عَن أَبي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «تَفْضُلُ صَلاَةُ الجَمِيعِ صَلاَةَ أَحَدِكُمْ وَحْدَهُ، بِخَمْسٍ وَعِشْرِينَ جُزْءًا، وَتَجْتَمِعُ مَلاَئِكَةُ اللَّيْلِ وَمَلاَئِكَةُ النَّهَارِ فِي صَلاَةِ الفَجْرِ» ثُمَّ يَقُولُ أَبُو هُرَيْرَةَ: فَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ: {إِنَّ قُرْآنَ الفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا} [الإسراء: 78].
از ابوهریره رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت: از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم شنیدم که می‌فرمود: «تَفْضُلُ صَلَاةُ الْجَمِيعِ صَلَاةَ أَحَدِكُمْ وَحْدَهُ، بِخَمْسٍ وَعِشْرِينَ جُزْءًا، وَتَجْتَمِعُ مَلَائِكَةُ اللَّيْلِ وَمَلَائِكَةُ النَّهَارِ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ» ثُمَّ يَقُولُ أَبُو هُرَيْرَةَ: فَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ: {إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا} [الإسراء: 78]. یعنی: «نماز جماعت بر نمازِ تنهایِ یکی از شما، بیست و پنج درجه برتری دارد، و فرشتگان شب و فرشتگان روز در نماز فجر گرد هم می‌آیند». سپس ابوهریره فرمود: پس اگر خواستید بخوانید: {إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا} (همانا قرآنِ [نماز] فجر، همواره مشهود است)».
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم بیان کرده‌اند که ثواب و پاداش نماز مرد در جماعت همراه با امام، بیست و پنج برابر نمازی است که به تنهایی در خانه یا بازارش می‌خواند. سپس ایشان صلی‌الله‌علیه‌وسلم ذکر کردند که فرشتگان شب و فرشتگان روز در نماز فجر گرد هم می‌آیند. آنگاه ابوهریره رضی‌الله‌عنه برای استشهاد به این مطلب می‌گوید: اگر خواستید بخوانید: {إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا} (همانا قرآنِ [نماز] فجر، همواره مشهود است) [اسراء: ۷۸]. یعنی فرشتگان شب و فرشتگان روز در نماز فجر حضور می‌یابند.
فواید
- ابن حجر گفته است: نماز در مسجد به صورت جماعت، بر نماز جماعت یا فرادی در خانه و بازار برتری دارد. این را ابن دقیق العید گفته است.
- در این [حدیث] فضیلت نماز فجر بیان شده است؛ و این به دلیل اختصاص یافتنِ گردهماییِ فرشتگان به آن است.
- شیخ ابن باز می‌گوید: شایسته است که مؤمن بر محافظت بر نماز در جماعت حریص باشد، هرچند خانه‌اش دور باشد تا به این خیر بزرگ دست یابد.
- نووی در جمع میان روایاتی که می‌گویند نماز جماعت بیست و پنج درجه بر نماز فرادی برتری دارد و روایات دیگر که می‌گویند بیست و هفت درجه، گفته است: جمع میان آنها از سه وجه ممکن است: اول اینکه: منافاتی وجود ندارد، زیرا ذکر عدد کمتر، عدد بیشتر را نفی نمی‌کند و مفهوم عدد نزد اصولیون باطل است. دوم اینکه: ممکن است ابتدا از عدد کمتر خبر داده باشند، سپس خداوند متعال ایشان را از فضل بیشتر آگاه کرده و ایشان نیز از آن خبر داده‌اند. سوم اینکه: این [تفاوت] بر حسب احوال نمازگزاران و نماز متفاوت است، و برای برخی بیست و پنج درجه و برای برخی دیگر بیست و هفت درجه است، بسته به کمال نماز و محافظت بر هیئت‌ها و خشوع آن و کثرت جماعت و فضیلت آنان و شرافت مکان و مانند آن. و خداوند داناتر است.
مرجع
صحيح البخاري (1/ 131) (648). صحيح مسلم (1/ 450) (649). تيسير الكريم الرحمن في تفسير كلام المنان، لعبد الرحمن آل سعدي (ص464). توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، لعبد الله البسام (2/ 210).