عن أبي هريرة رضي الله عنه أن أبا بكر الصديق رضي الله عنه قال: يا رسول الله مُرني بكلمات أقُولُهُنَّ إذا أصبَحتُ وإذا أمسَيتُ، قال: «قل: اللهم فاطِرَ السماوات والأرض عالم الغيبِ والشهادة، ربَّ كُلِّ شَيءٍ ومَلِيكَه، أَشْهد أن لا إله إلا أنت، أعوذ بك من شرِّ نفسي وشرِّ الشيطان وشِرْكِهِ وأن أقترف على نفسي سوءًا أو أجرُّه إلى مسلم» قال: «قلها إذا أصبحت، وإذا أمسيت، وإذا أخذْتَ مَضْجَعَك».
Ebû Hureyre -radıyalahu anh- şöyle dedi: Ebû Bekir -radıyallahu anh-, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’e: Ey Allah’ın Rasûlü! Sabahladığım ve akşamladığım zaman okuyacağım kelimeleri bana emret, dedi. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- de şöyle buyurdu: «Sabahladığın, akşamladığın ve yatağa yattığın zaman şunları oku: Allahumme fâtıra’s-semâvâti ve’l-ardi âlime’l-ğaybi ve’ş-şehâdeti, Rabbe kulli şey’in ve melîkehu, eşhedu en lâ ilâhe illâ ente, eûzu bike min şerri nefsî ve şerri’ş-şeytâni ve şirkihi. (Ey göklerin ve yerin yaratıcısı! Gizliyi ve açığı bilen! Her şeyin Rabbi ve meliki olan Allah’ım! Senden başka hakkı ile ibadet olunan hiç bir ilah olmadığına şahidlik ederim. Nefsimin şerrinden, şeytanın şerrinden ve şirkinden sana sığınırım!)»
Tirmizî rivayet etmiştir - Nesâî rivayet etmiştir - Ebû Dâvûd rivayet etmiştir - Ahmed rivayet etmiştirDereceSahih Hadis
Açıklama
Bu zikir, sabah ve akşam okunacak zikirlerden bir tanesidir. Ebû Bekir -radıyallahu anh-'ın bana öğret dediğinde Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ona öğrettiği bir zikirdir. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, her sabahladığında ve akşamladığında edebileceği bu duayı ve zikri öğretmiştir. Ona şöyle demesini emretmiştir: «Allahumme fâtıra’s-semâvâti ve’l-ardi âlime’l-ğaybi ve’ş-şehâdeti, Rabbe kulli şey’in ve melîkehu, eşhedu en lâ ilâhe illâ ente, eûzu bike min şerri nefsî ve şerri’ş-şeytâni ve şirkihi ve en ekterife alâ nefsî sû’en ev ecurrehu ilâ muslim. «Ey göklerin ve yerin yaratıcısı!» Ey Allah'ım! Ey Gökleri ve yeri ve ikisini birden yaratan; Allah -Azze ve Celle- o ikisini geçmişte bir benzeri olmadan yaratmıştır. Bilakis geçmişte bir benzeri olmadan yoktan var etmiştir. «Gizliyi ve açığı bilen!» Mahlûkatının şahit olduklarını ve onlardan gizli olanları bilen; çünkü Allah Teâlâ şimdiyi, geleceği ve geçmişi bilir. «Her şeyin Rabbi ve Melîki!» Her şeyin Rabbi ve Meliki olan Allah'ım! Allah Teâlâ her şeyin Rabbi ve tek sahibidir. «Senden başka hakkı ile ibadet olunan hiç bir ilah olmadığına şahidlik ederim.» Kalbim ve dilimle itiraf ederim ki; senden başka ibadet edilecek hak mabud yoktur. Allah'tan başka ibadet olunan bütün ilahlar batıldır. Onların, ibadetle ilgili hususlarda hiç bir hakları yoktur. İbadet edilmeye tek hak sahibi olan ise Allah -Azze ve Celle-'dir. «Nefsimin şerrinden sana sığınırım.» Çünkü nefsin şerleri vardır. Allah Teâlâ'nın buyurduğu gibi, "Ben nefsimi temize çıkarmam, çünkü Rabbimin merhamet ettiği hariç, nefis aşırı derecede kötülüğü emreder." Eğer Allah, nefsinin şerlerinden seni muhafaza etmezse, sana zarar verir ve sana kötülüğü emreder. Şayet Allah -Azze ve Celle- seni, nefsinin şerrinden korursa seni bütün hayırlara muvaffak kılar. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- duasını şu sözlerle sonlandırmıştır: «Şeytanın şerrinden ve şirkinden sana sığınırım» Hadisin Arapça'sının bazı lafızlarında "şirkihi" yerine "şerekihi (tuzak)" olarak gelmiştir. Yani Allah'tan, şeytanın şerrinden ve şirkinin şerinden; sana emretmiş olduğu şirkinden ya da tuzağından seni korumasını istemiş olursun. Şerek, balıkların ve kuşların avlandığı ağdır. Çünkü şeytanın ademoğlunu avladığı şehvet ve şüpheler vb. gibi tuzakları vardır. «Nefsime kötülük etmekten veya o kötülüğü bir Müslümana götürmekten de sana sığınırım!» Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- Ebû Bekir -radıyallahu anh-'a sabahladığı, akşamladığı ve yatağa yattığı zaman bu zikri söylemesini (bu duayı yapmasını) emretmiştir.
