فضيلت روزه

پیامبر صلی الله علیه وسلم خبر داده‌اند که الله تعالی در حدیث قدسی می‌فرماید: پاداش همهٔ اعمال آدمیزاد، ده تا هفتصد برابر می‌شود به جز روزه که برای من است زیرا ریا در آن رخ نمی‌دهد و من پاداش آن را می‌دهم، به این معنا که میزان ثوابش و چند برابر شدنش را تنها خودم می‌دانم. سپس فرمود: «روزه سپر است» یعنی محافظ و پوشش و قلعه‌ای مستحکم در برابر دوزخ است؛ چون خودداری از شهوت‌ها و وقوع در گناهان است و آتش دوزخ را شهوت‌ها فرا گرفته‌اند. «پس چون روز روزهٔ کسی از شما بود، دچار رفث نشود» یعنی جماع و مقدماتش را انجام ندهد و مطلقا سخن زشت به زبان نیاورد. «و صدا بلند نکند» یعنی با جدال و نزاع و فریاد. «پس اگر کسی او را دشنام گفت یا با او درگیر شد» یعنی در ماه رمضان، باید بگوید: من فردی روزه‌دارم؛ شاید اینگونه دست از او بکشد؛ اما اگر بر درگیری پافشاری کرد، او را با کمترین واکنش دور می‌کند، مانند دور کردن کسی که قصد دست درازی و تعدی و تجاوز به جان و مال را دارد. سپس پیامبر صلی الله علیه وسلم به آنکه جانش در دست اوست سوگند یاد می‌کند که نزد الله در روز قیامت، تغییر بوی دهان روزه‌دار به سبب روزه، از بوی مشک نزد شما بهتر است؛ و ثوابش بیشتر از مشک و عطری است که در جمعه‌ها و مجالس ذکر مستحب است. روزه‌دار دو شادی دارد: هنگامی که افطار می‌کند برای افطارش و رفع گرسنگی و تشنگی‌اش شاد می‌شود چراکه خوردن برایش مباح شده است؛ و همچنین برای کامل شدن روزه و پایان یافتن عبادتش و میسر شدن عبادت از جانب پروردگارش که او را برای روزه‌ گرفتن و اتمام آن یاری داد. «و چون به دیدار پروردگارش برود، برای روزه‌اش شاد می‌شود» یعنی برای پاداش و ثواب الهی شاد خواهد شد.

1. فضیلت روزه و اینکه صاحب خود را در دنیا از شهوت‌ها و در آخرت از عذاب دوزخ حفظ می‌کند.
2. از جمله آداب روزه، ترک سخن زشت و بددهانی و صبر بر آزار و اذیت مردم و صبر و نیکوکاری در برابر بدی آنهاست.
3. اگر روزه دار یا عبادتکار برای کامل شدن عبادتش و پایان آن شاد شود، این از اجر او در آخرت کم نمی‌کند.
4. شادی کامل، شادی دیدار الله عزوجل است. هنگامی که اجر صابران و روزه‌داران را بدون حساب عطا می‌کند.
5. آگاه نمودن مردم از طاعت در صورت نیاز و مصلحت مصداق ریاکاری نیست، به این دلیل که رسول خدا فرمودند که روزه‌دار بگوید: «من روزه‌ دارم».
6. روزه‌داری که روزه‌اش کامل است، کسی است که اعضا و جوارحش از گناهان و زبانش از دروغ و بددهانی و شهادت ناروا و شکمش از آب و غذا روزه باشد.
7. تاکید بر نهی از فریاد و بددهانی و جدال و بلند کردن صدا در هنگام روزه. درحالی‌که آنکه روزه‌ هم ندارد، از این کارها نهی شده است.
8. این حدیث را پیامبر صلی الله علیه وسلم از پروردگارش روایت کرده که آن را حدیث قدسی یا حدیث الهی گویند؛ و عبارت است از حدیثی که لفظ و معنایش از سوی الله است اما ویژگی‌های مخصوص قرآن را ندارد، از جمله آنکه خواندن لفظش [مانند قرآن] عبادت نیست و برای خواندنش طهارت لازم نیست و همانند قرآن دیگران را برای آوردن همانند آن به چالش و تحدی نخوانده و اعجاز آن مانند قرآن نیست و سایر مواردی که قرآن را از غیر آن متمایز نموده است.

