عن أم سلمة رضي الله عنها مرفوعاً: «جاءت امرأة إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فقالت: يا رسول الله، إن ابنتي توفي عنها زوجها، وقد اشتكت عينها أفَنَكْحُلُها؟ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : لا -مرتين، أو ثلاثا-، ثم قال: إنما هي أربعة أشهر وعشر، وقد كانت إحداكن في الجاهلية ترمي بالبَعْرَةِ على رأس الحول».
فقالت زينب: كانت المرأة إذا توفي عنها زوجها: دخلت حفشا، ولبست شر ثيابها، ولم تَمَسَّ طيبا ولا شيئا حتى تمر بها سنة، ثم تؤتى بدابة -حمار أو طير أو شاة- فتَفْتَضُّ به! فقلما تفتض بشيء إلا مات! ثم تخرج فتُعطى بعرة؛ فترمي بها، ثم تراجع بعد ما شاءت من طيب أو غيره».
از ام سلمه رضی الله عنها روایت است که می گوید: زنی نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمد و گفت: ای رسول خدا، شوهر دخترم فوت شده است؛ از درد چشمانش می نالد، آیا به آنها سرمه بزنم؟ پس رسول الله صلی الله علیه وسلم دو یا سه بار فرمود: «نه». آنگاه فرمود: «إِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرٌ، وَقَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ فِي الْجَاهِلِيَّةِ تَرْمِي بِالْبَعْرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ»: «دوران عده فقط چهار ماه و ده روز است حال آنکه در دوران جاهليت، سرگین را بعد از يک سال کامل (به نشانه ی تمام شدن دوران عده و اندک بودن آن) پرتاب می کرديد».
زینب می گوید: در جاهلیت، زمانی که زنی شوهرش فوت می شد و او را از دست می داد، وارد خانه ی کوچکی می شد و بدترین لباسش را می پوشید و از خوشبویی و هر چیزی که سبب آراستگی شود خودداری می کرد تا اینکه یکسال بر او بگذرد. سپس حیوانی مانند الاغ یا پرنده یا گوسفند می آوردند و برای پاکیزگی خود را به آن می کشید که در اثر آن کمتر حیوانی زنده می ماند. سپس از آن خانه خارج می شد و سرگینی به او داده می شد که آن را پرتاب می کرد و بعد از آن، از هر عطر و زینتی که می خواست استفاده می کرد.
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
اسلام آمد و عبای جاهلیت را از دوش مردم برداشت؛ به ویژه نجات بخش زنان بود که رفتار بسیار بدی با آنها می شد و مورد ظلم و ستم بودند؛ اما اسلام حق زنان را حفظ نمود.
در این حدیث آمده که زنی نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم می آید و به ایشان خبر می دهد که شوهر دخترش فوت شده و دخترش به خاطر او آرایش نمی کند؛ اما از دردی در چشمانش می نالد، آیا می تواند از سرمه استفاده کند؟ که پاسخ رسول الله صلی الله علیه وسلم با تکرار و تاکید منفی می باشد. سپس مدت عده ی وفات برای زنان را اندک می شمارد؛ مدت زمان چهار ماه و ده روزی که به حرمت شوهر عده می گذراند و آرایش نمی کند؛ آیا این مدت اندک را هم صبر نمی کند. حال آنکه زنان در جاهلیت، پس از فوت شوهرشان در خانه تنگ و کوچکی مانند لانه ی حیوانی وحشی وارد می شدند و از هرگونه آرایش و زینت و خوشبویی و آب و تماس با دیگران خودداری می کردند تا جایی که کثافت و پلیدی بر آنها انباشته می شد و برای مدت یکسال به همین وضعیت از مردم دور می ماندند. و چون یکسال به پایان می رسید، به اشاره ی اندک بودن مدت زمانی که در برابر حق شوهرش بر او سپری کرده، سرگینی به او داده می شد و آن را پرتاب می کرد.
اوضاع چنین بود که اسلام آمد و وضعیت موجود را تغییر داد و ناز و نعمت را جایگزین سختی و مشقت نمود و با خود گشایش و فراخی آورد؛ به همین سبب جای تعجب است که بر سرمه نکشیدن چشم صبر نمی کنند؛ و به این ترتیب به وی اجازه ی استفاده از سرمه نمی دهد تا مبادا پله و نردبانی شود برای زینت و آراستگی.
