أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِأَهْلِ الجَنَّةِ؟ كُلُّ ضَعِيفٍ مُتَضَعِّفٍ، لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لَأَبَرَّهُ، أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِأَهْلِ النَّارِ: كُلُّ عُتُلٍّ جَوَّاظٍ مُسْتَكْبِرٍ»: «آيا از بهشتیان به شما خبر ندهم؟ هر ضعيفِ فروتنی [در برابر الله] که اگر به الله سوگند ياد کند، الله سوگندش را تحقق می‌بخشد؛ آيا از دوزخيان به شما خبر ندهم؟ هر انسان، تندخوی بخیل مغرور و متکبری که مردم را تحقیر می‌کند

پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم از برخی صفات بهشتیان و دوزخیان خبر می‌دهد. اغلب اهل بهشت چنین هستند: «هر ضعیف مُتضَعِف»؛ یعنی کسانی هستند که در برابر الله متواضع و فروتن می‌باشند و نفس خود را در برابر او کوچک می‌بینند تا جایی که برخی از مردم او را ضعیف می‌بینند و کوچک می‌شمارند، اما همین کسی که در برابر الله خاکسار است، اگر از روی امید به کرم الله سوگندی یاد کند، الله سوگند او را تحقق می‌بخشد و درخواست او را برآورده نموده و دعایش را اجابت می‌کند. و بیشتر اهل دوزخ، «عُتُل» هستند؛ و عتل یعنی انسان تندخویی که در دشمنی زیاد‌روی می‌کند یا بدزبانی که به خیر و خوبی گردن نمی‌نهد. و «جواظ» یعنی متکبر پرخور که دارای جسم بزرگ است و متکبرانه راه می‌رود و بداخلاق است؛ و هر «مستکبر» که حق را رد نموده و دیگران را تحقیر می‌کند.

1. تشویق به موصوف‌شدن به صفات اهل بهشت و پرهیز از صفات اهل دوزخ.
2. تواضع می‌تواند برای الله عزوجل و اوامر و نواهی‌ او و گردن نهادن به آنها باشد؛ و می‌تواند در برابر خلق باشد با تکبر نداشتن در برابر آنان.
3. ابن حجر می‌گوید: «منظور این است که بیشتر اهل بهشت اینان هستند، همانطور که بیشتر اهل دوزخ از گروه دیگرند؛ و منظور این نیست که همهٔ بهشتیان و دوزخیان چنان هستند».

صحيح البخاري (6/ 159) (4918). صحيح مسلم (4/ 2190) (2853). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (5/ 5). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (3/ 47). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 340). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 264).