عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ كَانَتْ لَهُ امْرَأَتَانِ فَمَالَ إِلَى إِحْدَاهُمَا، جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَشِقُّهُ مَائِلٌ».
از ابوهریره رضی‌الله‌عنه روایت است که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم فرمود: «مَنْ كَانَتْ لَهُ امْرَأَتَانِ فَمَالَ إِلَى إِحْدَاهُمَا، جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَشِقُّهُ مَائِلٌ». «هر کس دو همسر داشته باشد و به سوی یکی از آن دو تمایل نشان دهد (و عدالت را رعایت نکند)، روز قیامت در حالی می‌آید که یک طرف بدنش کج (یا فلج) است».
به روایت ابوداوود و ترمذی و نسائی و ابن‌ماجه و احمددرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم خبر می‌دهند که هر کس بیش از یک همسر داشته باشد و عدالتِ ممکن را میان همسرانش رعایت نکند - از جمله برابری در هزینه، مسکن، پوشاک و هم‌بستری (تقسیم شب‌ها) - مجازاتش در روز قیامت این است که نیمی از بدنش کج باشد، و این کج بودن، کیفری برای ظلم اوست، همان‌گونه که او در رفتارش [به یک سو] متمایل شد.
فواید
- واجب بودن تقسیم [عادلانه] برای مرد میان دو همسر یا همسرانش، و حرام بودن تمایل او به یکی از آنان به زیان دیگری، در اموری که بر آن توانایی دارد، مانند نفقه، هم‌بستری (تقسیم شب‌ها)، خوش‌رویی و مانند آن.
- برابری در تقسیم [نوبت] و مانند آن، در چیزهایی است که انسان مالک آن است [و در اختیار اوست]. اما آنچه در اختیار او نیست، مانند محبت و تمایل قلبی، در [حکم] این حدیث داخل نمی‌شود و این همان مقصود سخن خداوند متعال است که: {{ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم} (و هرگز نمی‌توانید میان زنان به عدالت رفتار کنید، هرچند [بر آن] حریص باشید) [نساء: ۱۲۹].
- پاداش [و کیفر] از جنس عمل است. پس همان‌طور که مرد در دنیا از یک همسر به سوی دیگری متمایل شد، روز قیامت در حالی می‌آید که یک طرف بدنش نسبت به طرف دیگر کج و مایل است.
- بزرگداشت حقوق بندگان، و اینکه در آن مسامحه نمی‌شود؛ زیرا [این حقوق] مبتنی بر سخت‌گیری و موشکافی [در مطالبه] است.
- مستحب بودن اکتفا کردن به یک همسر، در صورتی که مرد بیم آن داشته باشد که نتواند میان همسرانش به عدالت رفتار کند؛ تا مبادا در دین دچار کوتاهی شود. خداوند متعال فرموده است: {فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً} (پس اگر بیم دارید که نتوانید به عدالت رفتار کنید، پس [تنها] به یک همسر [اکتفا کنید]) [نساء: ۳].
مرجع
سنن أبي داود (3/ 469) (2133). سنن النسائي (7/ 63) (3942). سنن الترمذي (2/ 434) (1141). سنن ابن ماجه (3/ 143) (1969). مسند أحمد (13/ 320) (7936). توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، لعبد الله البسام (5/ 449). فتح ذي الجلال والإكرام شرح بلوغ المرام، لابن عثيمين (4/ 631). منحة العلام في شرح بلوغ المرام، لعبد الله الفوزان (7/ 463). عون المعبود شرح سنن أبي داود، ومعه حاشية ابن القيم، محمد أشرف العظيم آبادي (6/ 121).