عن أنس رضي الله عنه قال: كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يُفْطِرُ من الشهر حتى نظن أن لا يصوم منه، ويصوم حتى نظن أن لا يُفْطِرَ منه شيئا، وكان لا تَشَاءُ أن تراه من الليل مُصَلِيًا إلا رأيتَه، ولا نائما إلا رأيتَه.
از انس رضی الله عنه روایت است که می گوید: گاهی رسول الله صلى الله عليه وسلم در يک ماه، چند روزِ پياپی روزه نمی گرفت؛ چنانکه گمان می کرديم در آن ماه روزه نخواهد گرفت. و گاهی چندين روز را روزه می گرفت؛ چنانکه فکر می کرديم هيچ روزی را بی روزه سپری نخواهد کرد. اگر می خواستی او را در حالِ نماز شب ببينی، می ديدی و چنانچه می خواستی او را در حالِ خواب ببينی، می ديدی.
به روایت بخاریدرجهصحیح است
شرح
انس رضی الله عنه از وضعیت نماز و روزه ی رسول الله صلی الله علیه وسلم خبر می دهد؛ اینکه گاهی در یک ماه چنان روزه نمی گرفت که گمان می کردیم در این ماه اصلا روزه نمی گیرد، چون تعداد روزهای زیادی را روزه نمی گرفت. و گاهی چنان در یک ماه روزه می گرفت که گمان می کردیم هیچ روزی از آن را بدون روزه سپری نمی کند، چون تعداد روزهایی که روزه می گرفت زیاد بودند. همچنین رسول الله صلی الله علیه وسلم در خواندن نماز شب، مقید به وقت مشخصی نبود؛ گاهی در ابتدای شب نماز می خواند و گاهی در وسط شب و گاهی در پایان شب. چنانکه هر زمانی از شب دوست داشتی او را در نماز ببینی، می دیدی و هرگاه دوست داشتی او را در خواب ببینی می دیدی؛ عمل ایشان بین افراط و تفریط بود.
مرجع
- رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين، أبو زكريا محيي الدين النووي، تحقيق ماهر الفحل، دار ابن كثير، دمشق، بيروت، الطبعة: الأولى 1428هـ.
- بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، سليم بن عيد الهلالي، دار ابن الجوزي، الدمام، الطبعة: الأولى 1415هـ.
- نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، مجموعة من الباحثين، مؤسسة الرسالة، بيروت، الطبعة: الرابعة عشر 1407هـ.
- صحيح البخاري، محمد بن إسماعيل البخاري الجعفي، تحقيق: محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، الطبعة: الأولى 1422هـ.
عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللهِ بَاعَدَ اللهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا».
از ابوسعید خُدری رضی الله عنه روایت است که گفت: شنیدم که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللهِ بَاعَدَ اللهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا». یعنی: «هر کس یک روز در راه الله روزه بگیرد، الله چهرهٔ او را [به اندازهٔ] هفتاد سال از آتش [دوزخ] دور می‌گرداند».
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلی الله علیه و سلم بیان کرده‌اند که هر کس یک روز در راه جهاد روزه بگیرد - و گفته شده در جهاد و غیر آن - در حالی که برای خدا خالصانه و برای طلب ثواب و پاداش از او باشد، خداوند با فضل خود، او را به اندازهٔ هفتاد سال از آتش دور می‌گرداند.
فواید
- نووی می‌گوید: [در این حدیث] فضیلت روزه در راه خدا بیان شده است، و این حکم برای کسی است که با روزه گرفتن متضرر نشود، و حقی را به خاطر آن از دست ندهد، و جنگیدن او یا دیگر امور مهم جهادش به خاطر آن دچار اختلال نشود.
- تشویق و ترغیب به روزهٔ مستحب.
- واجب بودن اخلاص و طلب رضایت خداوند، و اینکه [شخص] برای ریا و شهرت‌طلبی و یا برای مقاصد دیگر روزه نگیرد.