مرجع
- صحيح البخاري –الجامع الصحيح-؛ للإمام أبي عبد الله محمد بن إسماعيل البخاري، عناية محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة، الطبعة الأولى، 1422هـ.
- صحيح مسلم؛ للإمام مسلم بن الحجاج، حققه ورقمه محمد فؤاد عبد الباقي، دار عالم الكتب-الرياض، الطبعة الأولى، 1417هـ.
- الإلمام بشرح عمدة الأحكام للشيخ إسماعيل الأنصاري-مطبعة السعادة-الطبعة الثانية 1392ه.
- تيسير العلام شرح عمدة الأحكام-عبد الله البسام-تحقيق محمد صبحي حسن حلاق- مكتبة الصحابة- الشارقة- الطبعة العاشرة- 1426ه.
الإعلام بفوائد عمدة الأحكام لابن الملقن المحقق: عبد العزيز بن أحمد بن محمد المشيقح
دار العاصمة للنشر والتوزيع، المملكة العربية السعودية الطبعة: الأولى، 1417 هـ - 1997 م.
عن سبيعة الأسلمية رضي الله عنها أنها كانت تحت سعد بن خولة -وهو من بني عامر بن لؤي، وكان ممن شهد بدرا- فتوفي عنها في حجة الوداع، وهي حامل. فلم تنشب أن وضعت حملها بعد وفاته.
فلما تعلت من نفاسها؛ تجملت للخطاب، فدخل عليها أبو السنابل بن بعكك -رجل من بني عبد الدار- فقال لها: ما لي أراك متجملة؟ لعلك ترجين النكاح؟ والله ما أنت بناكح حتى يمر عليك أربعة أشهر وعشر.
قالت سبيعة: فلما قال لي ذلك: جمعت علي ثيابي حين أمسيت، فأتيت رسول صلى الله عليه وسلم فسألته عن ذلك؟ فأفتاني بأني قد حللت حين وضعت حملي، وأمرني بالتزويج إن بدا لي».
وقال ابن شهاب: ولا أرى بأسا أن تتزوج حين وضعت -وإن كانت في دمها-، غير أنه لايقربها زوجها حتى تطهر.
از سبیعه اسلمیه رضی الله عنها روایت است که وی همسر سعد بن خوله از قبيله ی بنی عامر بن لؤی و از کسانی بود که در جنگ بدر شرکت داشت؛ و درحالی که سبیعه حامله بود، شوهرش در حَجَّة الْوَدَاع فوت کرد؛ چيزی بعد از مرگ شوهرش نگذشت که وضع حمل نمود؛ هنگامی که خون بعد از زايمانش قطع شد، خود را برای خواستگاری آراسته کرد؛ و ابو السنابل بن بعکک - يکی از مردان بنی عبد الدار - نزد سبیعه رفت و به او گفت: چه شده که تو را آراسته می بينم؟ گویا قصد ازدواج داری؟ به خدا قسم تا وقتی که چهار ماه و ده روز از مرگ شوهرت نگذرد، نمی توانی ازدواج کنی.
سبيعه می گويد: وقتی او به من چنين گفت، هنگام غروب لباس هايم را پوشيدم و نزد رسول الله صلى الله عليه وسلم رفتم و از ايشان در اين مورد سوال کردم؛ ايشان به من پاسخ داد که با زايمانت عده ات به پايان رسيده است؛ و در صورتی که دوست داشته باشم، مرا به ازدواج امر نمود.
ابن شهاب می گوید: به نظر من هيچ اشکالی ندارد زنی بعد از زايمانش ازدواج کند؛ حتی اگر هنوز خون بعد از زايمانش قطع نشده باشد؛ اما به این شرط که تا وقتی خونش قطع نشده، شوهرش با او نزديکی نکند.
