Kur'an Tefsiri

Ömer–radıyallahu anh- önemli meselelerde görüş sahibi insanlarla istişare ederdi. Bedir gazvesine katılmış olan yaşlı sahabeler arasına İbn Abbas’ı da alıyordu. İbn Abbas Onlara göre oldukça genç bir kimseydi. Bundan hoşlanmayarak, nasıl olur da kendileriyle birlikte bu küçük çocuğun aynı meclise girdiğini sorgulayıp, kendilerinin de bu yaşta çocuklarının olduğunu ifade ettiler. Ömer–radıyallahu anh- İbn Abbas’ın zekâ, ilim ve ileri görüşlülüğünü göstermek istedi. Bir keresinde onlarla birlikteyken yine İbn Abbas’ı davet etti. Yaşlı sahabelere şu sureyi sordu: “Allah'ın yardımı ve fetih geldiğinde, insanları akın, akın Allah'ın dinine girerlerken gördüğünde, o zaman Rabbini hamd ile tesbih et ve O'ndan mağfiret dile. Şüphesiz O, tevbeleri çok kabul edendir.” Bu sorunun cevabı hakkında iki kısma ayrıldılar. Bir grup sessiz kalarak cevap vermez iken, diğer grup ise bununla Allah'ın yardımına nail olup bize fetih müyesser olduğu zaman Allah'a hamd edip günahlarımız için istiğfar etmemiz emredilmiştir." diye cevap verdiler. Aslında Ömer bu soru ile surenin ayetlerinin hangi manaya geldiğini öğrenmek istemiyor, surenin taşıdığı ince manaya işaret etmek istiyordu. Aynı soruyu İbn Abbas –radıyallahu anhuma-’ya da bu sure hakkında sen ne diyorsun diye sordu. İbn Abbas –radıyallahu anhuma- da "Bununla Allah, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'e ecelinin yaklaştığını bildirmiştir." diye cevap verdi. "Allah'ın yardımı ve fetih geldiğinde işte bu, senin ecelinin belirtisidir. O zaman Rabbini hamd ile tesbih et ve O'ndan mağfiret dile. Şüphesiz O, tevbeleri çok kabul edendir." buyrulmuştur. Bunun üzerine Ömer "Bu hususta ben de senin dediklerinden başka bir şey bilmiyorum." dedi. Böylece İbn Abbas –radıyallahu anhuma-’nın fazileti ortaya çıkmış oldu.

صحيح البخاري، للإمام أبي عبد الله محمد بن إسماعيل البخاري، عناية محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة، الطبعة الأولى، 1422هـ. - صحيح مسلم، للإمام مسلم بن الحجاج، حققه ورقمه محمد فؤاد عبد الباقي، دار عالم الكتب، الرياض، الطبعة الأولى، 1417هـ. - كنوز رياض الصالحين، لحمد بن ناصر العمار، دار كنوز إشبيليا، الطبعة الأولى، 1430ه. - شرح رياض الصالحين، للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، 1426هـ. - نزهة المتقين بشرح رياض الصالحين، تأليف مصطفى سعيد الخن، مصطفى البغا، محي الدين مستو، علي الشربجي، محمد أمين لطفي، مؤسسة الرسالة، بيروت، لبنان، الطبعة الرابعة عشرة، 1407ه. - بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، سليم بن عيد الهلالي، دار ابن الجوزي، الطبعة الأولى، 1418ه. - دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين، المؤلف: محمد علي بن محمد بن علان الصديقي، اعتنى بها: خليل مأمون شيحا، دار المعرفة للطباعة والنشر والتوزيع، بيروت – لبنان - الطبعة: الرابعة، 1425هـ - 2004م.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- amcası Ebû Tâlib ölmek üzereyken yanına girmiş ve ona şöyle demiştir: Ey amcacım: "Lâ ilâhe illallâh" de, kıyamet gününde Yüce Allah'ın huzurunda senin lehine bu söz ile şahitlik edeyim." diye buyurdu. Ebû Cehil ile Abdullah b. Ebî Ümeyye dediler ki: Ey Ebû Tâlib, Abdülmuttalib'in dininden vaz mı geçiyorsun? Bu söyledikleri putlara tapınma dinidir. Bu ikisi ona ısrarla sormaya devam ettiler ve Ebû Tâlib'in onlara söylediği son söz: Abdülmuttalib'in dini üzere; şirk ve putlara tapınma üzere olduğunu haber verdi. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Rabbim beni yasaklamadığı sürece senin için istiğfarda bulunacağım.» Böylece Allah Teâlâ'nın şu sözleri nazil oldu: {Cehennemlik oldukları anlaşıldıktan sonra, akraba bile olsalar, puta tapanlar için mağfiret dilemek, Peygamber'e ve Müminlere yaraşmaz.} [Tevbe Suresi: 113]. Allah Teâlâ'nın Ebû Tâlib hakkında şu sözleri nazil oldu: {(Rasûlüm!) Sen sevdiğini hidayete erdiremezsin; bilakis, Allah dilediğine hidayet verir ve hidayete girecek olanları en iyi O bilir.} [Kasas Suresi: 56]. Sen hidayete erdirmek istediğini hidayet edemezsin, ancak tebliğ edersin, Allah dilediğini hidayet eder.

