عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ العَوَّامِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَأَنْ يَأْخُذَ أَحَدُكُمْ حَبْلَهُ، فَيَأْتِيَ بِحُزْمَةِ الحَطَبِ عَلَى ظَهْرِهِ، فَيَبِيعَهَا، فَيَكُفَّ اللَّهُ بِهَا وَجْهَهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَسْأَلَ النَّاسَ أَعْطَوْهُ أَوْ مَنَعُوهُ».
Zübeyr b. Avvâm -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Sizden birinizin ipini alıp dağa giderek sırtında bir bağ odun getirip satması ve böylece Allah'ın onu insanlara el açmaktan koruması, insanların kendisine bir şey verip vermemelerine aldırmaksızın onlardan istemesinden daha hayırlıdır.»
Buhârî rivayet etmiştirDereceSahih Hadis
Açıklama
Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, kişinin meşru herhangi bir işte çalışıp rızkını kazanmasının önemini vurgulamıştır. Bir insanın ipini alıp odun toplaması, bunu sırtında taşıyıp satması; elde ettiği kazançla geçimini sağlaması ve dilersa sadaka vermesi, insanlara muhtaç kalıp dilenmekten çok daha hayırlıdır. İnsanlardan bir şey istemek zillet ve aşağılanma getirir; hâlbuki Mümin izzet sahibidir ve onurunu korumalıdır.
Faydalar
- Dilencilikten uzak durmak ve bundan kaçınmak teşvik edilmiştir.
- İnsanların gözünde basit ve değersiz görülen bir meslek bile olsa, kişinin rızkını kazanmak için çalışmaya teşvik edilmesi ifade edilmiştir.
- Bu hadis, İslam'ın dilenciliği ve tembelliği ortadan kaldırmayı hedeflediğini göstermektedir. Bu sebeple İslam, odun toplamak gibi zahmetli de olsa çalışmayı ve helâl rızık için gayret etmeyi emretmiştir.
- Çalışmaya ve helâl yoldan rızık kazanmaya gücü yeten kimse için insanlardan istemek (dilenmek) câiz değildir.
- İhtiyaç hâlinde devlet başkanından veya devlet yetkililerinden yardım istemek câizdir. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur:{Kendilerine binek sağlaman için sana gelip de, “Sizi bindirecek bir şey bulamıyorum” diye cevap verdiğin zaman, harcayacak bir şey bulamamanın üzüntüsünden göz yaşları dökerek geri dönenlere de günah yoktur.} [Tevbe: 92]
- İhtiyaç sebebiyle insanlardan istemek zorunda kalan, çalışıp rızkını kazanamayacak durumda olan veya odun toplayarak geçimini sağlayamayacak kadar güçsüz bulunan kimsenin istemesi câizdir. Ancak bunu ısrarla ve yüzsüzce yapmamalıdır. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: “Onlar insanlardan yüzsüzlük ederek ısrarla istemezler.” [Bakara: 273].
- Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Bu hadiste; sadaka vermeye teşvik, kişinin kendi el emeğiyle kazandığından yemesi ve meşru yollarla rızık elde etmeye özendirme vardır.
Kaynakça
صحيح البخاري (2/ 123) (1471). بهجة الناظرين، لسليم الهلالي (1/ 597). نزهة المتقين، لمجموعة من الباحثين (1/ 469). الأدب النبوي، لمحمد الشاذلي (ص33).