781). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (5/ 510). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين 2/ 979). طريق الهجرتين وباب السعادتين، لابن قيم الجوزية (ص136).

Müminlerin annesi Aişe -radıyallahu anha-'nın haber verdiğine göre, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-’e {Allah’ın yardımı ve fetih geldiği zaman...} ayeti nazil olunca, Kur’an’ın emrine uymuş ve Yüce Allah’ın “Rabbini hamt ile tespih et ve O’ndan mağfiret dile” emrine hemen uymuştur. Namazda rükû ve secde ederken sık sık «Subhâneke» yani ''Seni, sana yakışmayan her türlü noksanlıktan tenzih ederim'', «Allâhumme Rabbenâ ve bi-hamdike» yani ''Senin zatının, sıfatlarının ve fiillerinin kemaline karşı övgü ile, «Allâhumme'ğfir-lî» yani ''günahlarımı silip, onları affet'' derdi.

1. Bu duanın, rüku ve secdelerde sık sık okunması müstehaptır.
2. Ömrün son deminde istiğfar etmekte (bağışlanma dilemekte); ibadetlerin -ve özellikle de namazın- sonunda, ibadet esnasında meydana gelen kusur ve noksanlıkları telafi etmek adına yine istiğfar ile kapanış yapılması gerektiğine dair bir uyarı (ve işaret) vardır.
3. Yüce Allah'a, duanın kabulü için tevessül etmenin en güzel yolu, O'na hamt etmek, O'nu tespih etmek ve O'nu her türlü noksanlıktan ve kusurdan tenzih etmektir.
4. Her durumda istiğfarda bulunmanın ve bağışlanma dilemenin fazileti bildirilmiştir.
5. Hadiste, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in, Allah'a olan tam kulluğu ve emrine itaat etmesi ifade edilmiştir.

صحيح البخاري (6/ 178) (4968، 4967). صحيح مسلم (1/ 350-351) (484). تيسير العلام، للبسام (ص214). تنبيه الأفهام، للعثيمين (2/ 278). الإفهام في شرح عمدة الأحكام، لابن باز (ص263). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 176). خلاصة الكلام، فيصل المبارك (ص97).

Sahabeler, "Selam sana ey Peygamber, Allah'ın rahmeti ve bereketi senin üzerine olsun..."? diye selam vermeyi öğrendikten sonra Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e nasıl salavat getireceklerini sordular. Bunun üzerine Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- kendisine nasıl salavat getirileceğini ve manasını anlatmıştır: ''Allâhumme salli alâ Muhammedin ve âlâ âli Muhammed'' Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-'e ve ailesine de salatu selam eyle. Yani: Onu, (mele-i âlâda) en yüce toplulukta, onun dinine uyanları ve yakınları arasında Müminleri güzel sözlerle öv Allah'ım. «Allah’ım! İbrahim -aleyhisselam-'ın izinden gidenlere rahmet ettiğin gibi» Nasıl ki, İbrahim'in ailesine, İbrahim'e, İsmail'e ve İshak'a ve onların soyundan gelenlere ve onların peşinden giden Müminlere lütufta bulunduysan, aynı şekilde Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-'e de lütfundan bahşet. ''Sen çokça hamt edilen, şan ve şeref sahibisin'' Yani: Zatında, sıfatlarında ve fiillerinde övülmeye layık olan, azametinde, hükümranlığında ve cömertliğinde engin olan. ''Allah'ım! İbrahim’i ve İbrahim’in ailesini mübarek kıldığın gibi, Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-’i ve Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-’in ailesini de mübarek kıl.'' Yani, ona en büyük hayır ve fazileti ver, o fazileti artır ve onun için o fazileti sabit kıl.

1. Selefi salihin ilim meseleleri üzerinde müzakere yapıyorlardı.
2. Namazın son teşehhüdünde/oturuşunda Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e salatu selam getirmek farzdır.
3. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ashabına kendisine salatu selam getirmeyi öğretti.
4. Bu kip, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e salatu selam getirmenin en mükemmel şeklidir.

صحيح البخاري (8/ 77) (6357). صحيح مسلم (1/ 305) (406). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، لعبد الله البسام (ص208). تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (2/ 270). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 170).

Âişe -radıyallahu anhâ-'dan rivayet edildiğine göre Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- rükûunda ve secdesinde ''Subbûhun Kuddûsun rabbul melaiketi verrûh'' derdi.Subbûhun,Kuddûsun yani tenzih etmekte mubalağadır.Allah Celle ve Alâ her türlü noksanlıklardan münezzehtir.''Rabbul Melâike'' Meleklerin rabbi melekler Allah -Azze ve Celle'nin- ordularıdır.Görmediğimiz bir alemdir.''Rûh'' O da Cebrâil -aleyhisselam- olup meleklerin en faziletlisidir.Ve bir insan için rükûsunda ve secdesinde çokça ''Subbûhun Kuddûsun Rabbu'l Melâiketi ver'-Rûh'' demesi gerekir.Kuddûs Allah'ın en güzel isimlerindendir.O da Kuds kelimesinden alınmıştır.Manası:Yücelterek ve büyük sayarak O'nu kötülükten tenzih etti ve uzaklaştırdı demektir.Subbûh Allah'ın güzel isimlerinden bir isimdir.Yani mukaddes olan her türlü ayıp ve noksanlıktan münezzeh demektir.

شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين، نشر: دار الوطن للنشر، الرياض، الطبعة: 1426هـ. رياض الصالحين، للنووي، تحقيق: ماهر الفحل، دار ابن كثير - بيروت، الطبعة الأولى 1428هـ - 2007م. صحيح مسلم, ترقيم محمد فؤاد عبد الباقي, دار إحياء التراث العربي, بيروت. نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين, مؤسسة الرسالة, الطبعة الرابعة عشر, 1407هـ. كنوز رياض الصالحين، نشر: دار كنوز إشبيليا، الطبعة الأولى، 1430هـ - 2009م. بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي، ط1، دار ابن الجوزي، الدمام، 1415هـ. شرح أسماء الله الحسنى في ضوء الكتاب والسُّنَّة، للقحطاني، الناشر: مطبعة سفير، الرياض، توزيع: مؤسسة الجريسي للتوزيع والإعلان، الرياض. صفات الله عز وجل الواردة في الكتاب والسنة، علوي بن عبد القادر السَّقَّاف، دار الهجرة، الطبعة الثالثة، 1426 هـ - 2006 م.

Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- her farz namazdan sonra selam verip bu önemli zikri yüksek sesle okurdu ve anlamı şudur: “Lâ ilâhe illallah" manası; Yüce Allah'tan başka hak ilah yoktur demektir. “O tektir O’nun ortağı yoktur.” Anlamı: İlahlığında, Rabliğinde, isim ve sıfatlarında O'nun ortağı yoktur. "Hükümranlık mülk O'nundur." Anlamı: Mutlak, küllî ve geniş mülk O'nundur. Göklerin, yerin ve ikisi arasındaki her şeyin mülkü O'na aittir. “Hamt O'na mahsustur” Anlamı: Mutlak mükemmellikle vasıflanmış, her durumda; sıkıntı anında da rahatlık anında da mükemmel olmasıyla sevgi ve tazim edilerek övgüye layık olandır. “O her şeye Kadir'dir”: O'nun kudreti her yönden tam ve eksiksizdir. Hiçbir şey O'nu aciz bırakamaz ve hiçbir şey O'nu bir şeyler yapmaktan alıkoyamaz. "Güç ve kuvvet ancak Allah'tandır" Allah’ın izni ve yardımı olmadan bir hâlden başka bir hâle geçiş (güç yetirme) yoktur; O’nun yardımı olmadan ne günahı terk edebilir, ne de itaate güç yetirilebilir. Güç ve kuvvet yalnızca Allah’tandır; yardımcı O'dur, O’na dayanılır. “Allah'tan başka hak ilah yoktur ve biz O'ndan başkasına kulluk etmeyiz”: İlahlığın anlamı vurgulanmış, şirk reddedilmiştir. O'ndan başkası ibadet edilmeye layık değildir. “Nimet O'nundur, lütuf da O'nundur.” Nimetleri yaratan, onlara malik olan ve kullarından dilediğine onları ihsan eden O'dur. En güzel hamt O'na mahsustur: Her zaman O'nun zatına, sıfatlarına, fiillerine, nimetlerine hamt edilir. “Allah'tan başka hak ilah yoktur ve biz dini O'na halis kılarız”, yani Allah'a itaatte tevhit ehliyiz ve Allah'a itaatte riya ve gösteriş yapmayız. “Kâfirler hoşlanmasa da” yani, kâfirler kerih görseler de Allah'ı birlemede ve O'na kullukta sebat edenlerdeniz.

1. Her farz namazdan sonra bu zikre devam edilmesi müstehaptır.
2. Müslüman, diniyle gurur duyar ve kâfirler hoşlanmasa da dinin şiarlarını gösterir.
3. Hadis-i şerifte “namazın sonunda” tabiri geçmektedir, namazdan sonra açıkça denilmese de asıl olan selamdan sonra söylenmesidir. Dua olarak yapılıyor ise namaz bitmeden yani selam vermeden önce yapılır.

صحيح مسلم (1/ 415) (594). سبل السلام شرح بلوغ المرام، للصنعاني (1/ 293). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (17/ 61). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمصطفى الخِن وغيره (2/ 973). بهجة الناظرين، لسليم الهلالي (2/ 499). مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح، لعلي القاري (2/ 762). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (5/ 492).