عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ المؤمنين رضي الله عنها أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ أَبِي حُبَيْشٍ سَأَلَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ: إِنِّي أُسْتَحَاضُ فَلاَ أَطْهُرُ، أَفَأَدَعُ الصَّلاَةَ؟ فَقَالَ: «لَا، إِنَّ ذَلِكِ عِرْقٌ، وَلَكِنْ دَعِي الصَّلاَةَ قَدْرَ الأَيَّامِ الَّتِي كُنْتِ تَحِيضِينَ فِيهَا، ثُمَّ اغْتَسِلِي وَصَلِّي».
از ام المؤمنین عایشه ـ رضی الله عنها ـ روایت است که فاطمه بنت ابی حُبَیش از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ پرسید و گفت: من دچار استحاضه هستم و پاک نمی‌شوم، آیا نماز را ترک کنم؟ ایشان فرمودند: «لَا، إِنَّ ذَلِكِ عِرْقٌ، وَلَكِنْ دَعِي الصَّلاَةَ قَدْرَ الأَيَّامِ الَّتِي كُنْتِ تَحِيضِينَ فِيهَا، ثُمَّ اغْتَسِلِي وَصَلِّي»: «خیر، این خون [ناشی از پارگی] رگ است، اما نماز را به اندازهٔ روزهایی که در آن حیض می‌شدی ترک کن، سپس غسل کن و نماز بخوان».
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
فاطمه بنت حُبَیش از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ پرسید که: خونریزی من قطع نمی‌شود و حتی در زمانی که حیض (پریود) و عادت ماهانه نیستم، ادامه دارد، در این صورت آیا این وضعیت حکم حیض را دارد و باید نماز را ترک کنم؟ پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ به او فرمود که: این خون استحاضه است و خونی ناشی از پارگی رگ در رحم و ناشی از بیماری است و خون حیض نیست. پس چون همان وقت همیشگی حیض و عادت ماهانه‌ات - پیش از مبتلا شدن به استحاضه - فرارسید، نماز و روزه و دیگر اعمالی را که زن حایض در هنگام حیض از آن منع می‌شود، ترک کن. و چون مقدار آن مدت به پایان رسید، در این حالت از خون حیض پاک شده‌ای، پس موضع خون را می‌شویی و سپس به نیت رفع حَدَث، غسلِ کامل می‌کنی و نماز می‌گزاری.
فواید
- وجوب غسل برای زن با پایان یافتن ایام حیض.
- وجوب نماز بر زنی که در حال استحاضه (خونریزی ناشی از بیماری) است.
- حیض: خونی طبیعی که رحم زنان بالغ آن را از محل شرمگاه بیرون می‌ریزد و در روزهای مشخصی رخ می‌دهد.
- استحاضه: جاری شدن خون در غیر وقت آن از دهانهٔ رحم نه عمق آن.
- فرق بین خون حیض و استحاضه: خون حیض سیاه و غلیظ و بدبو است، اما خون استحاضه قرمز و رقیق است و بوی بد ندارد.
مرجع
صحيح البخاري (1/ 72) (325).
صحيح مسلم (1/ 262) (333).
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص77).
الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 63).
خلاصة الكلام شرح عمدة الأحكام، لفيصل آل مبارك (ص40).
عن عائشة رضي الله عنها قالت: "إن أم حبيبة اسْتُحِيضَتْ سبع سنين، فسألت رسول الله صلى الله عليه وسلم عن ذلك؟ فأمرها أن تغتسل، قالت: فكانت تغتسل لكل صلاة".
از عایشه رضی الله عنها روایت است که می گوید: ام حبيبه رضى الله عنها هفت سال استحاضه شد؛ پس از رسول الله صلى الله عليه و سلم درباره ی حکم آن پرسيد؟ پيامبر صلى الله عليه و سلم به او فرمود: «تَغْتَسِلَ»: «غسل کن». عایشه رضی الله عنها می گوید: پس ام حبیبه برای هر نماز غسل می کرد.
