Namazın Farz Olması ve Namaz Kılmayan Kişinin Hükmü

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in huzurunda, Güneş doğuncaya kadar uyuyan ve farz namaza kalkmayan bir adamdan bahsedildi. Sonra Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: «Şüphesiz ki o, Şeytan'ın kulağına işediği bir adamdır.»

1. Gece namazını terk etmenin mekruh olduğu anlatılmıştır. Bu da Şeytan'ın yüzündendir.
2. Yüce Allah'a itaat etmekten insanı alıkoymak için her yolun başında bekleyen Şeytan'a karşı dikkatli olmak gerekir.
3. İbn Hacer -rahimehullah- şöyle demiştir: (Namaza kalkmadı) ifadesindeki maksat cins (genel anlam) olabilir; ayrıca ahd (belirli bir namaz) anlamı da ihtimal dâhilindedir. Burada kastedilen gece namazı veya farz namaz olabilir.
4. et-Tîbî -rahimehullah- şöyle demiştir: Uykuya daha uygun olan uzuv göz olduğu hâlde, burada kulağın özellikle zikredilmesi, uykunun ağırlığına işaret içindir. Çünkü kulaklar uyanıklığın ve dikkat kesilmenin en temel unsurudur. Ayrıca idrarın özellikle zikredilmesi, onun vücut boşluklarına daha kolay girmesi ve damarlara daha hızlı nüfuz etmesi sebebiyledir. Bu da bütün organlarda tembelliğe yol açar.

صحيح البخاري (4/ 122) (3270). صحيح مسلم (1/ 537) (774). بهجة الناظرين، لسليم الهلالي (2/ 328). نزهة المتقين، لمجموعة من الباحثين (2/ 834). فتح الباري شرح صحيح البخاري، لأحمد العسقلاني (3/ 28). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (5/ 193). المنهاج شرح صحيح مسلم بن الحجاج، النووي (6/ 64).

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bir babanın -erkek ve kız- çocukları yedi yaşına geldiklerinde namaz kılmalarını emretmesini ve kılmaları için ihtiyaç duydukları bilgileri onlara öğretmesi gerektiğini açıklamıştır. On yaşına geldiklerinde bu emrin şiddeti arttırılır ihmalden dolayı cezalandırma amaçlı dövülür ve yatakları ayrılır.

1. Küçük çocuklara ergenlik çağından önce dini eğitim verilir, bunların da en önemlisi namazdır.
2. Vurmak, işkence etmek için değil terbiye amaçlıdır. Dolayısıyla durumuna uygun şekilde vurulmalıdır.
3. Din, ırzı korumaya ve fesada yol açabilecek her yolu kapatmaya özen göstermiştir.

سنن أبي داود (1/ 367) (495، 496). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، مجموعة من الباحثين (1/ 299). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 382).

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- ikindi namazını kasıtlı olarak vaktinden sonraya geciktirilmesini yasaklamıştır. Şüphesiz bunu yapan kimsenin ameli batıl ve iptal olmuş ve boşa gitmiştir.

1. İkindi namazını ilk vaktinde ve gecikmeden kılmaya teşvik edilmiştir.
2. İkindi namazını terk eden kimse için şiddetli bir tehdit vardır. Vaktinde kılınmaması diğer namazların vaktinde kılınmamasından daha tehlikelidir. İkindi namazı Allah Teâlâ'nın şu sözünde emredilen orta namazdır: {Namazlara ve orta namaza devam edin.} [Bakara Suresi: 238. Ayet]

صحيح البخاري (1/ 115) (553). مسند أحمد (38/ 152) (23045). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (5/ 56). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمصطفى الخِن وغيره (2/ 777). فيض القدير شرح الجامع الصغير (3/ 206). بهجة الناظرين، لسليم الهلالي (2/ 260). تطريز رياض الصالحين، لفيصل آل مبارك (ص614).