- سِندی گفته است: این سخن [پیامبر] که «در راه خدا»، این احتمال را دارد که منظور، صرفاً خالص کردن نیت باشد، و این احتمال را نیز دارد که منظور این باشد که در حال جهاد و جنگ روزه گرفته باشد، و معنای دوم [بیشتر] به ذهن متبادر می‌شود.
- ابن حجر گفته است: این سخن که «هفتاد خریف» (هفتاد پاییز)؛ خریف زمان مشخصی از سال است و منظور از آن در اینجا خود «سال» است. و اختصاص دادن «پاییز» به ذکر، به جای سایر فصول - تابستان، زمستان و بهار - به این دلیل است که خریف پربارترین فصل است، زیرا در آن میوه‌ها چیده می‌شود.
مرجع
صحيح البخاري (4/ 26) (2840).
صحيح مسلم (2/ 808) (1153).
تيسير العلام، لعبد الله البسام (ص346).
تنبيه الأفهام شرح عمدة الإحكام، لابن عثيمين (3/ 465).
الإفهام في شرح عمدة الأحكام، لابن باز (ص426).
خلاصة الكلام على عمدة الأحكام، لفيصل آل مبارك (ص162).
عن أبي هريرة رضي الله عنه قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: «لا يَصُومَنَّ أحدكم يوم الجمعة، إلا أن يصومَ يومًا قبله أو بعده».
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که می گوید: از رسول الله صلی الله علیه وسلم شنیدم که فرمود: «لا يَصُومَنَّ أحَدُكُمْ يَوْمَ الجُمُعَةِ، إِلاَّ أَنْ يَصُومَ يَوماً قَبْلَهُ أَوْ بَعْدَهُ»: «هيچيک از شما روز جمعه را روزه نگيرد، مگر آنکه روزِ قبل يا بعد از آن را هم روزه بگيرد».
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
رسول الله صلی الله علیه وسلم از روزه گرفتن روز جمعه نهی کرده است مگر اینکه یک روز قبل از آن و یا یک روز بعد از آن هم روزه گرفته شود؛ یا اینکه روزه گرفتن جمعه در ضمن روزه ای قرار گیرد که عادت و معمول روزه دار می باشد. [مانند کسی که همیشه یک روز در میان روزه می گیرد.]
مرجع
تأسيس الأحكام للنجمي، ط2، دار علماء السلف، 1414ه.
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الإمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، 1426 هـ
تنبيه الأفهام شرح عمدة لأحكام لابن عثيمين، ط1، مكتبة الصحابة، الإمارات، 1426ه
عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، ط2، دار الثقافة العربية، دمشق ، بيروت، مؤسسة قرطبة، 1408 هـ
صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422ه.
صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، 1423 هـ.
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: أَوْصَانِي خَلِيلِي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِثَلاَثٍ: صِيَامِ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ، وَرَكْعَتَيِ الضُّحَى، وَأَنْ أُوتِرَ قَبْلَ أَنْ أَنَامَ.
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که می‌گوید: «خلیلم مرا به سه چیز سفارش نمود: روزه گرفتن سه روز از هر ماه و دو رکعت نماز ضُحیٰ و اینکه پیش از خواب نماز وترم را ادا کنم».
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
ابوهریره رضی الله عنه خبر می‌دهد که یار و محبوبش پیامبر صلی الله علیه وسلم او را به سه خصلت توصیه نموده است:
نخست: روزه گرفتن سه روز از هر ماه.
دوم: دو رکعت نماز ضحی در هر روز.
سوم: ادای نماز وتر پیش از خواب؛ و این برای کسی است که بیم آن دارد آخر شب بیدار نشود.
فواید
- مختلف بودن توصیه‌های پیامبر صلی الله علیه وسلم به اصحابش، بر اساس آگاهی پیامبر صلی الله علیه وسلم از احوال و شرایط اصحاب بود و اینکه چه توصیه‌ای مناسب هریک از آنان است. چنانکه برای قوی توصیهٔ جهاد مناسب است و برای عابد توصیهٔ عبادت و برای عالم توصیهٔ علم و به همین ترتیب.