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
زمانی که ام حبیبه از رسول الله صلی الله علیه سلم در مورد استحاضه ی دائمی پرسید که دچارش بود، ایشان به ام حبیبه امر نمود تا غسل کند؛ بنابراین ام حبیبه برای هر نماز غسل می کرد؛ و به همین ترتیب هفت سال استحاضه بود؛ استحاضه امری است که به ندرت در میان زنان رخ می دهد؛ اما اصل در زنان همان حیض یا عادت ماهیانه است که در روزهای معدودی از هر ماه رخ می دهد و با نشانه هایی همراه است که برای زنان شناخته شده است. این بود که ام حبیبه برای هر نماز به اختیار خود غسل می کرد.
مرجع
تأسيس الأحكام للنجمي، ط2، دار علماء السلف، 1414هـ.
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الإمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، 1426هـ.
تنبيه الأفهام شرح عمدة لأحكام لابن عثيمين، ط1، مكتبة الصحابة، الإمارات، 1426هـ.
عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، ط2، دار الثقافة العربية، دمشق ، بيروت، مؤسسة قرطبة، 1408هـ.
صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422هـ.
صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، 1423هـ.
عَنْ مُعَاذَةَ قَالَتْ: سَأَلْتُ عَائِشَةَ، فَقُلْتُ: مَا بَالُ الْحَائِضِ تَقْضِي الصَّوْمَ، وَلَا تَقْضِي الصَّلَاةَ؟ فَقَالَتْ: أَحَرُورِيَّةٌ أَنْتِ؟ قُلْتُ: لَسْتُ بِحَرُورِيَّةٍ، وَلَكِنِّي أَسْأَلُ. قَالَتْ: كَانَ يُصِيبُنَا ذَلِكَ، فَنُؤْمَرُ بِقَضَاءِ الصَّوْمِ، وَلَا نُؤْمَرُ بِقَضَاءِ الصَّلَاةِ.
از معاذة روایت است که می گوید: از عایشه رضی الله عنها سوال نموده و گفتم: چرا زن حائض قضایی روزه را به جا می آورد ولی قضایی نماز را نمی خواند؟ عايشه رضی الله عنها گفت: آيا تو از جماعت خوارج هستی؟! گفتم: من از خوارج نيستم اما این سوال برای من مطرح است. عايشه رضی الله عنها گفت: ما دچار قاعدگی می شديم و به ما دستور داده می شد قضایی روزه را به جا بياوريم ولی به قضا کردن نمازها امر نمی شدیم.
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
معاذه از عایشه رضی الله عنها در مورد علتی می پرسد که بر اساس آن شارع دستور داده زنی که به سبب عادت ماهیانه نتوانسته روزه بگیرد، پس از پاک شدن باید قضای روزه هایی را که نگرفته به جا آورد اما نباید قضایی نمازهایی را که در این مدت نخوانده، بجا بیاورد. با اینکه هم روزه فرض است و هم نماز؛ بلکه نماز از اهمیت بیشتری نسبت به روزه برخوردار است.
تفاوت قائل نشدن میان این دو در این زمینه، مذهب خوارج است؛ مذهبی که مبنای آن شدت و سختی است. این بود که عایشه رضی الله عنها به وی گفت: آیا تو از خوارج هستی و اعتقاد و باور آنان را داری و همچون آنها سخت می گیری؟ معاذه گفت: از خوارج نیستم بلکه به دنبال پاسخ این سوال هستم؛ لذا عایشه رضی الله عنها در پاسخ می گوید: ما در زمان رسول الله صلی الله علیه وسلم دچار عادت ماهیانه می شدیم و در این مدت نماز نمی خواندیم و روزه نمی گرفتیم و رسول الله صلی الله علیه وسلم فقط ما را به قضا کردن روزه ها امر نمود و به قضا کردن نمازها دستور نداد؛ اگر قضا کردن نمازها واجب می بود، حتما بدان امر می کرد و ساکت نمی ماند؛ گویا عایشه رضی الله عنه در پاسخ می گوید: باید به اوامر شارع اکتفا نمود و حد و حدود آن را رعایت کرد.