Kaynakça
سنن أبي داود، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، المكتبة العصرية، صيدا – بيروت.
سلسلة الأحاديث الصحيحة، للألباني، مكتبة المعارف للنشر والتوزيع، الرياض، ط، الأولى، لمكتبة المعارف.
رياض الصالحين، للنووي، تحقيق ماهر الفحل، ط، الأولى 1428هـ، دار ابن كثير، دمشق -بيروت.
نزهة المتقين، لمجموعة من المؤلفين، مؤسسة الرسالة، ط: الرابعة عشر، 1407هـ.
بهجة الناظرين، لسليم الهلالي، دار ابن الجوزي، السعودية، ط: الثالثة 1418هـ.
جامع الترمذي، تحقيق وتعليق: أحمد محمد شاكر، وآخرون، ط2، شركة مكتبة ومطبعة مصطفى البابي الحلبي ، مصر، 1395هـ.
مسند الإمام أحمد بن حنبل، المحقق: شعيب الأرنؤوط - عادل مرشد وآخرون، إشراف: د عبد الله بن عبد المحسن التركي، مؤسسة الرسالة، الطبعة: الأولى، 1421 هـ - 2001 م.
دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين، لمحمد علي بن محمد بن علان، ط4، اعتنى بها: خليل مأمون شيحا، دار المعرفة، بيروت، 1425هـ.
سلسلة الأحاديث الصحيحة وشيء من فقهها وفوائدها، للألباني، ط1، مكتبة المعارف للنشر والتوزيع، الرياض، 1422هـ.
Bu hadis HadeethEnc.com’daعن عبد الله بنِ عمر رضي الله عنهما أن عمرَ بْن الخطاب رضي الله عنه قال: ((يا رسول الله، أّيَرقُدُ أَحَدُنا وهو جُنُب؟ قال: نعم، إِذَا تَوَضَّأ أَحَدُكُم فَليَرقُد)).
Abdulah b.Ömer -radıyallahu anhumâ-'dan rivayet edildiğine göre; Ömer b. Hattâb -radıyallahu anh- şöyle sormuştur: "Ya Rasûlallah! Bizden biri cünüp iken uyuyabilir mi?" Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-: «Evet, abdest aldığı zaman uyuyabilir, (bunda bir sakınca yoktur)» buyurdu.
Muttefekun AleyhDereceSahih Hadis
Açıklama
Ömer b. Hattâb -radıyallahu anh-, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e bizden birisi gecenin ilk vaktinde ihtilam olsa ya da hanımıyla ilişkiye girip boşalmasa dahi cünüp olarak uyuyabilir mi? diye sordu. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bu hususta abdest alarak bu büyük hadesi hafifletmek kaydıyla onlara izin verdi. Bu durumda cünüp olarak uyumanın bir sakıncası yoktur.
Kaynakça
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق: محمد صبحي حلاق، مكتبة الصحابة، الإمارات، مكتبة التابعين، القاهرة، الطبعة: العاشرة 1426هـ.
تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، محمد بن صالح العثيمين، مكتبة الصحابة، الإمارات، الطبعة: الأولى 1426هـ.
الإلمام بشرح عمدة الأحكام، إسماعيل بن محمد الأنصاري، دار الفكر، دمشق، الطبعة: الأولى 1381هـ.
