احكام آب‌ها

رسول الله صلی الله علیه وسلم از ادرار کردن در آب راکدی که جریان ندارد نهی کردند؛ زیرا باعث نجاست آب و بیماری هایی می شود که ادرار، حامل آنان است و کسانی را که از این آب استفاده کنند، متضرر می کند؛ و چه بسا کسی که خود در چنین آبی ادرار کرده، از آن برای غسل استفاده کند؛ بنابراین نباید در آب پاک و راکدی ادرار کرد که ممکن است بدان نیاز پیدا شود یا از روی فراموشی از آن استفاده گردد و چیزی جز زیان به دنبال نداشته باشد. همچنین رسول الله صلی الله علیه وسلم از غسل نمودن فرد جنب در آب راکد نهی کرده است چون باعث آلودگی آب با پلیدی ها و کثیفی های جنابت می شود.

تيسير العلام شرح عمدة الأحكام للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الإمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، 1426 هـ. تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام لابن عثيمين، ط1، مكتبة الصحابة، الإمارات، 1426هـ. عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، ط2، دار الثقافة العربية، دمشق ، بيروت، مؤسسة قرطبة، 1408هـ. صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422هـ. صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، 1423هـ.

مردی از پیامبر صلی الله علیه وسلم سوال می‌کند: ما برای صید یا تجارت یا اهدافی از این قبیل، سوار بر کشتی به دریا می‌رویم و اندکی آب نوشیدنی با خود می‌بریم؛ حال اگر این آب را برای وضو و غسل مصرف کنیم تمام می‌شود و چیزی برای نوشیدن نخواهیم یافت؛ آیا برای ما جایز است که با آب دریا وضو بگیریم؟ پس پیامبر صلی الله علیه وسلم دربارهٔ آب دریا می‌فرماید: آبش پاک و پاک کننده است و وضو گرفتن و غسل کردن با آن جایز است؛ و آنچه از دریا بیرون آید از جمله ماهی‌ها و نهنگ‌ها و دیگر موجودات آن، حتی اگر مرده یافته شوند و بر روی آب شناور باشد و بدون صید به دست آید، خوردنش جایز است.

1. مردار دریا حلال است و منظور از مردار دریا، حیوان دریایی که در دریا بمیرد و جز در دریا زندگی نکند (دوزیست نباشد).
2. پاسخی بیش از سوال پرسشگر به او جهت تکمیل فایده.
3. اگر مزه‌ یا رنگ یا بوی آب با چیز پاکی تغییر یابد، بر پاک بودنش باقی می‌ماند، تا وقتی که آب بماند و حقیقتش عوض نشود، حتی اگر شوری یا گرمی یا سردی آن شدت بگیرد.
4. آب دریا هم حَدَث اصغر (بی‌وضویی) را رفع می‌کند و هم حَدَث اکبر (جنابت) را؛ و نجاستی که به بدن یا لباس یا چیز دیگری رسیده، پاک می‌کند.

سنن أبي داود (1/ 62) (83). سنن الترمذي (1/ 111) (69). سنن النسائي (1/ 50) (59). سنن ابن ماجه (1/ 250) (386). مسند أحمد (12/ 171) (7233). منحة العلام في شرح بلوغ المرام، لعبد الله الفوزان (1/ 28). فتح ذي الجلال والإكرام بشرح بلوغ المرام، لابن عثيمين (1/ 59). توضيح الأحكام شرح بلوغ المرام، لعبد الله البسام (1/ 116).

رسول الله صلی الله علیه وسلم بیان می دارد که آبِ پاک به مجرد برخورد نجاست به آن، مادامی که رنگ یا مزه یا بویش تغییر نکند، نجس نمی شود.