صحيح البخاري (3/ 26) (1904). صحيح مسلم (2/ 807) (1151). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 357). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (2/ 866). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (15/ 5). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (5/ 265).

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم خبر داده‌اند که دری از درهای بهشت، «باب الریان» نامیده می‌شود که روزه‌داران در روز قیامت از آن وارد می‌شوند و هیچ‌کس جز آنان از آن وارد نمی‌شود. ندا داده می‌شود: روزه‌داران کجایند؟ پس برمی‌خیزند و وارد می‌شوند و هیچ‌کس جز آنان از آن وارد نمی‌شود. پس هرگاه آخرین نفرشان وارد شد، [آن در] بسته می‌شود و پس از آن دیگر کسی از آن وارد نخواهد شد.

1. نووی گفته است: در این حدیث فضیلت روزه و کرامت روزه‌داران بیان شده است.
2. خداوند برای روزه‌داران، دری از درهای هشت‌گانهٔ بهشت را اختصاص داده است که هرگاه وارد آن شوند، بسته می‌شود.
3. بیان اینکه بهشت درهایی دارد.
4. سندی گفته است: این سخن «روزه‌داران کجایند؟»، یعنی کسانی که بسیار روزه می‌گرفتند، همان‌طور که [مثلاً] به کسی که عادت به کاری دارد «عادل» و «ظالم» گفته می‌شود، نه به کسی که آن را یک بار انجام دهد.
5. «ریان» یعنی سیراب‌کننده؛ زیرا روزه‌داران تشنه می‌شوند، به ویژه در روزهای گرم و طولانی تابستان؛ پس با نام‌گذاری این در به چیزی که مختص آنان است، یعنی باب ریان، پاداش داده می‌شوند. و گفته شده «ریان» بر وزن «فعلان» به معنای بسیار سیراب شده و ضد عطش است. به این نام خوانده شده زیرا جزای روزه‌داران بر تشنگی و گرسنگی‌شان است.

صحيح البخاري (3/ 25) (1896). صحيح مسلم (2/ 808) (1152). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 360). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (2/ 868). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (5/ 270).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر می‌دهد که هرکس ماه رمضان را با ایمان به الله و باور به فرض بودن روزه و تصدیق اجر و ثواب فراوانی که الله برای روزه‌داران مهیا نموده، روزه بگیرد و هدفش خشنودی الله تعالی باشد نه ریا و خودنمایی، گناهان گذشته‌اش آمرزیده می‌شود.

1. فضیلت اخلاص و اهمیت آن در روزهٔ رمضان و سایر اعمال نیک و صالح.

صحيح البخاري (1/ 16) (38). صحيح مسلم (1/ 523) (760). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 361). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمصطفى الخِن وغيره (2/ 868). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (15/ 40). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (5/ 270).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ کسی را به ازدواج تشویق می‌کند که توانایی آمیزش جنسی و هزینه‌های ازدواج را دارد؛ زیرا ازدواج باعث حفظ بیشتر نگاه از حرام و حفظ شدن بیشتر شرمگاه و مانع از گرفتار شدن انسان به زنا می‌شود، اما کسی که توانایی تامین هزینه‌های ازدواج را ندارد و قادر به جماع و آمیزش جنسی است، باید روزه بگیرد زیرا شهوت شرمگاه و شرارت منی را کم و ضعیف می‌کند.

1. توجه اسلام به اسباب پاکدامنی و در امان ماندن از فحشا.
2. تشویق کسی که توانایی ازدواج ندارد به روزه‌داری؛ زیرا شهوت را ضعیف می‌کند.
3. وجه تشبیه روزه به «وِجاء» که در نص عربی حدیث آمده این است که: «وجاء» کشیدن رگ‌های بیضه‌هاست که با این کار شهوت جِماع و آمیزش از بین می‌رود. روزه نیز چنین است و ضعیف کنندهٔ شهوت جماع می‌باشد.

