Heva ve Şehvetin Ayıplanması

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- bizi tıbbın temel esaslarından birine yönlendirmektedir. Bu da insanın sağlığını koruması için gerekli olan korunmadır. O da yemeği azaltmaktır. Hatta insan, yalnızca açlığını giderecek ve gerekli işlerini yapmaya güç verecek kadar yemelidir. Çünkü doldurulan en kötü kap, midedir. Zira tokluktan kaynaklanan, görünen görünmeyen sayısız ölümcül hastalıklar er ya da geç ortaya çıkar. Sonra Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Bir kimse mutlaka doyacaksa, midesinde yemeye üçte bir, suya üçte bir ve nefesine de üçte bir yer ayırsın. Böylece sıkıntı çekip zorda kalmaz ve Allah’ın ona dinî veya dünyevî işlerinden yüklediği görevleri yerine getirmekte tembellik etmez.»

1. Yeme ve içmede aşırıya kaçmamalıdır. Bu, tüm tıp prensiplerini içine alan kapsamlı bir prensiptir; çünkü aşırı tokluk hastalıklara ve rahatsızlıklara neden olur.
2. Beslenmenin amacı, hayatın temeli olan sağlığı ve gücü korumaktır.
3. Mideyi yemekle doldurmanın, hem bedensel hem de dini zararları vardır. Ömer -radıyallahu anh- şöyle buyurmuştur: Çok yemekten sakının. Zira bu hem vücuda zarar verir hem de namazdan alıkoyar.
4. Yeme, hüküm bakımından kısımlara ayrılır: Vacip; hayatın korunması için gerekli olup terk edildiğinde zarara yol açandır. Caiz; vacip miktarının üzerinde olup zararından korkulmayan şeydir. Mekruh; zararından korkulan şeydir. Haram; zararı kesin olarak bilinen şeydir. Müstehap; Allah’a ibadet ve O’na itaatte yardımcı olandır. Bu durum hadis-i şerifte üç mertebede özetlenmiştir: Birincisi, mideyi tamamen doldurmaktır. İkincisi, insanın belini doğrultacak birkaç lokmadır. Üçüncüsü de şu sözdür: «Midenin üçte biri yemek, üçte biri içecek, üçte biri de nefes içindir.» Bütün bunlar, yenilen şeyin helal olması şartıyla geçerlidir.
5. Hadis, tıbbın kurallarından biridir. Tıp ilmi üç esas üzerine kuruludur: Kuvveti korumak, ölçülü beslenmek ve boşaltımı sağlamak. Hadis, bunlardan ilk ikisini kapsar. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: (Yiyin, için, fakat israf etmeyin. Şüphesiz O, israf edenleri sevmez.) [A'raf: 31. Ayet]
6. Bu dinin mükemmelliğinin bir göstergesidir; çünkü insanın din ve dünya hayatındaki menfaatlerini de kapsar.
7. Şeriat ilimleri arasında, tıbbın esasları ve çeşitleri de vardır. Bal ve çörek otu hakkında hadisler bulunmaktadır.
8. Şeriat hükümleri hikmet içerir. Bu hikmetler zararları önlemeye, menfaatleri kazandırmaya dayalıdır.

سنن الترمذي (4/ 188) (2380). سنن ابن ماجه (4/ 448) (3349). مسند أحمد (28/ 422) (17186). فتح الباري لابن حجر (9/ 528). جامع العلوم والحكم في شرح خمسين حديثا من جوامع الكلم، لابن رجب (2/ 467). التحفة الربانية في شرح الأربعين حديثًا النووية، لإسماعيل الأنصاري (ص100). فتح القوي المتين في شرح الأربعين وتتمة الخمسين، لعبد المحسن العباد (ص148).

