Ev, Arazi, Ağaç ve Mahsül Satışı

Hurma ağacını ıslah ve aşılama hakkı satıcınındır. Ağacın meyvesi onun sayılır. Çünkü aşılama işiyle o meşgul olmuştur. Ancak ağacı satın alan müşteri meyvelerin kendisinin olacağı şartını koşarsa satıcı satmadan -hurma ağacının meyvesi olsa dahi- aralarındaki şart ne ise ona göredir. Aynı şekilde satıcı elinde malı olan kölesini satarsa (kölenin) malı satan efendisinindir. Çünkü satış anlaşması bu malı kapsamaz. Ancak köleyi satın alan kimse, bu malın tamamını ya da bazısını alma şartını da koşarsa bu satış kapsamına girer.

تأسيس الأحكام، للنجمي، ط2، دار علماء السلف، 1414هـ. تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الإمارات، مكتبة التابعين، القاهرة، 1426هـ. عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم، لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، ط2، دار الثقافة العربية، دمشق ، بيروت، مؤسسة قرطبة، 1408 هـ. الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري، ط دار الفكر بدمشق، الطبعة الأولى. صحيح البخاري، دار طوق النجاة، ط 1422هـ. صحيح مسلم، ط دار إحياء التراث العربي، تحقيق محمد فؤاد عبد الباقي.

‘’el-Arâyâ’’ kelimesi "Ariyye " teriminin çoğuludur. Manası ise; fakir olup, sadece kuru hurmaya sahip olan bir kimsenin rutab (taze hurma'yı) ilk vaktinde yemek isteyip, henüz taze hurma ağacı dalındayken karşılığında kuru hurma verip satın almasıdır. Ancak izin verilen miktar beş vesk'dır (612 kg). Asıl itibariyle haram olan ‘’el-Arâyâ’’ satışı ihtiyaç sebebiyle, genel olarak ihtiyaç miktarınca mubah olmuştur. İzin verilen miktar da beş vesk (612 kg) ya da daha azıdır. Çünkü bu miktar ile rutab (taze hurma)'ya olan ihtiyaç giderilir/yeterlidir. Burada haram kılınmasının aslı fazlalık faizidir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem'e- taze hurmanın kuru hurma ile satılması hakkında soru sorulunca " Taze hurmanın vezni kuruyunca azalıyor mu?" diye karşılı vermiştir. Sahabeler de " Evet" deyince "Öyleyse olmaz" diye buyurmuştur. Bu hadis sahihtir. Dört sünen ve müsned kitaplarında rivayet olunmuştur.

- صحيح البخاري، للإمام أبي عبد الله محمد بن إسماعيل البخاري، عناية محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة، الطبعة الأولى، 1422هـ. - صحيح مسلم، للإمام مسلم بن الحجاج، حققه ورقمه محمد فؤاد عبد الباقي، دار عالم الكتب - الرياض، الطبعة الأولى، 1417هـ. - الإلمام بشرح عمدة الأحكام، للشيخ إسماعيل الأنصاري -مطبعة السعادة- الطبعة الثانية، 1392ه. - تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، عبد الله البسام، تحقيق محمد صبحي حسن حلاق، مكتبة الصحابة، الشارقة، الطبعة العاشرة، 1426ه.

Önceden ifade edildiği üzere, ağaç üzerinde dalında bulunan hurmayı misli bir hurma karşılığında satmak haram kılınmıştır. Bu tür alışveriş, haram kılınmış ve kendisine müzâbene ismi verilmiştir. Daldaki hurmayı rutab, yani tam olgunlaşmadan olgunlaşıp, kurumuş hurma karşılığında satmak daha da fazla yasaklanmıştır. Zira yaş ve kuru hurmanın şu iki cihetten denk ve eşit olmadığı görünür: 1- İkisinin de göz kararı ile satılıyor olması 2- Birinin yaş, diğerinin kuru olması. Bu tür alışveriş fazlalık ribâsı (Riba’l-Fadl) türündendir. Geçmişte insanların bir şeyleri satın alacak para hükmündeki değer ifade eden malları bulunmamaktaydı. Medine’ye taze hurma geldiğinde bazı insanların alacak parası bulunmazdı. İnsanların taze hurma yemesi için ellerinde bulunan kuru hurma karşılığında bu taze olan hurmaları satın almalarına ruhsat verilmiştir. Ancak burada riayet edilmesi gereken husus değişimi yapılan taze hurmaların kuru hale gelmeye yüz tuttuğunda yerine alınan kuru hurmalara denk miktarda olması gerekir.

- صحيح البخاري، للإمام أبي عبد الله محمد بن إسماعيل البخاري، عناية محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة، الطبعة الأولى، 1422هـ. - صحيح مسلم، للإمام مسلم بن الحجاج، حققه ورقمه محمد فؤاد عبد الباقي، دار عالم الكتب - الرياض، الطبعة الأولى، 1417هـ. - الإلمام بشرح عمدة الأحكام، للشيخ إسماعيل الأنصاري -مطبعة السعادة- الطبعة الثانية، 1392ه. - تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، عبد الله البسام، تحقيق محمد صبحي حسن حلاق -مكتبة الصحابة- الشارقة، الطبعة العاشرة، 1426ه.