مرجع
صحيح البخاري (1/ 71) (321).
صحيح مسلم (1/ 265) (335).
الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 68).
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، لعبد الله البسام (ص81).
عن عَائِشَة رضي الله عنها قالت: «كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يَتَكِّئُ فِي حِجرِي، فَيَقرَأُ القرآن وأنا حَائِض».
از ام المومنین عایشه رضی الله عنها روایت است که می گوید: درحالی كه من در دوران قاعدگی بودم، رسول الله صلى الله عليه وسلم به من تكيه می نمود (سر بر زانوی من می نهاد) و قرآن تلاوت می كرد.
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
ام المومنین عایشه رضی الله عنها ذکر می کند که رسول الله صلی الله علیه وسلم به من تکیه می کرد و قرآن می خواند درحالی که من در عادت ماهانه بودم. و این به معنای پاک بودن بدن زنی است که در عادت ماهانه می باشد و اینکه با حیض شدن نجس نمی شود.
مرجع
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق: محمد صبحي حلاق، مكتبة الصحابة، الإمارات، مكتبة التابعين، القاهرة، الطبعة: العاشرة 1426هـ.
تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، محمد بن صالح العثيمين، مكتبة الصحابة، الإمارات، الطبعة: الأولى 1426هـ.
عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، دار الثقافة العربية، دمشق، بيروت، مؤسسة قرطبة، الطبعة: الثانية 1408هـ.
صحيح البخاري، محمد بن إسماعيل البخاري الجعفي، تحقيق: محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، الطبعة: الأولى 1422هـ.
صحيح مسلم، مسلم بن الحجاج القشيري النيسابوري، تحقيق محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، الطبعة: 1423هـ.
عن أسماءَ رضي الله عنها قالت: جاءت امرأةٌ النبيَّ صلى الله عليه وسلم فقالت: أرأَيْتَ إحدانا تَحِيضُ في الثَّوب، كيف تصنعُ؟ قال: «تَحُتُّهُ، ثم تَقْرُصُه بالماء، وتَنْضَحُه، وتُصَلِّي فيه».
از اسماء رضی الله عنها روايت است كه زنی نزد رسول الله صلى الله عليه وسلم آمد و گفت: اگر لباس ما با خون حيض آلوده شود، چه بايد كرد؟ رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمود: «تَحُتُّهُ، ثُمَّ تَقْرُصُهُ بِالْمَاءِ، وَتَنْضَحُهُ، وَتُصَلِّي فِيهِ»: «آن را با دست و بدون آب و سپس با آب به هم بمال و بشوی؛ سپس در آن نماز بخوان».
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
اسماء رضی الله عنها ذکر می کند که رسول الله صلی الله علیه وسلم در مورد نحوه ی پاکی لباسی که به خون حیض آلوده شده، سوال می شود که کیفیت پاکیزگی آن را توضیح می دهد؛ به این صورت که ابتدا باید محل آلودگی به هم مالیده شود تا اصل آلودگی از بین برود، سپس بخشی از لباس که با خون آلوده شده، با انگشت ها مالیده شود تا آلودگی موجود با آبی که شسته می شود از بین برود؛ و پس از آن شسته می شود تا هیچ نجاستی باقی نماند. و رعایت این ترتیب بهترین شیوه در پاک نمودن لباس از نجاست خشک می باشد. و اگر عکس آن انجام شود، نجاست پخش شده و بخش های پاک لباس هم آلوده می شود. و بعد از پاکیزه نمودن لباس به این شیوه، می تواند در آن نماز بخواند.
مرجع
صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى، 1422هـ.
صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، المحقق: محمد فؤاد عبد الباقي - الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.
توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن بن صالح البسام، الناشر: مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م.
