اهميت سنت و منزلت آن

از بدترین مصادیق دروغ بستن به الله متعال این است که شخصی خود را به کسی جز پدرش نسبت دهد یا شخصی او را به کسی جز پدرش نسبت دهد و او این مساله را تایید کند؛ این از بدترین انواع دروغ می باشد. و از بزرگترین و بدترین دروغ ها نزد الله این است که کسی ادعا کند در خواب چیزی را دیده که هرگز ندیده است؛ همچنین از بزرگترین و بدترین دروغ ها نزد الله این است که سخن یا عمل یا تاییدی به رسول الله صلی الله علیه وسلم نسبت داده شود که ایشان از آن بری می باشد.

- صحيح البخاري، للإمام محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق محمد الناصر، دار طوق النجاة. - بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي- الطبعة الأولى1418ه. - نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشرة، 1407هـ. - كنوز رياض الصالحين»، لحمد بن ناصر العمار، دار كنوز إشبيليا- الطبعة الأولى1430ه. - دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين، لمحمد علي بن محمد بن علان بن إبراهيم البكري الصديقي الشافعي اعتنى بها: خليل مأمون شيحا، دار المعرفة . - شرح رياض الصالحين؛ للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، 1426هـ.

پیامبر صلی الله علیه وسلم به ابلاغ علم از او به دیگران امر می‌کند – چه این علم در قالب قرآن باشد یا سنت - حتی اگر مقدار اندکی مانند یک آیه یا یک حدیث باشد، به شرط آنکه شخص نسبت به آنچه ابلاغ می‌کند و به آن فرا می‌خواند، عالم باشد. سپس پیامبر صلی الله علیه وسلم بیان داشته‌اند که نقل روایات بنی‌اسرائیل، یعنی وقایعی که برای آنان رخ داده، در صورتی که تعارضی با شرع ما نداشته باشد اشکالی ندارد. سپس دربارهٔ نسبت دادن دروغ به ایشان هشدار داده و بیان داشتند که هرکس عمدا به ایشان دروغی نسبت دهد، باید برای خود جایگاهی در آتش فراهم آورد.

1. ترغیب و تشویق به تبلیغ شریعت الله و اینکه شخص باید آنچه را حفظ کرده و فهمیده، به دیگران برساند، اگرچه اندک باشد.
2. واجب بودن طلب علم شرعی؛ تا شخص بتواند عبادت الله و تبلیغ شریعت او را به شکل صحیح انجام دهد.
3. وجوب اطمینان یافتن از صحت هر حدیثی پیش از تبلیغ یا نشر آن تا مبادا مشمول این وعید شدید گردد.
4. تشویق به راستی در گفتار و احتیاط در سخن گفتن، تا گرفتار دروغ نشود، به ویژه در شرع پروردگار عزوجل.

صحيح البخاري (4/ 170) (3461). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 464). نزهة المتقين، لمصطفى الخن وغيره (2/ 951). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (5/ 429).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر می‌دهد که هرکس از ایشان حدیثی را نقل کند که می‌داند یا بر گمانش غالب است که به پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ دروغ نسبت داده است، در این صورت راوی نیز در گناه این دروغ هم‌دست کسی است که این دروغ را ساخته است.

1. مطمئن شدن از احادیثی که از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ روایت می‌شود و اطمینان از صحت آن پیش از نقل.
2. صفت دروغ بر کسی که آن دروغ را ساخته و پرداخته و همچنین کسی که آن را نقل می‌کند و بین مردم منتشر می‌کند، اطلاق می‌شود.
3. روایت حدیث موضوع (ساختگی) برای کسی که می‌داند یا بر گمانش غالب است که ساختگی است، حرام است مگر برای هشدار دادن نسبت به آن.

صحيح مسلم (1/ 8).

پیامبر صلی الله علیه وسلم خبر می‌دهد که زمانی نزدیک است که گروهی از مردم خواهند بود که یکی از آنان بر تخت خود تکیه زده و چون حدیثی از پیامبر صلی الله علیه وسلم به او برسد می‌گوید: آنچه در همهٔ امور میان ما و شما فیصله می‌کند قرآن کریم است، قرآن برای ما کافی است و هر آنچه در آن حلال یافتیم به آن عمل می‌کنیم و هر آنچه در آن حرام یافتیم، از آن دوری می‌کنیم. سپس پیامبر صلی الله علیه وسلم بیان داشتند که هر چیزی ایشان در سنت‌شان حرام نموده‌ یا از آن نهی کرده‌ است، از نظر مرتبه همانند حکمی است که الله در کتابش حرام نموده است، زیرا پیامبر از جانب پروردگارش ابلاغ می‌کند.

1. بزرگداشت سنت، همانطور که قرآن گرامی داشته می‌شود و به آن عمل می‌گردد.
2. طاعت پیامبر طاعت الله است و نافرمانیِ پیامبر نیز نافرمانیِ الله تعالی است.
3. اثبات حجت بودن سنت و رد سخن کسانی که سنت‌ها را رد می‌کنند یا حجت بودن سنت را انکار می‌کنند.
4. آنکه از سنت رویگردانی کند و مدعی اکتفا به قرآن شود، درحقیقت از هر دو رویگردانی کرده و در ادعای پیروی از قرآن دروغگو است.
5. یکی از دلایل نبوت پیامبر صلی الله علیه وسلم این است که ایشان از چیزی خبر بدهند که در آینده رخ خواهد داد، و آن‌چنان‌که ایشان خبر داده بودند، به وقوع پیوست.