1. Akrabalık dereceleri ne kadar yakın olursa olsun, yaptıkları ve iyilikleri ne olursa olsun müşrikler için istiğfar etmek haramdır.
2. Batıl bir şekilde babaları ve büyükleri taklit etmek, İslam öncesi Cahiliye Dönemi insanlarının amelidir.
3. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in şefkatinin mükemmelliği, insanları davet etme ve onlara yol gösterme konusundaki hassasiyeti anlatılmıştır.
4. Ebû Tâlib'in Müslüman olduğunu iddia edenlere cevap verilmiştir.
5. Ameller ancak (ölüm sırasındaki) sonlarına göre değerlendirilir.
6. Fayda sağlamak veya zararı önlemek için Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e ve başkalarına bağlanmanın batıl olduğu anlatılmaktadır.
7. Kim manasını bilerek kesin olarak iman ederek Lâ ilâhe illallâh/ Allah'tan başka hak ilah yoktur" derse İslam'a girmiş olur.
8. Kötü dost ve arkadaşların insana verdiği zarar ifade edilmiştir.
9. Lâ ilâhe illallâh/Allah'tan başka hak ilah yoktur" sözünün manası; putlara, evliyalara ve salihlere tapınmayı terk etmek, yalnızca Allah'a ibadet etmektir. Şüphesiz ki müşrikler bunun manasını bilmekteydiler.
10. Müşrik bir hastayı, İslam'a döneceği ümidiyle ziyaret etmek caizdir.
11. Hidayete muvaffak kılma yalnızca Allah'ın elindedir, O'nun ortağı yoktur. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in üzerine düşen yol gösterme, irşat etme ve tebliğ etme hidayetidir.

صحيح البخاري (6/ 112) (4772). صحيح مسلم (1/ 54) (24). الملخص في شرح كتاب التوحيد، لصالح الفوزان (ص155). الجديد في شرح كتاب التوحيد، للقرعاوي (ص169).

Eserin manası bir adam hanımına şöyle derse:Sen bana haramsın ya da haram kılındın ve benzeri şeyler söylerse,bu haram kılma boşama değildir.Ancak yemin olur.Bu sözde yemin kefareti vardır.Allah Teâlâ'nın buyurduğu gibi:(Ey Peygamber! Eşlerinin rızasını gözeterek Allah'ın sana helâl kıldığı şeyi niçin kendine haram ediyorsun? Allah çok bağışlayan, çok esirgeyendir.Allah, (gerektiğinde) yeminlerinizi bozmanızı size meşru kılmıştır.) Tahrim Suresi 1 ve 2. ayetler.Allah yeminlerinizi bozmanız için Maide suresinde zikredilen kefareti vermenizi meşru kılmıştır.

- البدرُ التمام شرح بلوغ المرام، للمغربي. الناشر: دار هجر. الطبعة: الأولى. - توضِيحُ الأحكَامِ مِن بُلوُغ المَرَام، للبسام. مكتَبة الأسدي، مكّة المكرّمة.الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م - بلوغ المرام من أدلة الأحكام، لابن حجر. دار القبس للنشر والتوزيع، الرياض - المملكة العربية السعودية الطبعة: الأولى، 1435 هـ - 2014 م - فتح ذي الجلال والاكرام بشرح بلوغ المرام، للشيخ ابن عثيمين، المكتبة الإسلامية - الطبعة الأولى 1427 - 2006م - صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422هـ. - عمدة القاري شرح صحيح البخاري، للعيني. الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت. - اللامع الصبيح بشرح الجامع الصحيح، للبِرْماوي. الناشر: دار النوادر، سوريا.الطبعة: الأولى، 1433 هـ - 2012 م - فتاوى اللجنة الدائمة - المجموعة الأولى- : اللجنة الدائمة للبحوث العلمية والإفتاء- جمع وترتيب: أحمد بن عبد الرزاق الدويش.