نيل الأوطار, محمد بن علي الشوكاني اليمني, تحقيق: عصام الدين الصبابطي, دار الحديث، مصر, الطبعة: الأولى، 1413هـ - 1993م.
سبل السلام شرح بلوغ المرام، تأليف : محمد بن إسماعيل بن صلاح الصنعاني، الناشر: دار الحديث الطبعة: بدون طبعة وبدون تاريخ.
تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، تأليف: صالح بن فوزان بن عبد الله الفوزان، الطبعة: الأولى، 1427 ه _ 2006 م
فتح ذي الجلال والإكرام شرح بلوغ المرام لمحمد بن صالح بن محمد العثيمين، تحقيق: صبحي بن محمد رمضان، وأُم إسراء بنت عرفة، ط1، المكتبة الإسلامية، مصر، 1427ه.
منحة العلام في شرح بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن صالح الفوزان، الناشر: دار ابن الجوزي الطبعة: الأولى، 1427 ه - 1431 هـ.
عَنْ كَثِيرِ بن زِيَاد، قال: حدثتني الأزْدِيَّة يعني مُسَّةَ قالت: حَجَجْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ فَقُلْتُ: يَا أُمَّ المؤْمِنِين، إِنَّ سَمُرَةَ بن جندب يَأْمُرُ النِّسَاءَ يَقْضِينَ صَلَاةَ الْمَحِيضِ فَقَالَتْ: «لَا يَقْضِينَ كَانَتِ المَرْأَةُ من نِسَاءِ النبي صلى الله عليه وسلم تَقْعُدُ فِي النِّفَاسِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً لَا يَأْمُرُهَا النبي صلى الله عليه وسلم بِقَضَاءِ صَلَاةِ النِّفَاسِ»
وفي رواية: و«كنا نطلي على وُجُوهنا بِالوَرْسِ -تعني- من الكَلَف».
از کثیر بن زیاد روایت است که می گوید: ازدیه یعنی مُسَّة برای من روایت نمود و گفت: حج نمودم و نزد ام سلمه رفتم و گفتم: ای ام المومنین، سمرة بن جندب زنان را دستور داده قضایی نمازهایی را به جا آورند که در مدت حیض نخوانده اند؛ ام سلمه رضی الله عنها فرمود: نباید قضای آن نمازها را به جا آورند؛ یکی از زنان خویشاوند رسول الله صلی الله علیه وسلم چهل شب در حالت نفاس بود اما رسول الله صلی الله علیه وسلم وی را به قضا کردن نمازهایی دستور نداد که در مدت نفاس نخوانده بود.
و در روایتی آمده است: و ما از گیاه ورس (گیاهی زرد رنگ در یمن) به صورت های مان می مالیدیم و آن را از سیاهی به رنگی میان سیاهی و سرخی در می آوردیم. (حکمت از این کار مداوای تغییرات ناشی از زایمان در صورت بوده است).
به روایت ترمذی - به روایت ابوداوود - به روایت احمد - به روایت دارمیدرجهحسن است
شرح
مادرمان ام سلمه رضی الله عنها متوجه فتوای صحابه ی بزرگوار سمرة بن جندب رضی الله عنه می شود که زنان را ملزم کرده بود قضایی نمازهایی را به جا آورند که در مدت حیض نخوانده بودند؛ بنابراین می فرماید: «نباید قضایی آنها را به جا آورند». و علت این فتوا را چنین ذکر می کند که زنی از خویشاوندان رسول الله صلی الله علیه وسلم چهل شب را در حالت نفاس گذراند و رسول الله صلی الله علیه وسلم او را به قضا کردن نمازهایی دستور نداد که در حالت نفاس نخوانده بود.
اشکالی که در اینجا وجود دارد این است که مُسَّة از ام سلمه رضی الله عنها در مورد حکم نماز در حالت حیض می پرسد و خبر می دهد که سمره به خواندن آنها امر کرده و ام سلمه از نماز در حالت نفاس پاسخ می دهد.
