عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ المُؤْمِنينَ رَضِيَ اللهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ الْعَشْرُ أَحْيَا اللَّيْلَ، وَأَيْقَظَ أَهْلَهُ، وَجَدَّ وَشَدَّ الْمِئْزَرَ.
از ام المؤمنین عایشه رضی الله عنها روایت است که گفت: هرگاه دههٔ [آخر رمضان] وارد می‌شد، رسول خدا صلی الله علیه و سلم شب را زنده نگه می‌داشتند و خانواده‌شان را بیدار می‌کردند و [در عبادت] می‌کوشیدند و کمر همت را می‌بستند». یعنی: از همسرانشان کناره‌گیری می‌کردند.
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
هرگاه دههٔ آخر رمضان وارد می‌شد، پیامبر صلی الله علیه و سلم تمام شب را با انواع طاعات زنده نگه می‌داشتند، و خانوادهٔ خود را برای نماز بیدار می‌کردند، و در عبادت بیش از عادتشان می‌کوشیدند، و خود را برای آن فارغ ساخته و از همسرانشان کناره‌گیری می‌کردند.
فواید
- تشویق به غنیمت شمردن اوقات بافضیلت با انجام اعمال صالح.
- نووی گفته است: در این حدیث [آمده] که مستحب است بر عبادات در دههٔ آخر رمضان افزوده شود، و اینکه نگه داشتن شب‌های آن با عبادات مستحب است.
- شایسته است که بنده با امر کردن خانواده‌اش به عبادت، بر [هدایت] آنان حریص باشد و بر [این کار] شکیبایی ورزد.
- انجام کارهای نیک، نیازمند ارادهٔ قوی، صبر و پایداری است.
- نووی گفته است: علما در معنای «محکم بستن اِزار» اختلاف نظر دارند. برخی گفته‌اند: منظور، کوشش در عبادات بیش از عادت ایشان صلی الله علیه و سلم در غیر آن ایام است، و معنایش آماده شدن برای عبادت است. گفته می‌شود: «من برای این کار لنگم را بستم» (کمر همت بستم)، یعنی: برای آن آماده شدم و خود را فارغ ساختم. و برخی گفته‌اند: این کنایه‌ای از کناره‌گیری از زنان برای مشغول شدن به عبادات است.
مرجع
صحيح البخاري (3/ 47) (2024). صحيح مسلم (2/ 832) (1174). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 132). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 181).