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- İslam'ı sağlam bir yapıya ve bu yapıyı destekleyen beş sütuna benzetmiştir. İslam'ın diğer hususları bu binanın tamamlayıcı özellikleridir. İslam'ın şartlarından birincisi: Kelime-i şehadet; Allah'tan başka hak ilah olmadığına, Muhammed'in Allah'ın rasûlü olduğuna şahitlik etmektir. Bu iki husus biri diğerinden ayrılmayan tek bir rükündür. Kul, Allah'ın birliğini ve Allah'tan başka hiç kimsenin ibadete layık olmadığını kabul ederek ve bu sözün gereklerini yerine getirerek hareket eder, Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-'in risaletine iman eder ve ona tabi olarak bunu söyler. İkinci şart: Namaz kılmaktır. Bir günde farz kılınan beş vakit; sabah, öğlen, ikindi, akşam ve yatsı namazlarını şartları, rükünleri ve vaciplerini gözeterek kılmaktır. Üçüncü şart: Farz olan zekâtı vermektir. Dinin belirlediği miktara ulaşan malın hak edenlere verildiği mali bir ibadettir. Dördüncü şart: Haccetmektir. Allah -Azze ve Celle-'ye ibadet etmek kastıyla hac amellerini yerine getirmek için Mekke'ye gitmektir. Beşinci şart: Ramazan orucunu tutmaktır. İbadet kastıyla imsak vaktinden Güneşin batışına kadar yeme içme ve bunun dışındaki orucu bozan hususlardan uzak durmaktır.

1. İslam'ın ilk şartındaki kelime-i tevhide şahitlik etmenin iki kısmı birbirinden ayrılmaz. Dolayısıyla biri olmadan diğeri geçerli değildir. Bundan dolayı bir şart olarak belirlenmiştir.
2. Kelime-i tevhide şahitlik etmek dinin temelidir ve bunlar olmadan hiçbir söz ve amel kabul edilmez.

صحيح البخاري (1/ 11) (8)، صحيح مسلم (1/ 45) (16)، و(1/ 88) (82)، فتح الباري لابن رجب (1/ 22)، جامع العلوم والحكم (1/147)، شرح الأربعين لابن العطّار (ص 62)، شرح الأربعين النووية لعبد الكريم الخضير (ص 87)، فتح القوي المتين في شرح الأربعين للعباد (ص 29)، شرح الأربعين النووية لصالح آل الشيخ (ص 91 - 95)، التحفة الربانية لإسماعيل الأنصاري (ص 12).

Enes b. Mâlik radıyallahu anh- bir defasında Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ile birlikte mescitte oturdukları esnada devesinin üzerinde bir adamın gelip mescidin kapısında devesini çökerttikten sonra bağladığını, sonra mescitte oturanlara: "Hanginiz Muhammed?" diye sorduğunu, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ashabı arasında dayanmış bir şekilde oturduğunu, kendilerinin de; "İşte dayanmış olan şu beyaz zattır." dediklerini, adamın, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e: Ey Abdulmuttalib’in oğlu!» dediğini, bunun üzerine Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in adama, «Seni dinliyorum, dilediğini sor cevap vereceğim.» dediğini, adamın da Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e, "Ben sana bazı şeyler soracağım, ancak sorularım biraz sert ve ağır olacak, gönlün benden incinmesin!" dediğini, yani bu sorularım karşısında bana kızma ve sana sıkıntı vermesin, bunun üzerine Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in adama, «Dilediğini sor.» dediğini, adamın da, "Senin ve senden öncekilerin Rabbi adına sana soruyorum, bütün insanlara seni Yüce Allah mı gönderdi?" dediğini, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in de doğru söylediğini vurgulamak için «Allah'a yemin ederim ki evet.» diye buyurduğunu, adamın da; "Allah adına söyle, bir gün bir gece içinde beş vakit namaz kılmamızı sana Allah mı emretti?" diye sorduğunu, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in de; «Allah'a yemin olsun ki evet.» diye buyurduğunu, adamın da; "Allah adına söyle, senenin belirli bir ayında ramazanda oruç tutmayı sana Allah mı emretti?" dediğini, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in de; «Allah'a yemin olsun ki evet.» diye buyurduğunu, adamın da; "Allah adına, şu belirli sadakayı; zekâtı zenginlerimizden alıp fakirlerimize dağıtmayı sana Allah mı emretti?" dediğini, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in de; «Allah'a yemin olsun ki evet.» diye buyurduğunu, bunun üzerine de Dımâm b. Sa'lebe’'nin Müslüman olduğunu haber vermiştir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- onun kavmini İslam'a davet edeceğini haber vermiştir. Sonra bu sahabe kendisini Bekir oğlu Sa'd kabilesinden Dımâm b. Sa'lebe olarak tanıtmıştır.

1. Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in mütevaziliği ifade edilmiştir. Çünkü adam kendisi ile ashabını birbirinden ayırt edememiştir.
2. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in güzel ahlakı, soru soran kimseye karşı şefkati ifade edilmiştir. Zira sorulan sorulara güzel cevap vermek İslam'ın kabul edilmesine bir sebeptir.
3. Bir kişinin hoş gördüğü takdirde beyaz ve buğday tenli olmak, uzun ya da kısa olmak gibi kusur ifade etmeyen özellikler ile tanıtılması caizdir.
4. Kâfirin bir ihtiyaç için camiye girmesi caizdir.
5. Hadiste hac ibadeti zikredilmemiştir. Çünkü bu adamın geldiği zamanda farz kılınmamış olabilir.
6. Sahabeler insanları İslam'a davet etmeye hırslı olan kimselerdi. Bundan dolayı bu sahabe Müslüman olur olmaz, kavmini İslam'a davet etmek istedi.

صحيح البخاري (1/ 23) (63)، صحيح مسلم (1/ 41) (12)، شرح ابن بطال (1/145)، عمدة القاري شرح صحيح البخاري (2/ 22).

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- farzlardan herhangi birini, vakti çıktıktan sonra hatırlayan kimsenin bir an önce bu namazı kaza etmesi gerektiğini haver vermiştir. Bu namazı terk etmenin günahını, hatırladığında kılmasından başka bir şey örtüp silemez. Yüce Allah kutsal kitabında şöyle buyurmuştur: {Beni anmak için namaz kıl.} [Tâ-Hâ Suresi: 14] Yani; unuttuğun namazı hatırladığında kıl demektir.

1. Namazın, kılmakta ve kaza etmekte gevşek davranmamanın önemi açıklanmıştır.
2. Hiç bir mazeret olmadan kasıtlı bir şekilde namazın vaktini geçirmek caiz değildir.
3. Unutan kimse hatırladığında uyuyan kimse de uyandığında namazı kaza etmesi farzdır.
4. Kerahet vakitleri dahi olsa namazların hemen kaza edilmesi gerekir.

صحيح البخاري (1/ 122) (597)، صحيح مسلم (1/ 477) (684)، فتح الباري لابن حجر (2/ 71)، البحر المحيط الثجاج في شرح صحيح الإمام مسلم بن الحجاج (14/ 612).

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- farz namazların terk edilmesi hakkında uyarmış, kişi ile şirk ve küfre düşmesi arasında namazın terk edilmesi olduğunu haber vermiştir. Namaz İslam'ın ikinci şartıdır ve dindeki yeri çok büyüktür. Kim farz oluşunu inkâr ederek terk ederse Müslümanların icması ile kâfir olur. İhmal ve tembellikten dolayı tamamen namazı terk eden kimse de kâfirdir. Sahabenin bu konuda icması bize aktarılmıştır. Şüphesiz bazen kılıp bazen terk eden kimse de bu şiddetli tehdide maruz kalır.

1. Namazın önemi ve sabırla kılmaya devam edilmesi ifade edilmiştir. Namaz İman ile küfür arasındaki ayırt edici bir özelliktir.
2. Namazı terk edip ihmal etmek şiddetli bir şekilde yasaklanmıştır.

صحيح مسلم (1/ 88) (82)، المفهم لما أشكل من تلخيص كتاب مسلم (1/ 271)، البحر المحيط الثجاج في شرح صحيح الإمام مسلم بن الحجاج (2/ 622).

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- Müslümanlarla diğer kâfirler ve münafıklar arasındaki ahit ve anlaşmanın namaz olduğunu, onu terk edenin kâfir olacağını açıklamıştır.

1. Namazın ne kadar önemli olduğu ifade edilmiştir. Şüphesiz namaz, Mümin ile kâfiri birbirinden ayıran bir özelliktir.
2. İslam'ın hükümleri, insanın kalbindeki ile değil zahirdeki hali ile sabit olur.

سنن النسائي (1/ 231) (463)، سنن الترمذي (4/ 365) (2621)، سنن ابن ماجه (2/ 181) (1079)، مسند أحمد (38/ 20) (22937)، فيض القدير (4/ 395)، ذخيرة العقبى في شرح المجتبى (6/ 192) (6/ 193).