پاسخ این اشکال از دو جهت می باشد؛
1- به قرینه ی جواب، مراد از حیض در اینجا همان نفاس است.
2- ام سلمه از نماز در حالت نفاس پاسخ می دهد که مدت آن نسبت به حیض کمتر است؛ چرا که حیض در طول سال دوازده بار تکرار می شود اما نفاس چنین نیست؛ بلکه بسیار کمتر از آن می باشد. و به این ترتیب توضیح می دهد که شارع از نمازی که در حالت نفاس خوانده نمی شود، گذشت کرده است با اینکه نفاس در طول سال تکرار نمی شود، حال چگونه از نماز در حالت حیض که همیشه تکرار می شود، نگذشته است. و الله اعلم
و در ادامه می فرماید: ما از گیاه زرد رنگ ورس، به صورت می مالیدیم و به این تریب رنگ صورت مان را از سیاهی به رنگی میان سیاهی و سرخی در می آوردیم.
مرجع
إرواء الغليل في تخريج أحاديث منار السبيل للألباني، إشراف: زهير الشاويش، ط2، المكتب الإسلامي - بيروت، 1405هـ.
توضيح الأحكام للشيخ البسام، ط5، مكتبة الأسدي، مكة المكرمة، 1423هـ.
تسهيل الإلمام للشيخ صالح الفوزان، بعناية: عبدالسلام السليمان، ط1، 1427هـ.
منحة العلَّام للشيخ عبد الله بن صالح الفوزان، ط1، دار ابن الجوزي، الدمام، 1427هـ.
سنن أبي داود، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، المكتبة العصرية، بيروت.
فتاوى اللجنة الدائمة، المجموعة الأولى: اللجنة الدائمة للبحوث العلمية والإفتاء، جمع وترتيب: أحمد بن عبد الرزاق الدويش.
عن ابن عباس رضي الله عنهما ، عن النبي صلى الله عليه وسلم في الذي يأتي امرأته وهي حائض قال: «يتصدق بدينار أو نصف دينار».
از ابن عباس رضی الله عنهما روایت است که می گوید: رسول الله صلى الله عليه وسلم درباره ی مردی که در دوران قاعدگی با همسرش آميزش می کند، فرمود: «يَتَصَدَّقُ بدينار أوْ بنصْفِ دينارٍ»: «يک دينار يا نصف دينار صدقه بدهد».
به روایت ابن ماجه - به روایت نسائی - به روایت ابوداوود - به روایت احمد - به روایت دارمیدرجهصحیح است
شرح
رسول الله صلی الله علیه وسلم در این حدیث کفاره کسی را که با همسرش در حال حیض همبستری کند، بیان می دارد و از این حدیث حرمت همبستری با زن در حال حیض دانسته می شود، زیرا برای این کار کفاره تعیین شده است و نیز دلیلی است بر وجوب صدقه دادن، زیرا در برابر گناهی بوده است.
مرجع
توضيح الأحكام للشيخ البسام، ط5، مكتبة الأسدي، مكة المكرمة، 1423هـ.
سُبل السلام، للصنعاني، دار الحديث.
تسهيل الإلمام للشيخ صالح الفوزان، بعناية: عبدالسلام السليمان، ط1، 1427هـ.
فتح ذي الجلال والإكرام بشرح بلوغ المرام: الشيخ ابن عثيمين، تحقيق صبحي رمضان وآخر، ط1، المكتبة الإسلامية، مصر، 1427هـ.
سنن أبي داود، لسليمان بن الأشعث السِّجِسْتاني تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد: المكتبة العصرية، صيدا - بيروت.
سنن ابن ماجه: ابن ماجه أبو عبد الله محمد بن يزيد القزويني، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي.
دار إحياء الكتب العربية - فيصل عيسى البابي الحلبي.
مسند الإمام أحمد بن حنبل المحقق: شعيب الأرنؤوط - عادل مرشد، وآخرون إشراف: د عبد الله بن عبد المحسن التركي مؤسسة الرسالة الطبعة: الأولى، 1421 هـ - 2001 م.