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- kendisinden sonra erkeklere kadınlardan daha zararlı bir fitne ve imtihan bırakmadığını, eğer o kadın kendi ailesinden ise, dine muhalif davranışlarda bulunmaması için onu takip etmesi gerekeceğini, eğer kadın o kimsenin yakını değilse, o zaman onunla aynı ortamda bulunması, onunla yalnız kalması sonucunda utanç verici şeylerin ortaya çıkabileceğini haber vermektedir.

1. Müslüman bir kimse kadının fitnesinden sakınmalı ve fitneye götüren her yolu kapatmalıdır.
2. Mümin, Allah'a sımsıkı sarılmalı ve fitnelerden korunma hususunda O'na yönelmelidir.

صحيح البخاري (7/ 8) (5096). صحيح مسلم (4/ 2097) (2740). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (373). فتح الباري لابن حجر (9/ 138).

Hadisin manası: "Âdemoğluna zinadan nasibi takdir olunmuştur. O buna mutlaka erişir. Allah -Azze ve Celle-’nin koruduğu kimseler bundan müstesnadır. Daha sonra Allah Rasûlü –sallallahu aleyhi ve sellem- bunun örneklerini vermiştir: «Gözün zinası bakmaktır.» Yani, kişi şehvetle dahi olmasa kadına bakmasıdır. Çünkü o kadın onun mahremi değildir. O yüzden bu zinanın bir çeşidi olan göz zinasıdır. «Kulakların zinası dinlemektir.» Yani, eğer insan kadının konuşmasını dinler ve onun sesinden lezzet alırsa bu da kulakların zinasıdır. «Elin zinası dokunmaktır.» El ile dokunup benzeri şeyleri yapmaktır. «Ayakların zinası yürümektir.» Mesela insan zinanın olduğu yere giderse, kadını görüp ya da sesini duyup peşinden giderse bu da zinanın bir çeşididir. «Kalbe gelince o, arzu eder, ister.» Kalp buna meyleder. O da kadınlara bağlanmasıdır. Bu da kalbin zinasıdır. «Üreme organı ise, bunu ya gerçekleştirir, ya da boşa çıkarır.» Eğer ferc zina ederse -bundan Allah'a sığınırız- azaların yapmış olduğu zinayı tasdik etmiş olur. Şayet ferc zina etmezse kendisini korumuş selamette kılmış olur. Bu da azalarının yapmış olduğu zinaları yalanlaması demektir. O yüzden bu hadis bize kadınlara bakmayı, onların seslerini duymayı, onlara dokunmayı, onların peşinden gitmeyi, kalbin onlara karşı meyilli olmasından hoşlanmayı yasaklamaktadır. Bunların hepsi zinadır. Bundan Allah’a sığınırız. Akıllı, iffetli insan azalarının kadınlara bağlanmasından kendisini uzakta tutar.

نزهة المتقين، تأليف: مصطفى الخن، الناشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولى: 1397 هـ الطبعة الرابعة عشر 1407 هـ. كنوز رياض الصالحين، تأليف: حمد بن ناصر العمار ، الناشر: دار كنوز أشبيليا، الطبعة الأولى: 1430 هـ. بهجة الناظرين، تأليف: سليم بن عيد الهلالي، الناشر: دار ابن الجوزي ، سنة النشر: 1418 هـ- 1997م. صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت. رياض الصالحين، تأليف: محيي الدين يحيى بن شرف النووي ، تحقيق: د. ماهر بن ياسين الفحل ، الطبعة: الأولى، 1428 هـ. صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى، 1422هـ. شرح رياض الصالحين، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، الناشر: دار الوطن للنشر، 1426 هـ.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- âlimlere karşı övünmek, iftihar etmek ve ben de sizin gibi âlimim demek için ya da cahiller ve aklı kıt olanlarla münakaşa etmek için ya da ortamlarda ön plana çıkmak ve diğerlerinden önce takdim edilmek için ilim talep edilmesini yasaklamıştır. Kim bunları yaparsa, ilim talebinde ihlaslı olmayıp, riyakâr olduğu için Cehennem'e girmeyi hak eder.