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
سعد بن خوله که شوهر سبیعه اسلمیه بوده و سبیعه از وی باردار است، فوت می کند؛ و چیزی از وفات او نمی گذرد که سبیعه وضع حمل نموده و فرزندش را به دنیا می آورد؛ وقتی از نفاس و خونریزی بعد از زایمان پاک می شود، خود را آراسته می کند؛ و می داند که با وضع حمل، از عده اش خارج شده و ازدواج کردن برای او حلال می باشد. در این وضعیت است که ابوسنابل نزد وی رفته و متوجه می شود که او خود را برای خواستگاران آماده کرده است؛ و چون بر این باور است که عده اش تمام نشده، این رفتار سبیعه را منکر می شود؛ و سوگند یاد می کند که تا چهار ماه و ده روز عده نگذراند، ازدواج کردن برای وی حلال نیست؛ و استدلال وی این آیه می باشد: «وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْراً» [بقره: 234] «و افرادی از شما که می میرند و همسرانی باقی می گذارند، [آن زنان برای ازدواج مجدد] باید چهار ماه و ده روز انتظار بکشند [و عده نگه دارند]». و چون از صحت علم و دانشی که در این زمینه دارد، مطمئن نیست، آن را با قسم همراه نموده و تاکید می کند. بنابراین سبیعه نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم می رود و در این مورد از ایشان سوال می کند و رسول الله صلی الله علیه وسلم به وی پاسخ می دهد که از وقتی وضع حمل نموده، ازدواج کردن برای وی حلال گشته است؛ و اگر دوست دارد می تواند ازدواج کند. چنانکه الله متعال می فرماید: «وَأُوْلَاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَن يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ» [طلاق: 4] «و عدّه ی زنان باردار این است که وضع حمل کنند». بنابراین عده ی زنی که شوهرش فوت شده و باردار است، با وضع حمل وی پایان می یابد و اگر باردار نباشد، عده ی وی چهار ماه و ده روز است.
مرجع
عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، ط2، دار الثقافة العربية، دمشق - بيروت، مؤسسة قرطبة، مدينة الأندلس، 1408هـ.
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الإمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، 1426 هـ.
تنبيه الأفهام شرح عمدة لأحكام لابن عثيمين، ط1، مكتبة الصحابة، الإمارات، 1426ه.
الإلمام بشرح عمدة الأحكام لإسماعيل الأنصاري، ط1، دار الفكر، دمشق، 1381ه.
- خلاصة الكلام شرح عمدة الأحكام- فيصل بن عبد العزيز بن فيصل ابن حمد المبارك الحريملي النجدي - الطبعة: الثانية، 1412 هـ - 1992 م.
عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ رَضيَ اللهُ عنها أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا تُحِدُّ امْرَأَةٌ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلَاثٍ إِلَّا عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا، وَلَا تَلْبَسُ ثَوْبًا مَصْبُوغًا إِلَّا ثَوْبَ عَصْبٍ، وَلَا تَكْتَحِلُ، وَلَا تَمَسُّ طِيبًا إِلَّا إِذَا طَهُرَتْ نُبْذَةً مِنْ قُسْطٍ أَوْ أَظْفَارٍ».
از ام عطیه رضی الله عنها روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «لَا تُحِدُّ امْرَأَةٌ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلَاثٍ، إِلَّا عَلَى زَوْجٍ، أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا، وَلَا تَلْبَسُ ثَوْبًا مَصْبُوغًا إِلَّا ثَوْبَ عَصْبٍ، وَلَا تَكْتَحِلُ، وَلَا تَمَسُّ طِيبًا إِلَّا إِذَا طَهُرَتْ: نُبْذَةً مِنْ قُسْطٍ أَوْ أَظْفَارٍ»: «هیچ زنی برای مرده ای بیش از سه روز ترک زینت نمی کند مگر برای شوهرش که چهارماه و ده روز به خاطر او زینتش را ترک می گوید و لباس زینتی نمی پوشد مگر لباس سیاه و سفید؛ و سرمه نمی کشد و از خوشبویی استفاده نمی کند مگر زمانی که (از عادت ماهانه) پاک می شود آنهم به مقدار اندکی از قُسط یا اظفار (دو نوع عطر و خوشبویی هستند)».
