عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «المُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ المُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ، وَالمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُ».
از عبدالله بن عَمرو ـ رضی الله عنهما ـ روایت است که پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمودند: «المُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ المُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ، وَالمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُ»: «مسلمان کسی است که مسلمانان از زبان و دست او در امان باشند؛ و مهاجر کسی است که آنچه را الله از آن نهی کرده، ترک گوید».
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر داده‌اند که: مسلمانی که اسلامش کامل است، کسی است که مسلمانان از زبان او در امان باشند یعنی به آنان ناسزا نمی‌گوید و نفرین و غیبت‌شان نمی‌کند و با زبانش به آنان هیچ آزاری از هیچ نوعی نمی‌رساند؛ و از دستش در امان هستند یعنی به حق‌شان دست‌درازی نمی‌کند و اموال‌شان را به ناحق نمی‌گیرد و چنین رفتارهایی ندارد. و مهاجر کسی است که آنچه را الله حرامش کرده، ترک می‌کند.
فواید
- اسلام شخص کامل نمی‌شود مگر با آزار نرساندن مادی یا معنوی به دیگران.
- اینجا مشخصا زبان و دست ذکر شده زیرا اشتباهات دست و زبان و زیان آنها بیشتر است و بیشتر بدی‌ها از این دو سر می‌زند.
- تشویق و ترغیب به ترک گناهان و پای‌بندی به امر الله تعالی.
- بهترین مسلمانان کسی است که حقوق الله و حقوق مسلمانان را ادا کند.
- اعتدا و تجاوز ممکن است زبانی یا عملی باشد.
- هجرت کامل، ترک آن چیزهایی است که الله تعالی حرام کرده است.
مرجع
صحيح البخاري (1/ 11) (10). صحيح مسلم (1/ 65) (40). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 236). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (2/ 511). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 306).