Enes b. Mâlik -radıyallahu anh- şöyle haber vermiştir: Yüce Allah’ın şu ayeti Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’e nazil olduğunda: {Şüphesiz biz sana apaçık bir fetih verdik.(1) Ta ki Allah, senin geçmiş ve gelecek günahlarını bağışlasın, sana olan nimetini tamamlasın, seni doğru yola iletsin (2) ve Allah sana şanlı bir zaferle yardım etsin.(3) İmanlarını bir kat daha artırsınlar diye Müminlerin kalplerine huzur ve güven indiren O'dur. Göklerin ve yerin orduları Allah'ındır. Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.(4) (Bütün bunlar) Mümin erkekleri ve Mümin kadınları, içinde ebedî kalacakları, altından ırmaklar akan cennetlere koyması, onların kötülüklerini örtmesi içindir. İşte bu, Allah katında büyük bir kurtuluştur.(5)} [Fetih Suresi, 1-5] (Bu ayetler), Hudeybiye dönüşü esnasında nazil olmuştur. Yapılan antlaşma maddeleri sebebiyle ve bu maddelerin Müslümanların aleyhine olduğunu düşünmelerinden dolayı sahabeyi hüzün ve keder kaplamıştı. Nitekim umre yapmaktan alıkonulmuşlar ve kurbanlıklarını da Hudeybiye'de kesmişlerdi. İşte bu durum üzerindeyken Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: Bana, bütün dünyadan daha değerli olan bir ayet indirildi ve sonra o ayeti okudu.

1. Bu ayetler, Allah -Subhânehû ve Teâlâ-'nın Hudeybiye Antlaşması’nda Peygamberi Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-'e bahşettiği nimetin ne kadar muazzam olduğunu açıklamaktadır. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: 'Şüphesiz biz sana apaçık bir fetih verdik...' (Fetih Suresi'nin ilk iki ayeti)."
2. Bu rivayet, Allah Teâlâ'nın emrine teslim olup itaat eden sahâbe-i kirâma ihsan ettiği büyük nimeti ortaya koymaktadır. Zira Allah Teâlâ onlar hakkında şöyle buyurmuştur: {O, Mümin erkekleri ve Mümin kadınları, altından ırmaklar akan Cennetler'e koyar}
3. Bu hadis; Allah'ın, Peygamberine ve Müminlere fethi ve zaferi vaadetmek suretiyle onlara olan lütfunu ve ihsanını açıklamaktadır.
4. Abdurrahman es-Sa‘dî -rahimehullah- bu ayetin tefsirinde şöyle demiştir: {Şüphesiz biz size apaçık bir zafer verdik} [Fetih Suresi: 1]. Ayet-i kerimede zikredilen bu fetih, Hudeybiye Antlaşması’dır. Hani müşrikler, uzunca bir kıssada anlatıldığı üzere, umre yapmak amacıyla gelen Resûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’i Mekke’ye girmekten alıkoymuşlardı da nihayetinde işin sonu, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’in onlarla şu şartlar üzerine sulh yapmasına varmıştı: Kendisi ile onlar arasında on yıl boyunca savaş durdurulacak, Müslümanlar ertesi yıl umre yapacak, Kureyş’in himaye ve sözleşmesine girmek isteyen onlara katılabilecek, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’in himaye ve sözleşmesine girmek isteyen de O’na katılabilecekti. Bu antlaşma sayesinde insanlar birbirlerine karşı güven içinde yaşamaya başladılar. Bunun neticesinde Allah'ın dinine davetin alanı genişledi. O bölgelerde bulunan her mümin, dinini daha rahat yaşayabilir ve tebliğ edebilir hâle geldi. Ayrıca İslâm'ın hakikatini öğrenmek isteyen kimseler de buna kolayca imkân buldular. Böylece bu süre içerisinde insanlar bölük bölük Allah'ın dinine girdiler. İşte bu sebeple Allah Teâlâ bu antlaşmayı "fetih" olarak isimlendirmiş ve onu "apaçık bir fetih" diye nitelemiştir. Yani bu, açık ve belirgin bir fetihtir. Çünkü müşrik beldelerinin fethedilmesindeki asıl gaye Allah'ın dinini yüceltmek ve Müslümanlara üstünlük kazandırmaktır. Bu hedef ise Hudeybiye Antlaşması sayesinde gerçekleşmiştir.

صحيح مسلم (3/ 1413) (1786). تفسير القرطبي (16/ 259-265). البحر المحيط الثجاج في شرح صحيح الإمام مسلم بن الحجاج (31/ 234).