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
در این حدیث رسول الله صلی الله علیه وسلم زنان را از ترک زینت برای بیش از سه روز به خاطر از دست دادن عزیزی نهی می کند؛ چون سه روز، برای عنایت به حقِ نزدیکی که از دست رفته و برطرف شدن غم و اندوه کفایت می کند. البته این در صورتی است که میت، شوهرش نباشد که اگر شوهرش بمیرد باید به مدت چهار ماه و ده روز ترک زینت کند؛ تا به این ترتیب به حق بزرگ و زیاد شوهر عنایت داشته و در ایام عده خود را مصون بدارد. و مصداق ترک زینت، ترک خوشبویی و سرمه و زیورآلات و لباس های زیبا می باشد؛ چنانکه نباید از این موارد استفاده کند؛ اما رعایت این مساله از سوی زن، فقط در حق شوهر واجب است؛ اما در مورد دیگران اختیار دارد که به مدت سه روز این مساله را رعایت کند یا نه.
اما اگر لباسی رنگین بپوشد که برای زینت استفاده نمی شود، اشکالی ندارد از هر رنگی باشد. و همچنین می تواند پس از پاک شدن از عادت ماهانه مقدار بسیار اندکی از چیزهایی که بوی بد را از بین می برند، در محل خونریزی عادت ماهانه قرار دهد. و استفاده از آن در این مورد که محل زینت نیست، مصداق استفاده از خوشبویی نمی باشد.
مرجع
صحيح البخاري (7/ 60) (5342- 5343).
صحيح مسلم (2/ 1127) (938).
الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (2/ 81).
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، لعبد الله البسام (ص608).
عن زينب بنت أبي سلمة قالت: تُوُفِّيَ حَمِيْمٌ لأم حبيبة، فدعت بصُفْرَةٍ، فَمَسحَتْ بذراعيها، فقالت: إنما أصنع هذا؛ لأني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: «لا يحل لامرأة تؤمن بالله واليوم الآخر أن تُحِدَّ على ميت فوق ثلاث، إلا على زوج: أربعة أشهر وعشرًا».
از زینب دختر ابوسلمه روایت است که می گوید: یکی از بستگان ام حبیبه فوت شد، پس خوشبویی خواست و از آن در قسمت ساعدهایش استفاده کرد و گفت: این کار را انجام می دهم چون از رسول الله صلی الله علیه وسلم شنیدم که فرمود: «لا يَحِلُّ لامْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاَللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاثٍ، إلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْراً»: «برای زنی که به الله و روز قیامت ایمان دارد، حلال نیست بیش از سه روز بر میتی ترک زینت کند مگر برای شوهرش که چهار ماه و ده روز باید ترک زینت نماید».
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
پدر ام حبیبه فوت می شود و ام حبیبه شنیده که از ترک زینت برای بیش از سه روز نهی شده است مگر اینکه میت شوهر انسان باشد. بنابراین می خواهد به این حکم شرعی جامه ی عمل بپوشاند؛ لذا خوشبویی و عطری مخلوط با زعفران می خواهد و ساعدهایش را با آن مسح می کند و سبب استفاده از این خوشبویی را بیان می کند؛ اینکه از رسول الله صلی الله علیه وسلم شنیده است: «برای زنی که به الله و روز قیامت ایمان دارد، حلال نیست بیش از سه روز بر میتی ترک زینت کند مگر برای شوهرش که چهار ماه و ده روز باید ترک زینت نماید».
مرجع
- صحيح البخاري –الجامع الصحيح-؛ للإمام أبي عبد الله محمد بن إسماعيل البخاري، عناية محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة، الطبعة الأولى، 1422هـ.
- صحيح مسلم؛ للإمام مسلم بن الحجاج، حققه ورقمه محمد فؤاد عبد الباقي، دار عالم الكتب-الرياض، الطبعة الأولى، 1417هـ.
- الإلمام بشرح عمدة الأحكام للشيخ إسماعيل الأنصاري-مطبعة السعادة-الطبعة الثانية 1392ه.
- تيسير العلام شرح عمدة الأحكام-عبد الله البسام-تحقيق محمد صبحي حسن حلاق- مكتبة الصحابة- الشارقة- الطبعة العاشرة- 1426ه.
- خلاصة الكلام شرح عمدة الأحكام- فيصل بن عبد العزيز بن فيصل ابن حمد المبارك الحريملي النجدي - الطبعة: الثانية، 1412 هـ - 1992 م.