- ابن حجر عسقلانی دربارهٔ «روزه گرفتن سه روز از هر ماه» می‌گوید: «چنانکه به نظر می‌رسد منظور از آن روزهای بیض است یعنی روز سیزدهم و چهاردهم و پانزدهم هر ماه هجری».
- ابن حجر عسقلانی می‌گوید: «این بیانگر مستحب بودن انجام وتر پیش از خواب است و این در حق کسی است که مطمئن نیست [در پایان شب] بیدار خواهد شد».
- اهمیت این اعمال سه‌گانه؛ به دلیل توصیه‌ی پیامبر صلی الله علیه وسلم به آنها برای تعدادی از صحابه.
- ابن دقیق العید دربارهٔ «دو رکعت ضُحیٰ» می‌گوید: «شاید ذکر کمترین رکعت برای تاکید بر انجام آن باشد و این دال بر مستحب بودن نماز ضحی است و اینکه کمترین مقدارش دو رکعت است».
- وقت نماز ضُحیٰ (چاشت): تقریبا یک ربع ساعت پس از طلوع خورشید آغاز می‌شود و تا حدود ده دقیقه پیش از نماز ظهر ادامه می‌یابد. تعداد کمترین رکعات این نماز، دو رکعت است و دربارهٔ حداکثر تعداد رکعات آن اختلاف کرده‌اند. چنانکه گفته شده: هشت رکعت؛ و گفته شده: حدی برای حداکثر آن نیست.
- وقت وتر: از بعدِ نماز عشاء تا طلوع فجر. کمترین رکعات آن یک رکعت است و بیشترینش یازده رکعت.
مرجع
صحيح البخاري (3/ 41) (1981).
صحيح مسلم (1/ 499) (721).
تيسير العلام، للبسام (ص342).
تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (3/ 456).
خلاصة الكلام على عمدة الأحكام، لفيصل آل مبارك (ص159).
عن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : «إن أَحَبَّ الصيام إلى الله صِيَامُ داود، وأحب الصلاة إلى الله صلاة داود، كان يَنَامُ نِصْفَ اللَّيْلِ، وَيَقُومُ ثُلُثَهُ، وَيَنَامُ سُدُسَهُ، وكان يصوم يومًا ويُفطِرُ يومًا».
از عبدالله بن عمرو بن عاص رضی الله عنهما روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «إن أحَبُّ الصِّيَامِ إِلَى اللهِ صِيَامُ دَاوُدَ، وَأحَبُّ الصَّلاةِ إِلَى اللهِ صَلاةُ دَاوُدَ، كَانَ يَنَامُ نِصْفَ اللَّيلِ، وَيَقُومُ ثُلُثَهُ، وَيَنَامُ سُدُسَهُ، وَکَانَ يَصُومُ يَوماً وَيُفْطِرُ يَوْماً»: «بهترين روزه نزد الله روزه ی داوود عليه السلام و محبوب ترين نماز نزد الله، نماز داوود است؛ وی نيمی از شب می خوابيد و يک سوم آن را برای عبادت برمی خاست و يک ششم ديگر را می خوابيد و يک روز در ميان روزه می گرفت».
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
در این حدیث عبدالله بن عمرو رضی الله عنهما از رسول الله صلی الله علیه وسلم خبر می دهد که محبوب ترین روزه و نماز نزد الله متعال، نماز و روزه ی داود علیه السلام می باشد؛ وی یک روز در میان روزه می گرفت چون هم عبادت بود و هم با آرامش و آسایش جسم همراه بود؛ و نیمی از شب را می خوابید تا با نشاط و سبک برای عبادت برخیزد؛ و یک سوم شب را نماز می خواند و یک ششم آخر را می خوابید تا برای عبادت ابتدای روز با نشاط باشد؛ و این کیفیتی است که رسول الله صلی الله علیه وسلم به آن تشویق کرده است.
مرجع
عمدة الأحكام، تأليف: عبد الغني بن عبد الواحد المقدسي، تحقيق: محمود الأرناؤوط، دار الثقافة العربية ومؤسسة قرطبة، الطبعة الثانية، 1408هـ.