صحيح البخاري (3/ 26) (1905). صحيح مسلم (2/ 1018) (1400). الإلمام بشرح عمدة الأحكام للشيخ ،لإسماعيل الأنصاري (2/ 57). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، لعبد الله البسام (ص565). خلاصة الكلام شرح عمدة الأحكام، لفيصل آل مبارك (ص281).

این حدیث بیانگر فضل کسی است که روزی را خالصانه برای کسب رضایت الله روزه می گیرد تا الله متعال او را از آتش دوزخ نجات دهد و همچون فاصله ی آسمان از زمین، او را از آتش دور گرداند.

سنن الترمذي، تحقيق بشار عواد، دار الغرب الإسلامي – بيروت، 1998 م. نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين, مؤسسة الرسالة, الطبعة الرابعة عشر, 1407ه. بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي, دار ابن الجوزي. دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين لمحمد بن علان الصديقي, دار الكتاب العربي. كنوز رياض الصالحين بإشراف حمد العمار, دار كنوز إشبيليا, الطبعة الأولى, 1430ه. سلسلة الأحاديث الصحيحة، محمد ناصر الدين الألباني، دار المعارف، 1415ه. شرح الأربعين النووية، لعطية بن محمد سالم. مصابيح التنوير على صحيح الجامع الصغير، تأليف الألباني، إعداد معتز أحمد. تأسيس الأحكام بشرح عمدة الأحكام، أحمد النجمي، دار علماء السلف.

پیامبر صلی الله علیه و سلم خبر داده‌اند که هرگاه ماه رمضان فرا رسد، سه امر رخ می‌دهد: اول: درهای بهشت گشوده می‌شود و هیچ دری از آن بسته نمی‌ماند. دوم: درهای دوزخ بسته می‌شود و هیچ دری از آن گشوده نمی‌ماند. سوم: شیاطین و جنیان سرکش با زنجیرها به بند کشیده می‌شوند، پس به آنچه در غیر رمضان دست می‌یافتند، دست نمی‌یابند. همهٔ اینها برای بزرگداشت این ماه است، و تشویقی است برای انسان‌های اهل عمل به بسیار انجام دادن طاعات از قبیل نماز، صدقه، ذکر، خواندن قرآن و غیره؛ و به دوری گزیدن از گناهان و نافرمانی‌ها.

1. فضیلت ماه رمضان.
2. بشارتی برای روزه‌دارانِ در این ماه است، به این معنا که این ماه مبارک، موسم عبادت و خیر است.
3. در به بند کشیده شدن شیاطین در رمضان، اشاره‌ای به برداشته شدن عذرِ مکلف است. گویی به او گفته می‌شود: شیاطین از تو بازداشته شده‌اند، پس برای ترک طاعت و انجام معصیت، آنان را بهانه قرار نده.
4. قرطبی گفته است: اگر گفته شود: چگونه شرارت‌ها و گناهان را می‌بینیم که در رمضان بسیار واقع می‌شوند، در حالی که اگر شیاطین به بند کشیده می‌شدند، چنین اتفاقی نمی‌افتاد؟ پاسخ این است: که [گناهان] تنها از روزه‌دارانی کم می‌شود که روزه‌ای را گرفته‌اند که شروط آن حفظ شده و آداب آن رعایت شده است. یا اینکه برخی از شیاطین به بند کشیده می‌شوند که همان سرکشان هستند، نه همهٔ آنها، همان‌طور که در برخی روایات آمده است. یا اینکه مقصود، کم شدن شرارت‌ها در این ماه است و این امری محسوس است، زیرا وقوع آن در این ماه کمتر از غیر آن است. چرا که از به بند کشیده شدن همهٔ آنان، لازم نمی‌آید که هیچ شر و گناهی واقع نشود؛ زیرا برای آن اسباب دیگری غیر از شیاطین وجود دارد، مانند نفس‌های پلید، عادت‌های زشت و شیاطین انسی.

صحيح البخاري (3/ 25) (1899). صحيح مسلم (2/ 758) (1079). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 362). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (5/ 273). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (15/ 46). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 869).