السنن الكبرى للنسائي، حققه وخرج أحاديثه: حسن عبد المنعم شلبي، أشرف عليه: شعيب الأرناءوط مؤسسة الرسالة – بيروت الطبعة: الأولى، 1421 هـ - 2001 م.
سنن الدارمي، للدارمي، التميمي تحقيق: حسين سليم أسد الداراني، دار المغني للنشر والتوزيع، المملكة العربية السعودية الطبعة: الأولى، 1412 هـ - 2000 م.
فتاوى اللجنة الدائمة، المجموعة الأولى، المؤلف: اللجنة الدائمة للبحوث العلمية والإفتاء، جمع وترتيب: أحمد بن عبد الرزاق الدويش.
عن أنس رضي الله عنه : أن اليَهُود كانوا إذا حَاضَت المرأة فيهم لم يؤَاكِلُوها، ولم يُجَامِعُوهُن في البيوت فسأل أصحاب النبي صلى الله عليه وسلم النبي صلى الله عليه وسلم فأنزل الله تعالى: {ويسألونك عن المحيض قل هو أذى فاعتزلوا النساء في المحيض} [البقرة: 222] إلى آخر الآية، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : «اصْنَعُوا كلَّ شيء إلا النكاح». فَبَلغ ذلك اليهود، فقالوا: ما يُريد هذا الرَّجُل أن يَدع من أمْرِنا شيئا إلا خَالفَنَا فيه، فجاء أُسَيْدُ بن حُضَيْر، وعَبَّاد بن بِشْر فقالا يا رسول الله، إن اليهود تقول: كذا وكذا، فلا نُجَامِعُهُن؟ فَتغيَّر وجه رسول الله صلى الله عليه وسلم حتى ظَنَنَا أن قد وجَد عليهما، فخرجا فَاسْتَقْبَلَهُمَا هَدِيَّة من لَبَنٍ إلى النبي صلى الله عليه وسلم ، فأَرسَل في آثَارِهِما فَسَقَاهُمَا، فَعَرَفَا أن لم يَجِد عليهما.
از انس رضی الله عنه روایت است که می گوید: هنگامی که زنی در ميان يهود دچار عادت ماهيانه می شد، با او غذا نمی خوردند و با او در يک خانه زندگی نمی کردند. صحابه رضوان الله عليهم اجمعين از رسول الله صلی الله علیه وسلم در اين باره پرسيدند. آنگاه الله متعال اين آيه را نازل فرمود: «وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ» [البقرة: 222] «از تو درباره ی قاعدگی زنان می پرسند؛ بگو: قاعدگی ضرر و زيان است؛ پس در دوران قاعدگی، از زنان کناره گيری کنيد». رسول الله صلی الله عله وسلم (در تفسير اين آيه) فرمود: «اصْنَعُوا كُلَّ شَيْءٍ إِلاَّ النِّكَاحَ»: «هر عملی (در بهره بردن از زنان) انجام دهید بجز آميزش جنسی». چون این مسئله به گوش يهود رسيد، گفتند: اين مرد می خواهد در همه ی امور با ما مخالفت کند. پس از شنيدن اين سخن، اسيد بن حضير و عباد بن بشر آمدند و گفتند: يا رسول الله، يهود چنين و چنان می گويند. آيا بهتر نیست که در دوران قاعدگی با زنان مجالست نکنیم؟ چهره ی رسول الله صلی الله علیه وسلم از اين سخن چنان تغيير کرد که گمان کرديم بر آنها خشم و غضب نمود. به هر حال، آن دو بيرون رفتند. از روبروی آنها مقداری شير برای رسول الله صلی الله علیه وسلم به عنوان هديه آوردند. پس رسول الله صلی الله علیه وسلم (شخصی را) بدنبال آنها فرستاد و به آنها شير نوشاند. و اينگونه آنها دانستند که رسول الله صلی الله علیه وسلم از آنان ناراحت نيست.