تيسير العلام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق محمد صبحي بن حسن حلاق، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة العاشرة، 1426 هـ.
تأسيس الأحكام شرح عمدة الأحكام، تأليف: أحمد بن يحي النجمي: نسخة إلكترونية لا يوجد بها بيانات نشر.
تنبيه الأفهام شرح عمدة الإحكام، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة الأولى: 1426هـ.
خلاصة الكلام على عمدة الأحكام، تأليف: فيصل بن عبد العزيز آل مبارك، الطبعة الثانية، 1412هـ.
صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى 1422هـ.
صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، الناشر: دار إحياء التراث العربي، بيروت.
عن عبد الله بن عَمْرِو بن العاص رضي الله عنهما قال: «أُخبِر رسول الله صلى الله عليه وسلم أني أقول: والله لَأَصُومَنَّ النهار، وَلَأَقُومَنَّ الليل مَا عِشْتُ. فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : أنت الذي قلتَ ذلك؟ فقلتُ له: قد قُلتُه -بأبي أنت وأمي-. فقال: فإنك لا تستطيع ذلك، فصُم وأفطِر، وَقُمْ وَنَمْ ، الشَّهْرِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، فَإِنَّ الحَسَنَةَ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا، وذلك مثل صيام الدَّهْرِ. قلت: فإني أُطِيقُ أفضل من ذلك. قال: فصم يوما وأَفطر يومين. قلت: أُطِيقُ أفضل من ذلك. قال: فصم يوما وأفطر يوما، فذلك مثل صيام داود، وهو أفضل الصيام. فقلت: إني أُطِيقُ أفضل من ذلك. قال: لا أفضل من ذلك»، وفي رواية: «لا صوم فوق صوم أخي داود -شَطْرَ الدَّهَرِ-، صم يوما وأفطر يوما».
از عبدالله بن عمرو بن عاص رضی الله عنهما روایت است که می گوید: رسول الله صلى الله عليه وسلم اطلاع يافت که من گفته ام: به الله سوگند که همه ی روزها را روزه می گيرم و تمام شب ها، به نماز و عبادت می پردازم. پس رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمود: «أَنْتَ الَّذِي قلتَ ذلك؟»: «تو چنين گفته ای؟» به ایشان گفتم: پدر و مادرم به فدايت؛ بله، چنين گفته ام. فرمود: «فَإِنَّكَ لا تَسْتَطِيعُ ذلِك، فَصُمْ وأَفْطر، وَقُمْ وَنَمْ، الشَّهْرِ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ، فَإِنَّ الْحسنَةَ بعَشْرِ أَمْثَالهَا، وذلكَ مثْلُ صِيامٍ الدَّهْرِ»: «تو توانش را نداری؛ هم روزه بگير و هم نگیر، بخشی از شب بخواب و پاسی از شب برخيز (و عبادت کن) و هر ماه، سه روز روزه بگير که پاداش کار نيک، ده برابر است و اين سه روز در ماه، مانند تمام عمر است». گفتم: توانايی ام بيش از اين است. فرمود: «فَصُمْ يَوْماً وَأَفْطرْ يَوْمَيْن»: «يک روز روزه بگير و دو روز روزه نگیر». گفتم: طاقت و توان من بيش از اين است. فرمود: «فَصُم يَوْماً وَأَفْطرْ يوْما، فَذلكَ صِيَام دَاود وَهُو أفضَلُ الصِّيَامِ»: «يک روز در ميان روزه بگير که اين روزه ی داوود صلى الله عليه وسلم و برترين روزه است». گفتم: بيش از اين توانايی دارم. فرمود: «لا أَفْضَلَ منْ ذلك»: «روزه ای بهتر از اين وجود ندارد».
و در روایتی آمده است: «لا صَوْمَ فَوْقَ صَوْمِ أَخِي دَاوُد عليه السلام ـ شَطْرَ الدَّهْرِ ـ فصُمْ يَوْماً وَأَفْطِرْ يَوْماً»: «روزه ای بهتر و برتر از روزه ی برادرم داود علیه السلام نیست، نیمی از عمرش را روزه گرفت؛ پس یک روز در میان روزه بگیر».