صحيح البخاري، محمد بن إسماعيل البخاري الجعفي، تحقيق: محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، الطبعة: الأولى 1422هـ.
صحيح مسلم، مسلم بن الحجاج القشيري النيسابوري، تحقيق محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، الطبعة: 1423هـ.
Bu hadis HadeethEnc.com’daعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِذَا تَوَضَّأَ أَحَدُكُمْ فَلْيَجْعَلْ فِي أَنْفِهِ ثُمَّ لِيَنْثُرْ، وَمَنِ اسْتَجْمَرَ فَلْيُوتِرْ، وَإِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ نَوْمِهِ فَلْيَغْسِلْ يَدَهُ قَبْلَ أَنْ يُدْخِلَهَا فِي وَضُوئِهِ، فَإِنَّ أَحَدَكُمْ لاَ يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُ».
ولفظ مسلم: «إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ نَوْمِهِ فَلَا يَغْمِسْ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ حَتَّى يَغْسِلَهَا ثَلَاثًا، فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُ».
Ebû Hureyre -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Sizden biri abdest aldığı zaman burnuna su çeksin, sonra sümkürsün. Kim taşla isticmar yaparsa tek sayı olarak taş kullansın. Sizden biriniz uykusundan uyandığında abdest alacağı kaba, elini sokmadan önce yıkasın. Çünkü o elinin nerede gecelediğini bilmez.» Müslim'deki lafız şöyledir: «Sizden biriniz uykusundan uyandığında elini üç defa yıkamadan (içinde abdest suyu bulunan kaba daldırmasın. Çünkü o elinin nerede gecelediğini bilmez.»
Muttefekun aleyhDereceSahih Hadis
Açıklama
Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- bazı taharet ahkâmını açıklamıştır. Bunlardan bazıları şunlardır: Birincisi: Abdest alan kimsenin nefes alarak burnuna suyu çekmesi sonra da sümkürerek bunu çıkarması gerekir. İkincisi: Kim tuvalet ihtiyacından sonra sudan başka (taş ve benzeri) şeyler ile avret mahallini temizlemek isterse, bunu en az üç, en fazla tam temizlendiğinden emin olduğu tek sayı ile temizlemelidir. Üçüncüsü: Gece uykusundan uyanan kimse, abdest almak için avucunu kabın dışında üç defa yıkamadan kabın içine sokmamalıdır. Çünkü elinin nerede gecelediğini bilemez ve eline necaset bulaşıp bulaşmadığından emin olamaz. Şeytan insana zarar verecek ya da suyu ifsat edecek şeyleri eline bulaştırarak o kimseye zarar verebilir.
Faydalar
- Abdest alırken istinşâk yapmak vaciptir. İstinşâk: Nefes alarak burna su çekmektir. İstinsâr yapmak da vaciptir. O da sümkürerek suyun burundan çıkarılmasıdır.
- Tek sayıda isticmar yapmak müstehaptır.
- Gece uykusundan uyanınca ellerin üç kez yıkanması meşru kılınmıştır.
Kaynakça
صحيح البخاري (1/ 43) (162).
صحيح مسلم (1/ 233) (278).
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص19).
الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 11).
Bu hadis HadeethEnc.com’daعن أبي موسى الأشعري رضي الله عنه قال: احْتَرَقَ بَيْتٌ بالمَدِينَةِ عَلَى أهْلِهِ مِنَ اللَّيْلِ، فَلَمَّا حُدِّثَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم بِشَأنِهِم، قالَ: «إنَّ هذه النارَ عَدُوٌّ لَكُمْ، فَإِذَا نِمْتُم، فَأَطْفِئُوهَا عَنْكُمْ».
Ebû Mûsâ el-Eş'arî -radıyallahu anh-'dan merfû olarak rivâyet edildiğine göre, Medine'de gece vakti aile halkı içinde iken bir ev yandı. Ev sahiplerinin durumu Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'e haber verildi. Bunun üzerine Rasûlullah şöyle buyurdu: «Gerçekten bu ateş sizin düşmanınızdır; uyumak istediğiniz zaman onu söndürünüz!»
Muttefekun AleyhDereceSahih Hadis
Açıklama
Medine'de gece vakti bir ev yandı. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e haber verildiğinde; ev halkı, ateşin alevlerinden ve yakmasından sakınmadığı müddetçe bu ateşin onların düşmanı olduğunu haber verdi. Sonra aleyhissalatu vesselam; ateşin, yanma, tutuşma ve benzeri gibi şerlerini önlemek için uyumadan önce ateşin söndürülmesini emretti.