به روایت مسلمدرجهصحیح است
شرح
انس رضی الله عنه خبر می دهد که: «وقتی در میان یهود زنی دچار عادت ماهانه می شد، با او غذا نمی خوردند و در خانه با او مجالست و همنشینی نمی کردند»؛ یعنی: یهود با زنی که دچار عادت ماهانه می شد چیزی نمی خورد و باقی مانده آب آنها را نمی نوشید و غذایی را که این زن درست می کرد، نمی خورد، زیرا وی و عرقش را نجس می دانستند.
"و در خانه ها با آنها مجامعت نمی کردند" منظور از مجامعت در اینجا، همنشینی و مجالست و اختلاط است. وقتی زنی در میان یهود حیض می شد، از او دوری می کردند و با او همنشین نمی شدند، بلکه او را از خانه بیرون می کردند، چنانکه در روایت انس به نقل از ابوداود آمده که می گوید: «وقتی در میان یهود زنی دچار عادت ماهانه می شد، او را از خانه بیرون می کردند و نه با او چیزی می خوردند و نه می نوشیدند و نه همنشین می شدند».
"«اصحاب رضی الله عنهم از رسول الله صلی الله علیه وسلم پرسیدند»" یعنی: وقتی اصحاب دانستند که یهود چنین عادتی دارند و چون زنان حیض شوند از آنان دوری می نمایند، از رسول الله صلی الله علیه وسلم در این مورد پرسیدند. پس الله متعال این آیه را نازل نمود: «وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ» [البقرة: 222] «از تو درباره ی قاعدگی زنان می پرسند؛ بگو: قاعدگی ضرر و زيان است؛ پس در دوران قاعدگی، از زنان کناره گيری کنيد».
"و رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «هر عملی (در بهره بردن از زنان) انجام دهید بجز آميزش جنسی»". و به این ترتیب شریعت به مسلمانان اجازه داده که در زمان حیض با زنان همنشینی صورت گیرد، با آنان غذا و نوشیدنی خورده شود، آنها را لمس نموده و با آنان در یک بستر بخوابند. و همه چیز را برای مسلمان مباح نموده، بجز جماع. بنابراین حدیث مذکور تبیین کننده ی اجمالی است که در آیه می باشد؛ چون اعتزال وارده در آیه شامل همنشینی و خوردن و نوشیدن و هم صحبتی می شود، لذا رسول الله صلی الله علیه وسلم با این حدیث تبیین می کند که مراد از آن اعتزال و کناره گیری در مورد جماع و آمیزش جنسی در محل مخصوص است نه چیز دیگری.
"چون این خبر به یهود رسید" یعنی به یهود خبر رسید که رسول الله صلی الله علیه وسلم به اصحابش اجازه داده در زمان حیض با زنان خود هر کاری انجام دهند بجز جماع.
"یهود گفتند: اين مرد می خواهد در همه ی امور با ما مخالفت کند" یعنی: وقتی می بیند ما کاری انجام می دهیم، کاری مخالف با ما انجام می دهد و به مخالفت با ما راهنمایی می کند و مشتاق مخالفت با ما در هر کاری است.