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
رسول الله صلی الله علیه وسلم اطلاع می یابد که عبدالله بن عمرو رضی الله عنهما سوگند یاد کرده همیشه روزه باشد و هیچ روزی از عمرش را بدون روزه سپری نکند؛ و همه ی شب های عمرش را به نماز و قیام بگذراند؛ بنابراین از وی سوال می کند: آیا تو چنین گفتی؟ و او پاسخ می دهد: بله؛ لذا می فرماید: «این کار برای تو دشوار است و توان آن را نداری». و در ادامه به وی توصیه می کند تا بین عبادت و آسایش تن جمع نموده و هر دو را در نظر بگیرد و گاهی روزه بگیرد و گاهی نه؛ و نماز شب بخواند و بخوابد؛ و به روزه گرفتن سه روز از هر ماه کفایت کند تا پاداش روزه گرفتن تمام عمر را به دست آورد. اما عبدالله بن عمرو به ایشان خبر می دهد که توانش بیش از این است؛ و همواره از ایشان اجازه می خواهد تا روزهای بیشتری را روزه بگیرد تا به برترین روزه که روزه ی داود علیه السلام است، یعنی روزه گرفتن به صورت یک روز در میان توصیه می شود. و از اشتیاقی که در انجام خیر و خوبی دارد، حتی بیش از این هم را درخواست می کند که رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: «روزه ای برتر از این نیست».
مرجع
عمدة الأحكام، تأليف: عبد الغني بن عبد الواحد المقدسي، تحقيق: محمود الأرناؤوط، دار الثقافة العربية ومؤسسة قرطبة، الطبعة الثانية، 1408هـ.
تيسير العلام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق محمد صبحي بن حسن حلاق، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة العاشرة، 1426 هـ.
تأسيس الأحكام شرح عمدة الأحكام، تأليف: أحمد بن يحي النجمي: نسخة إلكترونية لا يوجد بها بيانات نشر.
تنبيه الأفهام شرح عمدة الإحكام، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة الأولى: 1426هـ.
الإفهام في شرح عمدة الأحكام، للشيخ عبد العزيز بن عبد الله بن باز، تحقيق: سعيد بن علي بن وهف القحطاني، الطبعة الأولى، 1435 هـ.
خلاصة الكلام على عمدة الأحكام، تأليف: فيصل بن عبد العزيز آل مبارك، الطبعة الثانية، 1412 هـ .
صحيح البخاري ، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري ، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى، 1422هـ.
صحيح مسلم ، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.
عن أبي هريرة رضي الله عنه مرفوعًا: «تُعْرَضُ الأعمالُ يومَ الاثنين والخميس، فَأُحِبُّ أَنْ يُعْرَضَ عَملي وأنا صائم».
وفي رواية: «تُفْتَحُ أبوابُ الجَنَّةِ يومَ الاثنين والخميس، فَيُغْفَرُ لكلِّ عبد لا يُشْرِكُ بالله شيئا، إِلا رجلا كان بينه وبين أخيه شَحْنَاءُ، فَيُقَالُ: أَنظِروا هذيْن حتى يَصْطَلِحَا، أنظروا هذين حتى يصطلحا».
وفي رواية: «تُعْرَضُ الأَعْمَالُ في كلِّ اثْنَيْنِ وَخَميسٍ، فَيَغْفِرُ اللهُ لِكُلِّ امْرِئٍ لا يُشْرِكُ بالله شيئاً، إِلاَّ امْرَءاً كانت بينه وبين أخِيهِ شَحْنَاءُ، فيقول: اتْرُكُوا هذَيْنِ حتى يَصْطَلِحَا».
از ابوهريره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمودند: «تُعْرَضُ الأَعْمَالُ يَومَ الاثْنَيْنِ وَالخَمِيسِ، فَأُحِبُّ أنْ يُعْرَضَ عَمَلِي وَأنَا صَائِمٌ»: «اعمالِ (مردم) در روز دوشنبه و پنجشنبه - به الله متعال - عرضه می شود. لذا دوست دارم درحالی اعمالم - به الله متعال - عرضه گردد که روزه هستم».