عن ابن عباس رضي الله عنهما «أن امرأة ثابت بن قيس اخْتَلَعَت من زوجها على عهد النبي صلى الله عليه وسلم فأمرها النبي صلى الله عليه وسلم أن تَعْتَدَّ بحَيْضَة».
از ابن عباس رضی الله عنهما روایت است که در زمان رسول الله صلی الله علیه وسلم همسر ثابت بن قیس با خلع از شوهرش جدا شد و رسول الله صلی الله علیه وسلم به وی دستور داد به مدت یک حیض عده بگذراند.
به روایت ترمذی - به روایت ابوداووددرجهصحیح است
شرح
مضمون حدیث مذکور خلعی است که بین ثابت بن قیس رضی الله عنه و همسرش اتفاق افتاد. روایت مذکور بیان می کند که بعد از طلاق گرفتن همسر ثابت از او، رسول الله صلی الله علیه وسلم به همسرش دستور می دهد مدت یک حیض و نه سه حیض عده بگذراند؛ و حکمت از آن این است که عده ی زن مطلقه سه حیض قرار داده شده تا با طولانی شدن این مدت، شاید شوهر به همسرش باز گردد و از طلاق دادن او پشیمان شود؛ بنابراین این مدت طولانی را فرصت دارد که به زندگی با او بازگردد؛ بر خلاف خلع که جدایی بین زن و شوهر با رضایت هر دو اتفاق می افتد که در این حالت بازگشتی وجود ندارد؛ بنابراین در این حالت، برای مشخص شدن پاکی رحم زن، سپری شدن تنها یک حیض کفایت می کند.
بسیاری از علما همین حدیث را دلیلی بر این می دانند که خلع، فسخ نکاح است و طلاق محسوب نمی شود؛ چون عده ی طلاق سه حیض است.
مرجع
سنن أبي داود، تأليف سليمان بن الأشعث السِّجِسْتاني تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد: المكتبة العصرية، صيدا - بيروت
سنن الترمذي، تأليف محمد بن عيسى ، الترمذي، تحقيق وتعليق:أحمد محمد شاكر ومحمد فؤاد عبد الباقي وإبراهيم عطوة عوض -شركة مكتبة ومطبعة مصطفى البابي الحلبي – مصر الطبعة: الثانية، 1395 هـ - 1975 م
صحيح أبي داود –الأم-، تأليف محمد ناصر الدين، الألباني - مؤسسة غراس للنشر والتوزيع، الكويت الطبعة: الأولى، 1423 هـ - 2002 م
- منحة العلام في شرح بلوغ المرام، تأليف عبد الله الفوزان، طبعة دار ابن الجوزي، الطبعة الأولى 1428
- توضيح الأحكام شرح بلوغ المرام، تأليف عبد الله البسام، مكتبة الأسدي، مكة المكرمة، الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م
- تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، تأليف الشيخ صالح الفوزان، عناية عبد السلام السليمان، مؤسسة الرسالة الطبعة الأولى.
- فتح ذي الجلال والإكرام بشرح بلوغ المرام للشيخ ابن عثيمين، المكتبة الإسلامية القاهرة، تحقيق صبحي رمضان وأم إسراء بيومي- الطبعة الأولى 1427.
- سبل السلام، محمد بن إسماعيل الصنعاني، دار الحديث- بدون طبعة وبدون تاريخ.
- بلوغ المرام من أدلة الأحكام، لابن حجر، دار القبس للنشر والتوزيع، الرياض - المملكة العربية السعودية الطبعة: الأولى، 1435 هـ - 2014 م
- معجم اللغة العربية المعاصرة، لأحمد مختار، الناشر: عالم الكتب. الطبعة: الأولى، 1429 هـ - 2008 م.
عن عائشة رضي الله عنها قالت: "أُمِرَتْ بريرة أن تعتد بثلاث حِيَضٍ».
از عایشه رضی الله عنها روایت است که می گوید: به بريره دستور داده شد سه حيض عده سپری کند.
