Hapşırma ve Esneme Adabı

Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- hapşırdığında: Birincisi: Bir mecliste başkaları ile oturduğunda hapşırdığı esnada ağzından ve burnundan çıkan şeylerle etrafındakileri rahatsız etmemek için eli veya elbise ile ağzını kapatırdı. İkincisi: Sesini kısar ve yükseltmezdi.

1. Hapşırdığı zaman Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in izlediği yol ve bu konuda ona tabi olmak beyan edilmiştir.
2. Bir kimsenin hapşırdığı zaman ağzını ve burnunu mendil veya benzeri bir şeyle kapatması müstehaptır. Ağzından ve burnundan çıkan şeyler etrafında bulunan kimseleri rahatsız etmesin.
3. Hapşırırken sesi kısmak istenilen bir davranıştır. Bu, güzel bir edep ve en güzel ahlakın göstergesidir.

سنن أبي داود (7/ 375) (5029). سنن الترمذي (4/ 461) (2745). مسند أحمد (15/ 412) 9662). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (4/ 440). تطريز رياض الصالحين، لفيصل آل مبارك (ص528). بهجة الناظرين، لسليم الهلالي (2/ 149). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 678). كنوز رياض الصالحين لمجموعة من الباحثين (11/ 432).

Bu hadis Müslüman bir kimse aksırdığında Allah Teâlâya hamdetmesi gerektiğine delalet etmektedir. Çünkü aksıran kişi aksırması onun için nimet ve beyninde kaldığında zor olacak hastalıklara sebebiyet verecek orada toplanmış şeyleri dışarı atar. Bu nimetten dolayı Allah'a hamd etmesi meşru kılınmıştır. Onun hamdetmesini duyan kimseyede: Yerhamükellah diyerek karşılık vermesi gerekir. Bunun üzerine aksıran kimse: Yehdîkümullahu ve yuslihu bâleküm diyerek karşılık verir. Aksırma ile aksıranın kendisine ve onu işiten kimseye dönen bir faydası vardır. Bu dinin insanlara vermiş olduğu büyük bir lutuftur.

- صحيح البخاري، للإمام أبي عبد الله محمد بن إسماعيل البخاري، عناية محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة، الطبعة الأولى، 1422هـ. - شرح رياض الصالحين، للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، 1426هـ. - رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين، للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير، دمشق، الطبعة الأولى، 1428ه. - بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي - الطبعة الأولى، 1418ه. - نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة - بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ. - تطريز رياض الصالحين، تأليف فيصل آل مبارك، تحقيق د. عبد العزيز آل حمد، دار العاصمة، الرياض، الطبعة الأولى، 1423هـ.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bir Müslümanın Müslüman kardeşi üzerindeki haklarından bazılarını açıklamıştır. Bu haklardan ilki, selam verenin selamını almaktır. İkincisi: Hastanın ziyaret edilmesidir. Üçüncüsü: Cenazenin evden camiye getirilmesine, oradan da mezarlığa defnedilmesine kadar eşlik etmektir. Dördüncüsü: Din kardeşi düğün yemeği ve benzeri şeylere davet ettiğinde davetine icabet etmektir. Beşincisi: Hapşırdığında Elhamdulillah diyen kimseye "Yerhamukallah"(Allah sana rahmet etsin) demektir." Hapşıran kimse de bunun üzerine “Yehdîkumullah ve yuslih bâleküm” (Allah sizi doğru yola iletsin, halinizi düzeltsin) diye karşılık verir.

1. Müslümanların aralarındaki hukukun güçlenmesi, kardeşlik ve sevginin kuvvetlendirilmesinde İslam'ın büyüklüğü ifade edilmiştir.

صحيح البخاري (2/ 71) (1240). صحيح مسلم (4/ 1704) (2162). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (4/ 512). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 327). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، مجموعة من الباحثين (1/ 253). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (2/ 591). بهجة قلوب الأبرار، لابن سعدي (ص81).

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, tembellik, doygunluk veya benzeri bir sebeple ağzını açarak esneyen kimseye, elini ağzına koyup kapatmasını tavsiye etmiştir. Çünkü açık bırakması halinde Şeytan ağzından içeri girer. Eliyle ağzını kapatması ise Şeytan'ın içeri girmesini engeller.