و در روایتی آمده است: «تُفْتَحُ أبْوابُ الجَنَّةِ يَوْمَ الإثْنَيْنِ والخَمْيِسِ، فَيُغْفَرُ لِكُلِّ عَبْدٍ لا يُشْرِكُ بِاللهِ شَيْئاً، إِلاَّ رَجُلاً كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ أخِيهِ شَحْناءُ، فَيُقَالُ: أنْظِرُوا هَذَيْنِ حَتَّى يَصْطَلِحَا، أَنْظِرُوا هَذَينِ حَتَّى يَصْطَلِحَا»: «دروازه های بهشت در روزهای دوشنبه و پنجشنبه گشوده می شود و هر بنده ای که به الله شرک نياورده است، آمرزيده می گردد؛ مگر کسی که ميان او و برادر مسلمانش کينه ای وجود دارد؛ گفته می شود: آمرزش اين دو را تا زمانی که آشتی کنند، به تأخير بيندازيد؛ آمرزش اين دو را تا زمانی که آشتی کنند، به تأخير بيندازيد».
و در روایتی آمده است: «تُعْرَضُ الأَعْمَالُ في كلِّ اثْنَيْنِ وَخَمْيسٍ، فَيَغْفِرُ اللهُ لِكُلِّ امْرِئٍ لا يُشْرِكُ باللهِ شَيْئاً، إِلاَّ امْرَءاً كَانَتْ بَيْنَهُ وَبَيْنَ أخِيهِ شَحْنَاءُ، فَيقُولُ: اتْرُكُوا هذَيْنِ حَتَّى يَصْطَلِحَا».: «اعمالِ (مردم) در روز دوشنبه و پنجشنبه - به الله متعال - عرضه می شود و الله هرکس را به او شرک نياورده باشد، می آمرزد؛ مگر کسی که ميان او و برادر مسلمانش دشمنی و کينه وجود دارد؛ - الله متعال - می فرمايد: اين دو را تا زمانی که آشتی کنند، رها کنید».
به روایت ترمذی - به روایت مسلمدرجهصحیح است
شرح
اعمال انسان ها هر دوشنبه و پنجشنبه به الله متعال عرضه می شود و رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: «من دوست دارم درحالی اعمالم عرضه گردد که روزه دارم». تا ترفیع درجه و اجر و پاداش بیشتری حاصل گردد. و در روایت دیگر آمده است که: «در روز دوشنبه و پنجشنبه دروازه ی های بهشت گشوده می شوند»؛ باید بدانیم که این گشوده شدن حقیقی است چون بهشت مخلوق بوده و خلق شده است؛
و در ادامه می فرماید: «در این دو روز گناهان بنده ای که به الله متعال شرک نورزیده، بخشیده می شود» یعنی گناهان صغیره اش بخشیده می شوند؛ چون گناهان کبیره برای بخشیده شدن نیاز به توبه دارند.
مگر آن دو مسلمانی که نسبت به هم کینه و دشمنی داشته باشند که الله متعال در مورد آنها به ملائکه می فرماید: آنان را رها نموده و مغفرت و بخشش گناهان شان را به تاخیر بیندازید تا زمانی که کینه و دشمنی را کنار گذاشته و با هم آشتی کنند؛ و این از باب مجازات آنها یا ثمره ی این گناه شان می باشد.
و این خود بر آن دلالت دارد که بر هر مسلمانی واجب است کینه و دشمنی میان خود و برادر مسلمانش را کنار بگذارد و سعی در از بین بردن آن داشته باشد؛ هرچند احساس تحقیر کند و این کار برای او سخت باشد؛ بلکه باید جهت از بین بردن کینه و دشمنی، صبر و بردباری به خرج داده و امید پاداش داشته باشد. چون عاقبت از بین بردن این کینه و دشمنی نیک و پسندیده است؛ و اگر انسان خیر و اجر و ثوابی را در کاری ببیند، قدم گذاشتن در مسیر آن برای او آسان می گردد؛ همچنان که اگر به سبب ترک آن، مورد تهدید و وعید قرار گیرد، انجام دادن آن برایش آسان می گردد.