به روایت ابن ماجهدرجهصحیح است
شرح
بریره برده ی عایشه رضی الله عنها بود که از بردگی آزاد شد؛ وی همسر برده ای به نام مغیث بود؛ با آزادی بریره به وی اختیار داده شد با مغیث بماند و ادامه ی زندگی دهد یا نکاحش با او را فسخ کند؛ پس بریره نکاحش را فسخ نمود. و در این حدیث آمده که سه عده را سپری کرده است با اینکه فسخ نکاح صورت گرفته و طلاقی رخ نداده است. و جدایی آنها در زنده بودن دو طرف بوده و مرگ، آنها را از هم جدا نکرده است. و شوهرش که با جدایی از وی عده گذرانده، همچنان برده بوده است.
مرجع
سنن ابن ماجه: تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي- دار إحياء الكتب العربية - فيصل عيسى البابي الحلبي.
منحة العلام في شرح بلوغ المرام، تأليف عبد الله الفوزان، طبعة دار ابن الجوزي، الطبعة الأولى، 1428ه.
توضيح الأحكام شرح بلوغ المرام، تأليف عبد الله البسام، مكتبة الأسدي، مكة المكرمة، الطبعة الخامِسَة، 1423هـ - 2003م.
تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، تأليف الشيخ صالح الفوزان، عناية عبد السلام السليمان، مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولى.
فتح ذي الجلال والإكرام بشرح بلوغ المرام، للشيخ ابن عثيمين، المكتبة الإسلامية، القاهرة، تحقيق صبحي رمضان وأم إسراء بيومي- الطبعة الأولى، 1427ه.
إرواء الغليل في تخريج أحاديث منار السبيل، محمد ناصر الدين الألباني - إشراف: زهير الشاويش - المكتب الإسلامي – بيروت، الطبعة الثانية، 1405 هـ - 1985م.
عن الفُرَيْعَةَ بنت مالك بن سنان، وهي أخت أبي سعيد الخدري رضي الله عنهما أنها جاءت إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم تسأله أن ترجع إلى أهلها في بني خُدْرَةَ، فإن زوجها خرج في طلب أَعْبُدٍ له أَبَقُوا، حتى إذا كانوا بِطَرَفِ الْقَدُومِ لحقهم فقتلوه، فسألت رسول الله صلى الله عليه وسلم : أن أرجع إلى أهلي، فإني لم يتركني في مسكن يملكه، ولا نفقة؟ قالت: فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : «نعم»، قالت: فخرجت حتى إذا كنت في الحُجْرَةِ، أو في المسجد، دعاني، أو أمر بي، فَدُعِيتُ له، فقال: «كيف قلت؟»، فرددت عليه القصة التي ذكرت من شأن زوجي، قالت: فقال: «امْكُثِي في بيتك حتى يبلغ الكتاب أَجَلَهُ»، قالت: فاعتددت فيه أربعة أشهرٍ وعشرًا، قالت: فلما كان عثمان بن عفان أرسل إِلَيَّ فسألني عن ذلك، فأخبرته فَاتَّبَعَهُ، وقضى به.
از فُرَيْعَة دختر مالک بن سنان که خواهر ابوسعید خدری رضی الله عنهما می باشد، روایت است که وی نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمده و از ایشان سوال می کند: آیا نزد خانواده اش در بنی خُدْرَه بازگردد، چون شوهرش در جستجوی بردگان فراری اش خارج شده بود و بردگان در طرف القَدوم او را کشتند؛ و از رسول الله صلی الله علیه وسلم سوال می کند نزد خانواده ام باز گردم چون شوهرم خانه و نفقه ای از خودش به جای نگذاشته است؟ وی می گوید: رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «بله، نزد خانواده ات باز گرد». فُرَيْعَة در ادامه می گوید: پس قصد خارج شدن نمودم و هنوز در خانه ی رسول الله صلی الله علیه وسلم یا در مسجد بودم که ایشان مرا صدا زد یا کسی را به دنبال من فرستاد و فرمود: «كَيْفَ قُلْتِ؟»: «چه گفتی؟». بنابراین اتفاقی که برای من و شوهرم رخ داده بود، ذکر نمودم که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «امْكُثِي فِي بَيْتِكِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ»: «تا پايان مدت عده در خانه ات بمان». فُرَيْعَة می گوید: پس چهارماه و ده روز در خانه ام ماندم. عثمان بن عفان در زمان خلافت خود به دنبال من فرستاد و در این مورد از من سوال کرد و من پاسخش را دادم که بر مبنای آن قضاوت نمود.