"اسید بن حضیر و عباد بن بشر آمده و گفتند: یهود چنین و چنان می گویند، پس با آنان جماع نکنیم؟" یعنی: اسید بن حضیر و عباد بن بشر رضی الله عنهما نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمده و سخنان یهود را برای ایشان بازگو کردند، سپس از رسول الله صلی الله علیه وسلم در مورد مباح نمودن جماع برای مخالفت بیشتر با یهود در همه چیز پرسیدند. به عبارت دیگر گفتند: ما در اینکه آنان با زنان در ایام حیض همنشینی نمی کنند، مخالفت نمودیم و عکس آنان با زنان همنشینی می کنیم، می خوریم، می نوشیم و می خوابیم، حال نظرت چیست که برای مخالفت بیشتر با یهود، با زنان مان در ایام عادت ماهانه همبستری و جماع نیز بکنیم؟ تا اینگونه بطور کامل و در تمام امور با آنان مخالفت نموده باشیم؟
"در این هنگام رنگ چهره رسول الله صلی الله علیه وسلم تغییر کرد" یعنی: رسول الله صلی الله علیه وسلم اجتهاد آنان را تایید نکرد، بلکه خشمگین شد و نشانه های خشم بر چهره ایشان نمایان شد، زیرا سخن ایشان مخالف شریعت بود؛ زیرا الله تعالی می فرماید: «فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ» [البقرة: 222] «پس در دوران قاعدگی، از زنان کناره گيری کنيد». و نیز رسول الله صلی الله علیه وسلم برای آنان بیان نمود که منظور از اعتزال مذکور در این آیه چیست، اینکه حق ندارند در زمان حیض با زنان خویش همبستری نمایند.
"چنانکه گمان کرديم بر آنها خشم و غضب نمود". یعنی به سبب این سخن شان از آنان ناراحت و خشمگین شد.
"به هر حال، آن دو بيرون رفتند. از روبروی آنها مقداری شير برای رسول الله صلی الله علیه وسلم به عنوان هديه آوردند. و رسول الله صلی الله علیه وسلم (شخصی را) بدنبال آنها فرستاد و به آنها شير نوشاند". آن دو رسول الله صلی الله علیه وسلم را ترک نمودند که در اثنای خروج از روبروی آنها مردی برای رسول الله صلی الله علیه وسلم مقداری شیر هدیه آورد. وقتی صاحب هدیه نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمد، ایشان فردی را فرستاد تا آن دو را بازگرداند. وقتی بازگشتند، رسول الله صلی الله علیه وسلم به آنان شیر نوشانید تا اینگونه به آنان لطف نموده و از آنان اظهار رضایت کند.
"پس آن دو دانستند که رسول الله صلی الله علیه وسلم از ایشان خشمگین نیست" زیرا آنها بخاطر حسن نیت خویش در گفتن آن عبارات، معذور بودند. یا اینکه خشم رسول الله صلی الله علیه وسلم استمرار نداشته و برطرف شد. و این از مکارم اخلاق رسول الله صلی الله علیه وسلم و لطف و احسان ایشان به اصحابش بود.
مرجع
صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.
تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، تأليف: صالح بن فوزان بن عبد الله الفوزان، الطبعة: الأولى، 1427 هـ _ 2006 م.
توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن بن صالح البسام، الناشر: مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م.
فتح ذي الجلال والإكرام، شرح بلوغ المرام، تأليف: محمد بن صالح بن محمد العثيمين، الناشر: المكتبة الإسلامية، تحقيق: صبحي بن محمد رمضان، وأُم إسراء بنت عرفة.
المنهاج شرح صحيح مسلم، تأليف: محيي الدين يحيى بن شرف النووي، الناشر: دار إحياء التراث العربي، الطبعة: الثانية 1392هـ.
مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح، تأليف: علي بن سلطان القاري، الناشر: دار الفكر، الطبعة: الأولى، 1422هـ.
عون المعبود شرح سنن أبي داود، تأليف: محمد شمس الحق العظيم آبادي، الناشر: دار الكتب العلمية، الطبعة: الثانية، 1415هـ.
شرح سنن أبي داود، تأليف: عبد المحسن بن حمد بن عبد المحسن العباد، نسخة الإلكترونية.
هر حدیث، درجه، شرح و فایده در اینجا دقیقاً همان‌گونه که HadeethEnc.com منتشر می‌کند، بر پایهٔ شرایط بازنشر آن، نشان داده شده است. درجه نام کسی را که حکم داده است نمی‌آورد. ترجمه‌ها و شرح‌ها از نویسندگان خودِ آن است و برخی احکامی را بیان می‌کنند؛ بازبینان سبیل آنها را بررسی نکرده‌اند. حدیث عربی، متن اصلی است. منبع: HadeethEnc.com