مرجع
شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين، نشر: دار الوطن للنشر، الرياض، الطبعة: 1426هـ.
رياض الصالحين، للنووي، تحقيق: ماهر الفحل، دار ابن كثير - بيروت، الطبعة الأولى 1428هـ - 2007م.
صحيح مسلم, ترقيم محمد فؤاد عبد الباقي, دار إحياء التراث العربي, بيروت.
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين, مؤسسة الرسالة, الطبعة الرابعة عشر, 1407هـ.
إرواء الغليل في تخريج أحاديث منار السبيل، للشيخ الألباني، الناشر: المكتب الإسلامي – بيروت، الطبعة الثانية 1405 هـ - 1985م.
كنوز رياض الصالحين، نشر: دار كنوز إشبيليا، الطبعة الأولى، 1430هـ - 2009م.
سنن الترمذي، تحقيق بشار عواد، دار الغرب الإسلامي – بيروت، 1998م.
تحفة الأحوذي بشرح جامع الترمذي، للمباركفورى، الناشر: دار الكتب العلمية – بيروت.
مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح، لعلي القاري، الناشر:دار الفكر، بيروت - لبنان، الطبعة الأولى، 1422هـ - 2002م.
فيض القدير شرح الجامع الصغير، للمناوي، الناشر: المكتبة التجارية الكبرى - مصر، الطبعة الأولى، 1356.
عَنْ عَبْدَ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ العَاصِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا، قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّكَ لَتَصُومُ الدَّهْرَ، وَتَقُومُ اللَّيْلَ؟»، فَقُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ: «إِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ هَجَمَتْ لَهُ العَيْنُ، وَنَفِهَتْ لَهُ النَّفْسُ، لاَ صَامَ مَنْ صَامَ الدَّهْرَ، صَوْمُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ صَوْمُ الدَّهْرِ كُلِّهِ»، قُلْتُ: فَإِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ، قَالَ: «فَصُمْ صَوْمَ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ، كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا، وَلاَ يَفِرُّ إِذَا لاَقَى».
از عبدالله بن عَمرو بن عاص رضی الله عنهما روایت است که گفت: پیامبر صلی الله علیه و سلم [به من] فرمودند: «إِنَّكَ لَتَصُومُ الدَّهْرَ، وَتَقُومُ اللَّيْلَ؟»، فَقُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ: «إِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ هَجَمَتْ لَهُ العَيْنُ، وَنَفِهَتْ لَهُ النَّفْسُ، لاَ صَامَ مَنْ صَامَ الدَّهْرَ، صَوْمُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ صَوْمُ الدَّهْرِ كُلِّهِ»، قُلْتُ: فَإِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ، قَالَ: «فَصُمْ صَوْمَ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ، كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا، وَلاَ يَفِرُّ إِذَا لاَقَى». یعنی: «آیا تو همهٔ روزگار را روزه می‌گیری و [همهٔ] شب را به نماز می‌ایستی؟». گفتم: آری. فرمودند: «همانا تو اگر چنین کنی، چشمانت [از بی‌خوابی] گود می‌افتد و جانت خسته و فرسوده می‌شود. روزه نگرفته است آنکه همهٔ روزگار را روزه بگیرد. روزهٔ سه روز [در هر ماه]، [مانند] روزهٔ همهٔ روزگار است». گفتم: من تواناییِ بیشتر از آن را دارم. فرمودند: «پس مانند داود علیه السلام روزه بگیر؛ او یک روز روزه می‌گرفت و یک روز افطار می‌کرد، و هرگاه با [دشمن] روبرو می‌شد، فرار نمی‌کرد».