1. İlmi; âlimlere karşı övünmek, cahillerle münakaşa etmek, insanların teveccühünü kazanmak ve benzeri şeyler için öğrenenler Cehennem ile tehdit edilmiştir.
2. İlim öğrenen ve öğreten kimselerin niyetinde samimi olmasının önemi vurgulanmıştır.
3. Niyet, amellerin aslıdır. Karşılık buna göre verilir.

سنن ابن ماجه (1/ 170) (254)، مرشد ذوي الحجا والحاجة (2/378)، مشارق الأنوار الوهاجة ومطالع الأسرار البهاجة في شرح سنن الإمام ابن ماجه (4/ 482).

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- Yüce Allah'ın dosdoğru ve uzun, eğrilik olmayan yolu, İslam'a örnek olarak vermiştir. Bu yolun iki yanında onu çevreleyen iki duvar ya da sur vardır ve bunlar Allah'ın sınırlarıdır. Bu iki duvarda açılmış kapılar vardır ve bunlar da haramlardır. Bu kapılar üzerinde perdeler vardır ve bu yolda yürüyen kimse yürürken içerde kim olduğunu bilmez, yolun başında insanları yönlendiren ve yol gösteren bir davetçi vardır ve onlara; sağa sola meyletmeden üzerinde yürüyün der ve bu davetçi de Allah'ın kitabıdır. Yolun üstünde başka bir davetçi daha vardır ve bu davetçi yolda yürüyüp perdelere yaklaşan her kişiyi azarlayarak; sakın o perdeyi kaldırma, şayet kaldırırsan oradan girersin ve girmemek için kendine hakim olamazsın der, bu davetçi de her Müslüman'ın içindeki vicdanıdır.

1. Hak din İslam'dır. Hiç şüphesiz bizi Cennet'e götürecek dosdoğru yoldur.
2. Allah'ın koyduğu sınırlara, O'nun helal ve haram kıldıklarına uymamız gerekir. Bu hususlarda gevşek göstermek helak olma sebebidir.
3. Kur'an-ı Kerim'in fazileti beyan edilmiştir. Onunla amel etmek teşvik edilmiştir. Kur'an da hidayet, nur ve kurtuluş vardır.
4. Allah'ın kullarına olan rahmeti, Müminlerin kalbine yerleştirdiği vicdanın, onları tehlikelere düşmekten alıkoyması ve öğüt vermesi ifade edilmiştir.
5. Yüce Allah rahmetiyle kullarının günaha düşmelerini önlemek için engeller koymuştur.
6. Eğitim metotlarından birisi de örneklendirmedir. Bu, mananın daha anlaşılır olmasını sağlar.

سنن الترمذي (4/ 539) (2859)، مسند أحمد (29/ 181، 183) (17634)، جامع العلوم والحكم (2/161)، فيض القدير (4/253)، التنوير شرح الجامع الصغير (7/100)، الفتح الرباني لترتيب مسند الإمام أحمد بن حنبل الشيباني (1/ 83).

Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- {Sana kitabı indiren O'dur. Onun (Kur’an’ın) bazı ayetleri muhkemdir, onlar kitabın temelidir. Diğerleri de müteşabihtir. Kalplerinde bir eğrilik olanlar, fitne çıkarmak ve tevil etmek için müteşabih ayetlerinin ardına düşerler. Oysa onun gerçek manasını ancak Allah bilir. İlimde derinleşmiş olanlar, “Ona iman ettik, hepsi Rabbimiz katındandır” derler. (Bu inceliği) ancak akıl sahipleri düşünüp anlar.} [Âl-i İmrân Suresi 7] ayetini okudu. Bu ayette Allah Teâlâ, peygamberine açık hükümler bulunan, kitabın aslı ve dayanağı, ihtilaf halinde başvurulacak Kur'an'ı indirdiğini haber vermiştir. Yine Kur'an'da birden fazla anlama gelebilecek başka ayetler de vardır. Bazı kimselere anlamları karışık gelir veya kendileriyle diğer ayet arasında çelişki olduğunu düşünürler. Sonra Allah Teâlâ, bu ayetlerle insanların davranışlarını açıklamış, kalplerinde eğrilik olup haktan meyledenler, muhkem olanı bırakıp ihtimal içeren müteşabih olanı kabul ederler. Bununla şüphe uyandırmak ve insanları saptırmak ve böylece onu kendi hevalarına uygun şekilde yorumlamak isterler. İlimde sebat edenler ise, bunların müteşabih ayetler olduğunu bilir ve onları muhkem olan ayetlere döndürürler. Müteşabih ayetlerin Allah Teâlâ'nın katından olduğunu bilir ve onlara iman ederler. Bu ayetler onlara karışık gelmez ve diğerleri ile çelişmez. Ancak akıl sahipleri bunu bilir ve ondan öğüt alır. Sonra Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, Müminlerin annesi Âişe -radıyallahu anha-'ya: Kur’an’ın müteşabih ayetlerine tabi olanları gördüğünde, Yüce Allah'ın onları {kalplerinde eğrilik olan} kimseler olarak adlandırdığını haber vermiştir. Onlardan uzak durun ve söylediklerine kulak asmayın diye buyurmuştur.

1. Kur'an'ın muhkem ayetleri, hükümleri açık manası ortadadır. Müteşabih olanlar ise; birden fazla manaya gelen, araştırma ve anlayış isteyen ayetlerdir.
2. Kalpleri haktan sapmış, bidat ehli, insanları yanıltmak ve şüpheye düşürmek için sorun çıkaranlarla bir arada bulunmak sakındırılmıştır.
3. Ayetin sonunda Allah Teâlâ {(Bu inceliği) ancak akıl sahipleri düşünüp anlar.} diye buyurmuştur. Haktan sapanlara bir gönderme ve ilimde derinleşenlere bir övgü vardır. Kim hatırlayıp öğüt almaz ve hevasına uyarsa akıl sahiplerinden olmaz.
4. Kalpteki sapkınlığın sebebi, müteşabih ayetlerin peşine düşmektir.
5. Manası herkes tarafından anlaşılamayan müteşabih ayetleri muhkem ayetlere döndürmek farzdır.
6. Allah Teâlâ, insanların iman ehli mi yoksa dalalet ehli mi olduğunun ayırt edilmesi için Kur'an'ın bir kısmını muhkem, bir kısmını da müteşabih kılarak imtihan etmiştir.
7. Müteşabih ayetlerin Kur'an'da bulunması; âlimlerin diğer insanlara üstünlüğünü göstermek, yaratıcısına teslim olup acizliğini itiraf ederek akılların eksikliğini göstermek içindir.
8. İlimde derinleşmenin fazileti ve onda sebat etmenin gerekliliği ifade edilmiştir.
9. {Oysa onun gerçek tevilini ancak Allah bilir. İlimde derinleşmiş olanlar} ayeti ile ilgili müfessirlerin iki görüşü vardır. Allah lafzında durulduğunda buradaki onun tevilini ibaresinden kasıt bir şeyin hakikatini ve iç yüzünü manasına gelmektedir. Ruh ve kıyamet meselesi gibi anlaşılması mümkün olmayan şeylerin hakikatini ancak Allah bilir demektir. İlimde derinleşmiş olanlar buna iman ederler ve işin hakikatini Allah'a havale ederler ve bu sayede teslim olarak selamette kalırlar. Allah lafzında durulmaması durumunda ise tevil; tefsir, ortaya çıkarma, açıklama manasına gelir. O zaman ayetin manası Yüce Allah bunu bilir ve ilim sahipleri de bunu bilir demektir. Bundan dolayı buna iman eder ve muhkem olan ayetlere döndürürler.