به روایت ابن ماجه - به روایت ترمذی - به روایت نسائی - به روایت ابوداوود - به روایت احمد - به روایت دارمیدرجهصحیح است
شرح
در این حدیث آمده که شوهر فُرَيْعة رضی الله عنها فوت می کند و می خواهد عده ی خود را در خانه ای جز خانه ای سپری کند که با شوهرش در آن زندگی می کرده است؛ پس رسول الله صلی الله علیه وسلم به وی خبر می دهد که الله متعال بر وی فرض نموده عده اش را در خانه ی خودش بگذراند تا مدتش به پایان برسد.
این حدیث اصلی در این مساله است که چون شوهر زنی فوت شود، این زن باید عده اش را در خانه ای سپری کند که در حال فوت شوهرش در آن ساکن بوده است. و برای این زن حلال نیست که از آن منتقل شود تا اینکه مدت عده به پایان برسد. و در صورت حامله بودن، مدت عده ای که باید بگذراند تا وضع حمل می باشد و در غیر این صورت مدت آن چهار ماه و ده روز است.
مرجع
- فتح ذي الجلال والاكرام بشرح بلوغ المرام، للشيخ ابن عثيمين، المكتبة الإسلامية - الطبعة الأولى 1427 - 2006م
- توضِيحُ الأحكَامِ مِن بُلوُغ المَرَام، للبسام، مكتَبة الأسدي، مكّة المكرّمة. الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م
- بلوغ المرام من أدلة الأحكام، لابن حجر، دار القبس للنشر والتوزيع، الرياض - المملكة العربية السعودية، الطبعة: الأولى، 1435 هـ - 2014 م
- سنن ابن ماجه، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي. الناشر: دار إحياء الكتب العربية - فيصل عيسى البابي الحلبي
- سنن أبي داود، المحقق: محمد محيي الدين عبد الحميد، الناشر: المكتبة العصرية، صيدا - بيروت.
- سنن الترمذي، تحقيق بشار عواد، دار الغرب الإسلامي – بيروت، 1998 م
- مسند أحمد، تحقيق شعيب الأرنؤوط. الناشر : مؤسسة الرسالة الطبعة: الأولى، 1421 هـ - 2001 م
- سنن النسائي، مكتب المطبوعات الإسلامية - حلب، الطبعة الثانية، 1406
- منحة العلام في شرح بلوغ المرام، لعبد الله الفوزان، دار ابن الجوزي. ط1 1428ه
- سنن الدارمي، دار الكتاب العربي، بيروت، الطبعة الأولى، 1407 ه
- التعليقات الحسان على صحيح ابن حبان، للشيخ الألباني، دار با وزير للنشر والتوزيع، جدة - المملكة العربية السعودية. الطبعة: الأولى، 1424 هـ - 2003 م
- موطأ الإمام مالك، المحقق: بشار عواد معروف - محمود خليل، الناشر: مؤسسة الرسالة. سنة النشر: 1412 هـ
- شرح مصابيح السنة للإمام البغوي، لابن الملك. الناشر: إدارة الثقافة الإسلامية، الطبعة: الأولى، 1433 هـ - 2012 م
- حاشية السندي على سنن النسائي (مطبوع مع السنن)، لنور الدين السندي، الناشر: مكتب المطبوعات الإسلامية - حلب، الطبعة: الثانية، 1406 - 1986.
عن عروة بن الزبير عن عائشة زوج النبي صلى الله عليه وسلم أنها انْتَقَلَتْ حفصةَ بنتَ عبد الرحمن بن أبي بكر الصديق، حين دَخَلَتْ في الدَّمِ من الحيضة الثالثة. قال ابن شهاب: فذُكر ذلك لِعَمْرَةَ بنت عبد الرحمن. فقالت: صدَق عروة. وقد جادلها في ذلك ناس، وقالوا: إن الله -تبارك وتعالى- يقول في كتابه: {ثَلاَثَةَ قُرُوءٍ} [البقرة 2: 228]. فقالت عائشة: صدقتم، وتدرون ما الأَقْرَاءُ؟. إنما الأَقْرَاءُ الأَطْهَارُ.