Kaynakça
دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين، لابن علان، نشر دار الكتاب العربي.
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، نشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة: الرابعة عشر، 1407هـ - 1987م.
شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين، نشر: دار الوطن للنشر، الرياض، الطبعة: 1426هـ.
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، للهلالي، نشر: دار ابن الجوزي، الطبعة الأولى 1418هـ.
صحيح البخاري، للإمام أبي عبدالله محمد بن إسماعيل البخاري، عناية محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة، الطبعة الأولى، 1422هـ.
صحيح مسلم، للإمام مسلم بن الحجاج، حققه ورقمه محمد فؤاد عبدالباقي، دار عالم الكتب-الرياض، الطبعة الأولى، 1417هـ.
المعجم الوسيط، مكتبة الشروق الدولية، الطبعة الرابعة، 1425هـ.
Bu hadis HadeethEnc.com’daعَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ اليَمَانِ رَضيَ اللهُ عنه: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنَامَ وَضَعَ يَدَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ، ثُمَّ قَالَ: «اللَّهُمَّ قِنِي عَذَابَكَ يَوْمَ تَجْمَعُ أَوْ تَبْعَثُ عِبَادَكَ».
Huzeyfe b. Yemân -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre: Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-, uyumak istediğinde elini başının altına koyar, ardından şöyle dua ederdi: «Allah’ım! Kullarını toplayacağın veya diriltip kaldıracağın gün beni azabından koru.»
Tirmizî rivayet etmiştirDereceSahih Hadis
Açıklama
Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- uyumak için yatağına uzandığında, sağ elini yastık edinir, sağ yanağını onun üzerine koyar ve şöyle derdi: «Allah'ım! Kullarını toplayacağın (veya dirilteceğin) hesap günü, beni azabından, cezalandırmandan koru.»
Faydalar
- Bu mübarek duanın fazileti ve Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-’e uyarak bu duayı düzenli olarak okumaya devam etmenin müstehap oluşu ifade edilmiştir.
- Sağ tarafa yatmanın müstehap olduğu anlatılmıştır.
- Sindî -rahimehullah- şöyle demiştir: “‘Allah’ım, beni azabından koru’ sözünde, akıl sahibi kimsenin uykuyu, ölümü ve onun ardından gerçekleşecek olan dirilişi hatırlamaya vesile kılması gerektiğine işaret vardır.”
- Kıyamet Günü'nde Allah'ın azabından korunmak, Allah’ın lütfu ve rahmeti sayesinde, kulunu salih ameller işlemeye muvaffak kılması ve günahlarını bağışlamasıyla gerçekleşir.
- Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Rabbine ve Yüce Mevlasına karşı tevazu sahibi olduğu ifade edilmiştir.
- Ahiretteki toplanmanın (Haşr) ve Yeniden dirilişin (Meâd) İsbatı ve İnsanların amellerinin hesabını vermek üzere Rablerine döneceklerdir. Nitekim kim bir hayır bulursa Allah Teâlâ’ya hamdetsin; kim de bundan başka bir şey (kötülük/ceza) bulursa yalnız ve yalnız kendini kınasın. Çünkü bunlar ancak kulların kendi amelleridir ki Allah onları kendileri için tek tek sayıp kaydetmektedir.
- Sahabenin -radıyallahu anhum- Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in uyku hâlini ve adabını açıklamaya büyük önem vermeleri ifade edilmiştir.
- Sağ elini yanağının altına koyardı" ifadesine gelince; aksine bir delil gelmediği sürece her işte sağ tarafı öncelemek (teyemmün), Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in genel âdetindendir.
- Sağ taraf üzerine yatmak, bu durumda kalbin sabit olmaması sebebiyle uyanmaya daha çabuk vesile olur ve kalp için daha rahattır. Çünkü kalp sol taraftadır. Kul sol tarafına yatarsa, organların kalbin üzerine doğru yönelmesi sebebiyle bu durum kalbe zarar verebilir.
Kaynakça
سنن الترمذي (5/ 404) (3398).
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 533).
كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (17/ 335).
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (2/ 1001).