1. İnsan esnemek istediğinde, gücü yettiği kadar onu bastırmaya çalışmalıdır. Bunun için ağzını kapalı tutmalı, açılmasına engel olmalıdır. Eğer ağzını kapalı tutamazsa, elini ağzının üzerine koyarak ağzını eliyle örtmelidir.
2. İslam adabına her durumda bağlı kalınmalıdır. Zira bu, mükemmelliğin ve güzel ahlakın göstergesidir.
3. Şeytan'ın insana yaklaşmak ve onu aldatmak için kullandığı her türlü yoldan sakınmak gerekir.

صحيح مسلم (4/ 2293) (2995). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 151). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (4/ 436). تطريز رياض الصالحين، لفيصل آل مبارك (ص529). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، مجموعة من الباحثين (1/ 679).

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, Müslümanın Müslüman kardeşi üzerindeki altı hakkı olduğunu bildirmiştir: Birincisi: Karşılaştığı zaman ona 'Es-selâmu aleykum' diyerek selam verir, o da 'Ve aleykumu's-selâm' diyerek selama karşılık verir. İkincisi: Onu bir düğün yemeğine veya başka bir şeye davet ettiğinde davetine icabet eder. Üçüncüsü: Müslüman kardeşin senden öğüt ve görüş istediğinde ona samimiyetle nasihat etmendir. Bu konuda ona hoş görünmek için gerçeği gizleyip onu kandırma. Dördüncüsü: Eğer hapşırır ve “Elhamdulillah” derse, ona “Yerhamukallah/Allah sana rahmet etsin” der. O da buna “Yehdîkumullah ve yuslihu bâlekum/Allah sana hidayet etsin ve işlerini düzeltsin” diye karşılık verir. Beşincisi: Hasta olduğu zaman onu ziyaret eder. Altıncısı: Öldüğünde cenaze namazını kılar ve defnedilinceye kadar cenazesini takip eder.

1. Şevkânî -rahimehullah- şöyle demiştir: Hadiste geçen ‘Müslümanın hakkı’ ifadesinden maksat, terk edilmemesi gereken bir haktır. Bu hakkın yerine getirilmesinin bir kısmı vacip, bir kısmı ise vacip derecesine yakın kuvvette olan ve terk edilmesi uygun olmayan müekked sünnetlerdir.
2. Selamın alınması, kendisine selâm verilen kişi tek başınaysa farz-ı ayndır. Eğer selam verilenler bir topluluk ise, içlerinden birinin selâmı alması diğerleri adına yeterlidir. Selama başlamak ise asıl itibarıyla sünnettir.
3. Hasta ziyareti, hastanın Müslüman kardeşleri üzerindeki haklarından biridir. Çünkü bu, hastanın gönlüne mutluluk ve ferahlık verir. Hasta ziyareti farz-ı kifâyedir.
4. Davette günah içeren bir husus bulunmadığı sürece davete icabet etmek gerekir. Eğer davet düğün yemeğine (velîme) ise, cumhura göre şer‘î bir mazeret bulunmadıkça buna icabet etmek vaciptir. Ancak düğün yemeği dışındaki davetlere icabet etmenin hükmü konusunda cumhur, bunun müstehap olduğu görüşündedir.
5. Hapşıranın Allah'a hamt ettiğini duyan kişinin, ona "Yerhamukallah/Allah sana rahmet etsin" demesi vaciptir.
6. Şeriatın mükemmelliği ve toplum fertleri arasındaki toplumsal bağları, iman kardeşliğini ve sevgi bağlarını güçlendirmeye verdiği önem ifade edilmiştir.
7. Hadiste geçen “(فَسَمِّتْهُ) lafzı bazı nüshalarda ‘فَشَمِّتْهُ’ şeklinde geçmektedir. Buradaki kelime, noktasız sîn (س) veya noktalı şîn (ش) ile okunur ve hayır ile bereket duasında bulunmak anlamına gelir. ‘Teşmît (التشميت)’in anlamı hakkında şöyle denilmiştir: ‘Allah seni başkalarının musibetine sevinmekten (şemâtetten) uzak tutsun ve düşmanının senin yüzünden sevinmesine sebep olacak şeylerden seni korusun.’ ‘Tesmît (التسميت)’ ise: ‘Allah seni doğru yola ve düzgün hâl üzere olmaya iletsin’ anlamındadır.

صحيح مسلم (4/ 1705) (2162). منحة العلام في شرح بلوغ المرام، لعبد الله الفوزان (10/ 7). توضيح الأحكام من بلوغ المرام، للبسام (3/ 128). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 327).