Barış Anlaşması ve Komşuluk Hükümleri

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- Cebrâil -aleyhisselâm-'ın kendisine komşuya özen gösterip sahip çıkmasını emrettiğini ve bunda ısrarcı olduğunu haber vermiştir. Komşu, Müslüman ya da kâfir, akraba olan ya da olmayan evleri yakınımızda olan oturan kimselerdir. Onların hakkını gözetip rahatsız etmemeli, onlara ihsanda bulunup verdikleri rahatsızlığa sabretmeliyiz. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- komşu hakkının büyük olması ve Cebrâil -aleyhisselâm-'ın bu konuda kendisine sürekli nasihat etmesinden dolayı bir kimse vefat ettikten sonra komşusunun mirasçı kılınacağına dair vahiy indirileceğini zannetmiştir.

1. Komşu hakkının büyüklüğü ve onun gözetilmesinin gerekliliği ifade edilmiştir.
2. Komşu hakkı hususunda ısrarla nasihat edilmesi, ona ikram etmeyi, ona hürmet etmeyi, ihsanda bulunmayı, onun zarara uğramasını engellemeyi, hasta olduğunda ziyaret etmeyi, mutlu olduğunda tebrik etmeyi, başına bir musibet geldiğinde taziye ziyaretine gitmeyi gerektirir.
3. Komşunun kapısı ne kadar yakınsa hakkı da o kadar büyüktür.
4. Komşuya iyilik edip, zarara uğramasını engellemek gibi toplumun düzgün olmasını sağlayacak şeyleri içermesi İslam dininin mükemmelliğini gösterir.

صحيح البخاري (8/ 10) (6014)، (8/ 10) (6015). صحيح مسلم (4/ 2025) (2624)، (4/ 2025) (2625). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين (1/ 300). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (3/ 175).

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- Ebû Zer el-Gıfârî -radıyallahu anh-'ı çorba (veya et suyu) pişirdiğinde suyunu bol koymasını, böylece komşularını da gözetmesini ve onlara ikramda bulunmasını tavsiye etmiştir.

1. Komşulara iyi davranmak teşvik edilmiştir.
2. Komşular arasında hediyeleşme, sevgiye vesile olup saygıyı artırdığı için arzu edilen bir davranıştır. Özellikle yemeğin kokusu dışarı çıktığında ve komşunun ihtiyacı olduğu bilindiğinde bu hediyeleşme (veya ikram) daha da güçlü bir önem kazanır.
3. Az da olsa imkanlar ölçüsünde iyilik yapmak, iyiliği yaymak ve Müslümanları mutlu etmek teşvik edilmektedir.

صحيح مسلم (4/ 2025) (2625). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 386). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (3/ 175). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 301).

Komşunun komşu üzerinde özen göstermesi gereken hakları vardır. Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve selem- komşu ile olan bağa teşvik etmiştir. Cibrîl bana komşu hakkında o kadar ısrarlı tavsiyede bulundu ki onu varis kılacağını sandım demiştir. Bu da komşunun hakkının azametinden ve ona iyilik yapmanın gerekliliğinden kaynaklanır. Bundan dolayı komşular arasında iyi ve güzel bir geçim, komşuluk haklarını gözetmek farz kılınmıştır. Birbirlerine karşı yapacakları sözlü ve fiili bazı kötülüklerden kendilerini alıkoymalıdırlar. Komşusunun eziyetlerinden bir kimse güvende değilse, o komşu (eziyet eden) hakkıyla iman etmiş olmaz. Komşuluk haklarını gözetip iyi geçinmek kapsamına, komşusuna yaptığı iyilik, kendisine büyük bir zarar olarak dönmeyecek ise, iyilikleri karşılıksız birbirleri arasında yapmaları gerekir. Bundan dolayı komşu, komşusunun duvarının üzerine tahta çakmak isterse ve buna ihtiyacı varsa, komşuluk haklarını gözeterek izin vermesi güzel olandır. Tahta çakmak isteyen komşunun ihtiyacı varsa ve duvar sahibine bu tahtanın koyulmasından bir zarar görmüyorsa, izin vermediği taktirde hakim ona yaptırım uygulayarak, yaptırır. Eğer ortada bir zarar verecek durum varsa ve ihtiyaç da söz konusu değilse, zarar başka bir zararla izale edilmez. Asıl olan müslümanın hakkında yasaklamadır. Bundan dolayı Ebu Hureyre –radıyallahu anh- dinin bu büyük maksadını bu hadisten anladığı için onların bu sünnetten yüz çevirmelerini inkâr etmiş ve onlar bunu yapana kadar ısrarcı olacağını vaat etmiştir. Şüphesiz ki Allah’ın, komşunun gözetilmesi ve yerine getirilmesini farz kıldığı hakları vardır. Alimler, izni olmaksızın komşunun duvarına tahtanın koyulmasında zarar olacaksa bunun men edilmesinde icma etmişlerdir. Çünkü hadiste Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Zarar vermek de zarar görmek de yoktur.»

- صحيح البخاري، للإمام أبي عبد الله محمد بن إسماعيل البخاري، عناية محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة، الطبعة الأولى، 1422هـ. - صحيح مسلم، للإمام مسلم بن الحجاج، حققه ورقمه محمد فؤاد عبد الباقي، دار عالم الكتب، الرياض، الطبعة الأولى، 1417هـ. - الإلمام بشرح عمدة الأحكام، للشيخ إسماعيل الأنصاري، مطبعة السعادة، الطبعة الثانية 1392هـ. - تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، عبد الله البسام، تحقيق محمد صبحي حسن حلاق، مكتبة الصحابة، الشارقة، الطبعة العاشرة، 1426هـ.

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- yemin etti ve yeminini üç kez tekrarlayarak şöyle buyurdu: 'Vallahi iman etmiş olmaz, Vallahi iman etmiş olmaz, Vallahi iman etmiş olmaz!' Sahabe: 'İman etmiş olmayan kimdir ey Allah'ın Rasulü?' diye sordu. O da: 'Komşusunun, kendisinin ihanetinden, zulmünden ve şerrinden korktuğu kimsedir' diye buyurdu.

1. Komşusu, onun zulmünden ve kötülüğünden güven içinde olmayan kimseden imanın nefyedilmesi, bu davranışın büyük günahlardan biri olduğunu ve onu işleyenin imanının kemal bakımından eksik olduğunu gösterir.
2. Komşuya karşı ihsanda bulunmaya ve ona söz veya davranışla zarar vermekten kaçınmaya dair kesin bir teşvik vardır.

صحيح البخاري (8/ 10) (6016). التوضيح لشرح الجامع الصحيح (28/ 321). النهاية في غريب الحديث والأثر (93).