Bu hadis HadeethEnc.com’daعن ابن عمر رضي الله عنهما مرفوعاً: «لا تَتْرُكُوا النار في بيوتكم حين تنامون».
İbn Ömer -radıyallahu anhumâ-'dan merfû olarak rivayet edildiğine göre Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Uyuduğunuz zaman ateşi evlerinizde bırakmayın!»
Muttefekun AleyhDereceSahih Hadis
Açıklama
Hadisin manası: Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, ümmetine yakmış oldukları ateşi söndürmeden uyumayı yasaklamıştır. Riyazu's-Sâlihîn İbn Useymin Şerhi (6/390), Şeyh Abbâd'ın Ebû Dâvûd Şerhi, Dijital Nüsha.
Kaynakça
نزهة المتقين، تأليف: جمعٌ من المشايخ، الناشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولى: 1397 هـ الطبعة الرابعة عشر 1407 هـ
صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.
رياض الصالحين، تأليف : محيي الدين يحيى بن شرف النووي ، تحقيق: د. ماهر بن ياسين الفحل ، الطبعة: الأولى، 1428 هـ
صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى، 1422هـ
شرح رياض الصالحين، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، الناشر: دار الوطن للنشر، الطبعة: 1426 هـ
شرح سنن أبي داود، تأليف: عبد المحسن بن حمد بن عبد المحسن العباد، نسخة الإلكترونية.
Bu hadis HadeethEnc.com’daعَنْ عَائِشَةَ رضي الله عنها: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ كُلَّ لَيْلَةٍ جَمَعَ كَفَّيْهِ، ثُمَّ نَفَثَ فِيهِمَا فَقَرَأَ فِيهِمَا: {قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ}، وَ{قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ}، وَ{قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ}، ثُمَّ يَمْسَحُ بِهِمَا مَا اسْتَطَاعَ مِنْ جَسَدِهِ، يَبْدَأُ بِهِمَا عَلَى رَأْسِهِ وَوَجْهِهِ وَمَا أَقْبَلَ مِنْ جَسَدِهِ، يَفْعَلُ ذَلِكَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ.
Âişe -radıyallahu anha-'dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- her gece yatağına yatacağı zaman, avuçlarını birleştirir üfler, sonra ellerine "Kul huvallâhu ahad", "Kul eûzü bi-rabbi’l-felak" ve "Kul eûzü bi-rabbi’n-nâs" surelerini okurdu sonra da ellerini vücudunda ulaşabildiği yerlere sürerdi. Başından ve yüzünden başlar, vücudunun ön kısmında ulaşabildiği yere kadar ellerini sürerdi. Bunu üç kez tekrarlardı.
Buhârî rivayet etmiştirDereceSahih Hadis
Açıklama
Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in uyumak için yatağına girdiğinde yaptığı şeylerden bir tanesi de; avuçlarını birleştirir, dua eden kişinin yaptığı gibi kaldırır, hafifçe tükürük çıkacak şekilde üfler, "Kul huvallâhu ahad", "Kul eûzü bi-rabbi’l-felak" ve "Kul eûzü bi-rabbi’n-nâs" surelerini okurdu. Sonra da başından ve yüzünden başlayıp vücudunun ön kısmında ulaşabildiği yere kadar ellerini sürerdi. Bunu üç kez tekrarlardı.
Faydalar
- Uyumadan önce İhlas ve Muavvizeteyn Sureleri'ni okumak, bu sureleri ele üflemek ve sonrasında vücutta ulaşabildiği yere kadar elleri sürmek müstehaptır.
Kaynakça
صحيح البخاري (6/ 190) (5017)، (7/ 133) (5748)، الكاشف عن حقائق السُّنن (5/1651)، عمدة القاري شرح صحيح البخاري (20/ 35)، التوضيح لشرح الجامع الصحيح ( 24/ 91)، النهاية في غريب الحديث والأثر (ص 929)، شرح سنن أبي داود لابن رسلان (19/268).
Bu hadis HadeethEnc.com’daBuradaki her hadis, derece, açıklama ve fayda, HadeethEnc.com’un yayımladığı şekliyle, yeniden yayım şartlarına uygun olarak gösterilir. Derece, hükmü vereni belirtmez. Çeviriler ve açıklamalar yazarlarına aittir ve bazıları hüküm bildirir; Sabīl’in inceleyenleri bunları gözden geçirmemiştir. Asıl metin Arapça hadistir. Kaynak: HadeethEnc.com