عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «بَادِرُوا بِالْأَعْمَالِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ، يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا، أَوْ يُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا، يَبِيعُ دِينَهُ بِعَرَضٍ مِنَ الدُّنْيَا».
از ابوهریره ـ رضی الله عنه ـ روایت است که پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمودند: «بَادِرُوا بِالْأَعْمَالِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ، يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا، أَوْ يُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا، يَبِيعُ دِينَهُ بِعَرَضٍ مِنَ الدُّنْيَا»: «پیش از فتنه‌هایی مانند تکه‌های شب تاریک، به انجام اعمال بشتابید [آنگاه که] شخص درحالی شب را به صبح می‌رساند که مؤمن است و هنگام شام کافر می‌شود، یا صبح را درحالی‌که مؤمن است به شام می‌رساند و صبح کافر می‌شود؛ دینش را در برابر کالایی از دنیا می‌فروشد».
به روایت مسلمدرجهصحیح است
شرح
پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ مؤمن را به شتاب در انجام اعمال صالح و بیشتر انجام دادن کارهای نیک تشویق می‌کند پیش از آنکه با روی آوردن فتنه‌ها و شبهاتی که مانع انجام اعمال نیک شده و از آنها بازمی‌دارند، انجام آنها ناممکن شود. فتنه‌هایی که مانند تکه‌های شب تاریک است و حق و باطل در آنها آمخیته می‌شود و تشخیص آنها از یکدیگر برای مردم دشوار می‌شود و لغزش انسان به جایی می‌رسد که صبح مؤمن است و به وقت شام کافر می‌شود، یا هنگام شام مؤمن است و صبح کافر می‌شود. دینش را برای کالایی از دنیای فانی ترک می‌کند.
فواید
- وجوب تمسک به دین و شتاب در انجام کارهای نیک پیش از آنکه موانعی در مسیر آن ایجاد شود.
- اشاره به پی در پی بودن فتنه‌های آخر الزمان، چنانکه هرگاه فتنه‌ای به پایان رسد، فتنه‌ای دیگر در پی آن می‌آید.
- اگر دین انسان سست شود و در برابر امور دنیوی مانند مال یا هر چیز دنیوی دیگری از آن کوتاه آمده و تنازل کند، همین سبب انحراف و ترک دین و همراه شدن با فتنه‌ها خواهد شد.
- این حدیث دال بر آن است که اعمال نیک سبب نجات از فتنه‌ها هستند.
- فتنه‌ها بر دو نوع است: فتنهٔ شُبهات که درمانش علم است و فتنهٔ شهوات که درمانش ایمان و صبر است.
- حدیث مذکور به این مهم اشاره دارد که هرکس عملش کم باشد، فتنه سریع‌تر گریبان او را خواهد گرفت و آنکه اعمال نیکش بسیار است، نباید به اعمال خود مغرور شود، بلکه باید بر آن بیفزاید.
مرجع
صحيح مسلم (1/ 110) (118). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 169). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (2/ 16). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 122).