پیامبر صلی الله علیه وسلم چیزی را یاد کرد و فرمود: «آن، زمانی است که علم از میان می‌رود

پیامبر صلی الله علیه وسلم در میان اصحاب خود نشسته بودند، پس فرمودند: «این، هنگامی است که علم از میان مردم برداشته می‌شود. پس زیاد بن لبید انصاری رضی الله عنه تعجب می‌کند و از پیامبر صلی الله علیه وسلم سوال نموده و می‌گوید: چگونه علم برداشته شده و از دست ما می‌رود؟! درحالی‌که ما قرآن را خوانده‌ایم و حفظ کرده‌ایم؛ پس به الله سوگند آن را می‌خوانیم و به زنان و فرزندان خود و فرزندانِ فرزندان خود می‌آموزیم. پس پیامبر صلی الله علیه وسلم شگفت‌زده شدند و فرمودند: مادرت به عزایت بنشیند ای زیاد! من تو را از علمای اهل مدینه به حساب می‌آوردم! سپس پیامبر صلی الله علیه وسلم برای او بیان می‌کند که: از بین رفتن علم با از دست رفتن قرآن روی نمی‌دهد، بلکه علم با ترک عمل به آن از دست می‌رود. چنانکه این تورات و انجیل نزد یهودیان و نصرانیان است اما سودی به آنان نمی‌بخشد و از مقصود آنها بهره‌ای نبرده‌اند؛ یعنی به آنچه دانسته‌اند، عمل نکرده‌اند.

1. وجود قرآن‌ها و کتاب‌ها در دست مردم، بدون عمل به آن فایده‌ای ندارد.
2. برداشته شدن علم با چند امر رخ می‌دهد، از جمله: وفات پیامبر صلی الله علیه وسلم و درگذشت علما و ترک عمل به علم.
3. از نشانه‌های قیامت از بین رفتن علم و ترک عمل به آن است.
4. تشویق به عمل به علم، زیرا هدف از آن همین است.

سنن ابن ماجه (5/ 172) (4048)، سنن الترمذي (4/ 328) (2653)، مسند أحمد (39/ 417) (23990)، الكاشف عن حقائق السُّنن (2/721)، المفهم (6/705)، مشارق الأنوار الوهاجة (2/146)، مرشد ذوي الحجا والحاجة إلى سنن ابن ماجه والقول المكتفى على سنن المصطفى (24/ 274).