- سنن أبي داود، سليمان بن الأشعث السِّجِسْتاني، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، المكتبة العصرية، صيدا - بيروت. - مسند الإمام أحمد بن حنبل، المحقق: شعيب الأرنؤوط - عادل مرشد، وآخرون إشراف: د عبد الله بن عبد المحسن التركي، مؤسسة الرسالة، الطبعة: الأولى، 1421 هـ - 2001 م. - السنن الكبرى، للنسائي، حققه وخرج أحاديثه: حسن عبد المنعم شلبي. أشرف عليه: شعيب الأرناؤوط مؤسسة الرسالة – بيروت الطبعة: الأولى، 1421 هـ - 2001 م. - مرعاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح: أبو الحسن عبيد الله المباركفوري - إدارة البحوث العلمية والدعوة والإفتاء - الجامعة السلفية - بنارس الهند الطبعة: الثالثة - 1404 هـ، 1984. - توضيح الأحكام شرح بلوغ المرام: تأليف عبد الله البسام، مكتبة الأسدي، مكة المكرمة، الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م.

از پیامبر صلی الله علیه وسلم دربارهٔ حکم پاکی آبی پرسیده شد که حیوانات و درندگان از آن می‌نوشند و استفاده‌های دیگری می‌کنند. پس ایشان صلی الله علیه وسلم فرمودند: «اگر مقدار آب از دو کوزهٔ بزرگ بیشتر باشد یعنی معادل ۲۱۰ لیتر، آب زیاد محسوب می‌شود و نجس نمی‌گردد، مگر آنکه یکی از سه وصف آن یعنی رنگ یا طعم یا بوی آن به واسطهٔ نجاست تغییر یابد.

1. در صورتی که یکی از سه وصف آب - رنگ یا مزه یا بو - با نجاست تغییر یابد، نجس شده است؛ و این حدیث بر حسب آنچه غالبا روی می‌دهد ذکر شده است نه از باب تعیین. (یعنی غالبا آبی که اینقدر باشد، دچار تغییر نمی‌شود و نجس نمی‌گردد).
2. علما بر این مساله اجماع دارند که اگر آب بر اثر نجاست دچار تغییر شود، مطلقا نجس خواهد شد؛ کم باشد یا زیاد.

سنن أبي داود (1/ 46) (63). سنن الترمذي (1/ 109) (67). سنن النسائي (1/ 46) (52). سنن ابن ماجه (1/ 324) (517). مسند أحمد (8/ 211) (4605). توضيح الأحكام، للبسام (1/ 121). فتح ذي الجلال والإكرام بشرح بلوغ المرام، لابن عثيمين (1/ 67). منحة العلام، لعبد الله الفوزان (1/ 35).

رسول الله صلی الله علیه وسلم با آب باقی مانده از غسل همسرش میمونه رضی الله عنها غسل می کرد.

- منحة العلام في شرح بلوغ المرام: تأليف عبد الله الفوزان - طبعة دار ابن الجوزي - الطبعة الأولى 1428. - تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام: تأليف الشيخ صالح الفوزان- مؤسسة الرسالة. - توضيح الأحكام شرح بلوغ المرام: تأليف عبد الله البسام - مكتبة الأسدي – مكة المكرمة – الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م.

یکی از زنان رسول الله صلی الله علیه وسلم برای رفع جنابت غسل می کند که رسول الله صلی الله علیه وسلم می آید تا با آب باقی مانده از غسل همسرش وضو بگیرد یا غسل کند؛ اما همسرش به ایشان خبر می دهد که جنب بوده است؛ و رسول الله صلی الله علیه وسلم به ایشان توضیح می دهد که این آب از جنابت او متاثر نشده و پاک و پاک کننده است.

توضيح الأحكام للشيخ البسام، ط5، مكتبة الأسدي، مكة المكرمة، 1423ه. سُبل السلام، للصنعاني، دار الحديث. تسهيل الإلمام للشيخ صالح الفوزان، بعناية: عبدالسلام السليمان، ط1، 1427ه. شرح الشيخ ابن عثيمين، تحقيق صبحي رمضان وآخر، ط1، المكتبة الإسلامية، مصر، 1427ه. منحة العلَّام للشيخ عبد الله بن صالح الفوزان، ط1، دار ابن الجوزي، الدمام، 1427ه.