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
به پیامبر صلی الله علیه و سلم خبر رسید که عبدالله بن عمرو رضی الله عنهما تمام سال را پیوسته روزه می‌گیرد و افطار نمی‌کند، و تمام شب را نماز می‌خواند و نمی‌خوابد. پس ایشان او را از این کار نهی کردند و به او فرمودند: روزه بگیر و افطار کن، و [برای نماز] برخیز و بخواب. و او را از روزه گرفتنِ پیوسته و شب‌زنده‌داریِ کامل نهی کردند و به او فرمودند: همانا تو اگر چنین کنی، چشمانت ضعیف و گود رفته و به داخل فرو می‌رود، و جانت خسته و فرسوده و درمانده می‌شود؛ پس روزه نگرفته است کسی که تمام سال را روزه بگیرد؛ زیرا به دلیل مخالفت با نهی، پاداش روزه را به دست نیاورده، و افطار هم نکرده چون [از خوردن] امساک کرده است. سپس او را به روزه گرفتنِ سه روز از هر ماه راهنمایی کردند که آن [مانند] روزهٔ تمام سال است؛ زیرا هر روز [پاداشی] ده برابر دارد و این کمترین مقدارِ چند برابر شدنِ پاداشِ نیکی است. پس عبدالله گفت: من تواناییِ بیشتر از آن را دارم. پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمودند: پس در این صورت، مانند داود علیه السلام روزه بگیر که برترین نوع روزه است؛ او یک روز روزه می‌گرفت و یک روز افطار می‌کرد، و هرگاه با دشمن روبرو می‌شد، فرار نمی‌کرد؛ زیرا روش روزه گرفتنش بدنش را ضعیف نکرده بود.
فواید
- روزهٔ سه روز از هر ماه، مانند روزهٔ تمام سال است، و این بدان جهت است که پاداش نیکی، ده برابرِ آن است، پس [سه روز] سی روز می‌شود، و هرگاه کسی از هر ماه سه روز روزه بگیرد، گویی تمام سال را روزه گرفته است.
- از شیوه‌های دعوت به سوی خدا، ترغیب به عمل و ذکر ثواب آن و ثواب مداومت بر آن است.
- خطابی گفته است: خلاصهٔ داستان عبدالله بن عمرو این است که خداوند متعال بنده‌اش را تنها به روزه متعبد نساخته، بلکه او را با انواع عبادات متعبد ساخته است. پس اگر [بنده] تمام تلاش خود را [در یک عبادت] به کار گیرد، در غیر آن کوتاهی خواهد کرد. پس بهتر است که در آن میانه‌روی کند تا بخشی از نیرویش را برای غیر آن نگه دارد. و به این نکته در این سخن پیامبر علیه الصلاة والسلام دربارهٔ داود علیه السلام اشاره شده است که: «و هرگاه با [دشمن] روبرو می‌شد، فرار نمی‌کرد»؛ زیرا او با افطار کردن، برای جهاد نیرو می‌گرفت.
- نهی از زیاده‌روی و سخت‌گیری در عبادت، و [اینکه] خیر در پایبندی به سنت است.
- مذهب جمهور اهل علم، کراهتِ روزهٔ تمام روزگار (همهٔ سال) است، و هرگاه شخص بر خود سخت بگیرد و به خود ضرر برساند و بر خود فشار آورد، و از سنت پیامبرش صلی الله علیه و سلم رویگردان شود و معتقد باشد که غیر از سنت ایشان بهتر است، [این روزه] حرام می‌شود.
مرجع
صحيح البخاري (3/ 40) (1979).
صحيح مسلم (2/ 812) (1159).
شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (2/ 214).
كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (3/ 297).
هر حدیث، درجه، شرح و فایده در اینجا دقیقاً همان‌گونه که HadeethEnc.com منتشر می‌کند، بر پایهٔ شرایط بازنشر آن، نشان داده شده است. درجه نام کسی را که حکم داده است نمی‌آورد. ترجمه‌ها و شرح‌ها از نویسندگان خودِ آن است و برخی احکامی را بیان می‌کنند؛ بازبینان سبیل آنها را بررسی نکرده‌اند. حدیث عربی، متن اصلی است. منبع: HadeethEnc.com