از عروة بن زبير از عایشه همسر رسول الله صلی الله علیه وسلم روایت است که ایشان حفصه دختر عبدالرحمن بن ابوبکر صدیق را از محل سکونتش جابجا کرد؛ و این زمانی بود که حفصه وارد سومین عادت ماهانه اش می شد. ابن شهاب می گوید: چون این مساله برای عَمْرَه دختر عبد الرحمن ذکر شد، وی گفت: عروه راست گفته است. و برخی از مردم در این زمینه وارد مجادله شدند و گفتند: الله تبارک و تعالی در کتابش می فرماید: «ثَلاَثَةَ قُرُوءٍ» [بقره: 228] «سه قرء». بنابراین عایشه رضی الله عنها می گوید: درست می گویید، اما آیا می دانید قرء چیست؟ قرء پاکی از عادت ماهانه است.
به روایت مالکدرجهصحیح است
شرح
در این اثر آمده که عروة بن زبیر خبر می دهد ام المومنین عایشه رضی الله عنها، حفصه دختر برادرش عبدالرحمن را با وارد شدن به سومین عادت ماهانه بعد از طلاقش، از خانه ای که عده ی طلاقش را در آن می گذراند و شوهرش منذر بن عوام او را طلاق داده بود، جابجا کرد؛ چون عده ی وی تمام شده بود. این بود که بر سر معنای «قرء» نزاعی میان عایشه رضی الله عنها و برخی از صحابه به وجود آمد؛ آنجا که الله متعال می فرماید: «وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلاَثَةَ قُرُوَءٍ»: «زنان مطلّقه [پیش از ازدواج مجدد] باید به مدت سه قرء انتظار بکشند». کسانی که با دیدگاه عایشه رضی الله عنها مخالف بودند، قرء را به معنای حیض می دانستند؛ اما عایشه رضی الله عنها در پاسخ به آنها فرمود: شما در قرائت قرآن درست عمل نمودید اما در تفسیر آن به اشتباه رفته اید. چون قرء به معنای پاکی بین دو عادت ماهانه یا حیض می باشد و قرء از اضداد است و بر پاکی هم اطلاق می شود. دیدگاه مالک و شافعی همین است. و ابوحنیفه و احمد بر این باورند که قرء به معنای حیض یا همان عادت ماهیانه می باشد.
مرجع
- موطأ الإمام مالك, مالك بن أنس بن مالك بن عامر الأصبحي المدني, صححه ورقمه وخرج أحاديثه وعلق عليه: محمد فؤاد عبد الباقي, دار إحياء التراث العربي، بيروت – لبنان, عام النشر: 1406 هـ - 1985 م
- منحة العلام في شرح بلوغ المرام، لعبد الله الفوزان. دار ابن الجوزي. ط1 1428هـ
- توضِيحُ الأحكَامِ مِن بُلوُغ المَرَام، للبسام. مكتَبة الأسدي، مكّة المكرّمة. الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م
- بلوغ المرام من أدلة الأحكام، لابن حجر. دار القبس للنشر والتوزيع، الرياض - المملكة العربية السعودية
الطبعة: الأولى، 1435 هـ - 2014 م
- تسهيل الالمام، للشيخ صالح الفوزان. طبعة الرسالة. الطبعة الأولى 1427 – 2006 م
- آداب الزفاف في السنة المطهرة، للشيخ الألباني. الناشر: دار السلام. الطبعة: الطبعة الشرعية الوحيدة 1423هـ/2002م
- التعليق الممجد على موطأ محمد، لأبي الحسنات اللكنوي. الناشر: دار القلم، دمشق. الطبعة: الرابعة، 1426 هـ - 2005 م
- شرح الزرقاني على موطأ الإمام مالك. الناشر: مكتبة الثقافة الدينية - القاهرة. الطبعة: الأولى، 1424هـ - 2003م.
هر حدیث، درجه، شرح و فایده در اینجا دقیقاً همان‌گونه که HadeethEnc.com منتشر می‌کند، بر پایهٔ شرایط بازنشر آن، نشان داده شده است. درجه نام کسی را که حکم داده است نمی‌آورد. ترجمه‌ها و شرح‌ها از نویسندگان خودِ آن است و برخی احکامی را بیان می‌کنند؛ بازبینان سبیل آنها را بررسی نکرده‌اند. حدیث عربی، متن اصلی است. منبع: HadeethEnc.com