صحيح البخاري (6/ 33) (4547)، صحيح مسلم (4/ 2053) (2665)، فتح الباري (8/211)، شرح النووي على مسلم (16/217)، النهاية في غريب الحديث والأثر (ص 407، 465)، فتح الودود في شرح سنن أبي داود (4/415)، تحفة الأبرار شرح مصابيح السنّة (1/129)، البحر المحيط الثجاج في شرح صحيح الإمام مسلم بن الحجاج (41/ 559).

Müminlerin Emiri Ömer b. Hattâb -radıyallahu anh- yanında sahabeden bir topluluk bulunduğu sırada onlara şöyle sordu: Sizden hanginiz Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in fitnelerden bahsettiğini işitti? Bazı sahabiler: ‘Biz onun fitnelerden söz ettiğini duymuştuk.’ deyince Ömer (radıyallahu anh) şöyle dedi: Ömer -radıyallahu anh- ‘Herhalde siz, kişinin eşi, çocukları ve yakın çevresiyle olan imtihanını kastediyorsunuz. Onlara duyduğu aşırı sevgi yüzünden hata etmesi, onlar uğruna bazı hayırlardan geri kalması veya onların haklarını gözetme ve terbiyeleri konusunda kusur işlemesi gibi. Yine komşusu ve benzeri kimselerle ilgili fitneleri kastediyorsunuz, değil mi? Onlar: ‘Evet, bunu kastediyoruz.’ deyince Ömer -radıyallahu anh-şöyle dedi: ‘Bunlar kişinin ailesi, malı ve çevresi sebebiyle maruz kaldığı imtihanlardır. Bu tür kusur ve günahların bir kısmının, namaz, oruç ve sadaka gibi iyiliklerle kefaret olunması umulur. Fakat hanginiz, insanların arasında deniz dalgalarının çalkalanması gibi yayılıp onları sarsacak derecede büyük ve umumî fitnelerden Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in bahsettiğini işitti? Bunun üzerine topluluk sustu. Derken Huzeyfe bin Yeman -radıyallahu anhuma-: “Ben işittim.” dedi. Bunun üzerine Ömer b. Hattâb sevindi ve ona: “Allah babana rahmet etsin! Ne güzel bir evlat yetiştirmiş. Söyle bakalım!” dedi. Bunun üzerine Huzeyfe -radıyallahu anh- şöyle dedi: Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: Fitneler, hasırın liflerinin (üzerine yatanın) yan tarafında iz bıraktığı gibi, insanın kalbine de öylece yapışır ve iz bırakır. yaklaşır. Fitnelerin kalbe şiddetle yapışması, kalp üzerinde derin bir etki bırakır. Bu fitneler, birbiri ardına durmaksızın tekrarlanır. Hangi kalbe bu fitne girer, kalp onu sever ve bir içeceğin vücuda karışması gibi onunla bütünleşirse, o kalbe siyah bir nokta oluşur. Hangi kalp de onu reddeder ve geri çevirirse, ona da beyaz bir nokta oluşur. Nihayetinde kalpler iki çeşit olur: Birincisi; iman bağının sağlamlığı, kusur ve noksanlıklardan arınmış olması sebebiyle bembeyaz olan kalptir. Fitneler ona yapışamaz ve üzerinde hiçbir şey barındırmayan pürüzsüz mermer taşı gibi ona etki edemez. Böyle bir kalbe, Allah’a kavuşacağı güne kadar hiçbir fitne zarar veremez. Diğer kalp ise, fitneler yüzünden rengi değişmiş, (içi boşalmış ve) yan yatmış veya ters çevrilmiş, içinde hiçbir su barındırmayan bir testi/ibrik gibi simsiyah kesilmiş bir kalptir. İşte bu kalbe de hiçbir hayır ve hikmet tutunamaz. O kalp, nefsinin arzuladığı ve hoşuna giden şeyler hariç, ne bir marufu (iyiliği) kabul eder, ne de bir münkeri (kötülüğü) reddeder. Huzeyfe, Ömer -radıyallahu anh-'a şöyle dedi: 'Sen hayatta olduğun sürece o fitnelerden hiçbir şey ortaya çıkmayacaktır. Seninle o fitneler arasında, kırılması yakın olan kapalı bir kapı vardır. Ömer: 'Kırılacak mı? Eğer açılsaydı belki yeniden geri kapatılırdı' dedi. Huzeyfe: 'Hayır, bilakis kırılacak! Ve şüphesiz o kapı, öldürülecek ya da ölecek olan bir adamdır dedi. Bu bahsettiğim (bilgiler), Ehl-i Kitab’ın sahifelerinden alınmış veya şahsi görüşe dayanan bir içtihat olmayıp; bilakis Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in hadisinde geçen kesinleşmiş ve dosdoğru bir haberdir.

1. Genel fitnelerin (toplumsal kargaşaların) tehlikesi; çünkü bunlarda kan dökülür, maddi kayıplar yaşanır ve güvenlik ortadan kalkar.
2. Özel fitneler (bireysel imtihanlar) eğer dinle ilgiliyse, bunu yaşayan kişi kınanmıştır; çünkü bunlar ya bidat ya da günahtır. Eğer dünyevi meselelerle ilgiliyse, o kişi için bir sınanma ve imtihandır; bu durumda ona düşen görev ise sabretmektir.
3. Kalp, kendisine sunulan fitnelerden etkilenir. Başarıya ulaşan (muvaffak olan) kişi ise Allah'ın hidayet üzere sabit kalmayı nasip ettiği kimsedir.
4. İmam Nevevî şöyle demiştir: et-Tahrîr' müellifi (Ebû Abdullah el-Asbahânî) şöyle demiştir: Hadisin manası şudur: İnsan nefsine uyar ve günah işlerse, işlediği her günah sebebiyle kalbine bir karanlık girer. Kalp bu hale gelince fitneye düşer (yoldan çıkar) ve İslam'ın nuru ondan silinip gider. Kalp, tıpkı bir testi gibidir; ters döndüğü zaman içindekiler dökülür ve artık içine hiçbir şey girmez.
5. Ömer'in Huzeyfe'ye söylediği "Babanı kaybedesin" sözü şu anlama gelir: 'Bu meselede elinden gelen gayreti göster, kollarını sıva ve arkasında yardımcısı olmayan birinin kararlılığıyla hazırlık yap!
6. Ömer -radıyallahu anh-'ın fazileti ve kendisinin insanlar ile fitne arasında kapalı bir kapı olduğu ifade edilmiştir.

صحيح مسلم (1/ 128-129) (144). النهاية في غريب الحديث والأثر (606) (649) (471) (521) (340) (139). شرح النووي على مسلم (2/ 171).

Bir kimsenin Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in getirdiği emirler, yasaklar ve diğer şeylere sevgiyle bağlı olmadıkça, yani emrettiğini sevmedikçe, yasakladığı şeyi de kerih görmedikçe, gerçek anlamda tam bir Mümin olamayacağını Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- açıklamıştır.

1. Hadis, şeriata teslimiyet ve itaat hususunda bir esastır.
2. İnsana şu uyarı yapılmaktadır: Kim akıl veya örf ile hükmeder ve Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in getirdiğinin önüne geçirerek aklı ve örfü üstün tutarsa, işte bunu yapan kimsenin imanı gitmiş olur.
3. "Benim getirdiğime" ifadesinden dolayı, her konuda şeriatı hakem kılmak (ölçü edinmek) vaciptir.
4. İman itaatler ile artar, günahlar ile azalır.

الحجة على تارك المحجة لأبي الفتح نصر بن إبراهيم المقدسي، برقم (25). فتح الباري لابن حجر (13/289). جامع العلوم والحكم (3/1146). شرح النووي على مسلم (1/77).