سنن أبي داود (7/ 13) (4604)، سنن الترمذي (4/ 399) (2664)، سنن ابن ماجه (1/ 9) (12)، نخب الأفكار في تنقيح مباني الأخبار في شرح معاني الآثار (13/ 154).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بیان داشته‌اند که هرکس عمدا و به دروغ سخن یا کرداری را به ایشان نسبت دهد، در آخرت جایگاهی در دوزخ خواهد داشت و این جزایی است در برابر دروغ بستن بر او.

1. دروغ بستن عمدی و هدفمند بر پیامبر صلی الله علیه وسلم، سبب وارد شدن به دوزخ است.
2. دروغ بستن بر پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ مانند دروغ بستن بر دیگر مردم نیست، زیرا مفاسد بسیار بزرگی در دین و دنیا بر آن مترتب می‌شود.
3. هشدار نسبت به پخش و نشر احادیث پیش از مطمئن شدن از صحت نسبت آن به پیامبر صلی الله علیه وسلم.

صحيح البخاري (1/ 33) (110)، صحيح مسلم (1/ 10) (3)، إكمال المعلم (1/111)، شرح النووي على مسلم (1/65)، المفهم (1/32)، عمدة القاري شرح صحيح البخاري (2/ 151)، شرح مقدمة سنن ابن ماجه (5/ 8).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ اصحابش را موعظه‌ای بلیغ می‌گوید که دل‌ها از آن ترسان می‌شوند و چشمان، گریان. پس چون مبالغه و عمق موعظهٔ ایشان ـ صلی الله علیه وسلم ـ را می‌بینند، می‌گویند: یا رسول الله، گویا این پند کسی است که در حال وداع است، پس از او وصیت و سفارشی می‌خواهند که پس از ایشان به آن پایبند باشند. و رسول خدا می‌فرماید: شما را به تقوای الله عزوجل سفارش می‌کنم اینکه واجبات را انجام دهید و حرام‌ها را ترک کنید. و به امرا و فرماندهان و مسئولان و حاکمان گوش سپرده و از آنان اطاعت کنید، حتی اگر برده‌ای به امارت شما یا به ولایت شما رسید. یعنی هرچند کمترین مردم امیر شما شد، از بیم برانگیخته شدن فتنه، از طاعت او سر برنتابید و اطاعتش کنید زیرا هریک از شما که زنده بماند، اختلاف زیادی را خواهد دید. سپس راه برون رفت از این اختلاف را به آنان نشان می‌دهد که تمسک به سنت او و سنت و روش خلفای راشدین هدایت یافتهٔ پس از او یعنی ابوبکر صدیق و عمر بن خطاب و عثمان بن عفان و علی بن ابی طالب ـ رضی الله عنهم ـ و برگرفتن آن با دندان‌های آسیاب است که منظور از این تعبیر، جدیت در لزوم پایبندی به سنت و تمسک به آن است. و آنان را از امور نوپیدایِ نوساخته در دین برحذر می‌دارد، زیرا هر بدعتی گمراهی است.

1. اهمیت تمسک به سنت و پیروی از آن.
2. توجه به پند و اندرز و نرم کردن دل‌ها [با موعظه].
3. امر به پیروی از چهار خلیفهٔ راشد هدایت یافتهٔ پس از پیامبر یعنی ابوبکر و عمر و عثمان و علی رضی الله عنهم.
4. نهی از بدعت‌گذاری در دین و اینکه هر بدعتی گمراهی است.
5. شنیدن و اطاعت کردن از هر کسی که امارت مسلمانان به او رسیده در آنچه گناه و نافرمانی خداوند نباشد.
6. اهمیت تقوای الله عزوجل در همهٔ اوقات و احوال.
7. اختلاف در این امت رخ می‌دهد و هنگام روی دادن آن، باید به سنت رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ و خلفای راشدین بازگشت.

الأربعون النووية (ص: 89) (ح28)، سنن أبي داود (7/ 16) (4607)، سنن الترمذي (4/ 408) (2676)، سنن ابن ماجه (1/ 28) (42)، مسند أحمد (28/ 367) (17142)، تحفة الأحوذي (7/ 366)، عون المعبود وحاشية ابن القيم (12/ 235)، شرح الأربعين النووية للعثيمين (ص: 278).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر داده‌اند که در آخر امت ایشان مردمانی آشکار می‌شوند که دروغ می‌بندند و چیزهایی می‌گویند که کسی پیش از آنان نگفته است و احادیثی دروغین و ساختگی را نقل می‌کنند. پیامبر ـ علیه الصلاة والسلام ـ ما را امر نموده که از آنان دوری کنیم و با آنان هم‌نشین نشویم و سخنان‌شان را نشنویم؛ تا مبادا حدیث ساختگی در دل‌ها بنشیند و خلاصی جستن از آن برای ما سخت و دشوار گردد.

1. این یکی از نشانه‌های پیامبری است، چنانکه پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ از آنچه در امتش رخ خواهد داد خبر داده‌ است و این مورد همانطور که ایشان خبر دادند، رخ داده است.
2. دوری گزیدن از کسی که بر رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ و بر دین اسلام دروغ می‌بندد و گوش نکردن به دروغ‌های‌شان.
3. هشدار دربارهٔ پذیرش احادیث یا نشر آن، مگر پس از اطمینان از صحت حدیث و ثبوت آن.

صحيح مسلم (1/ 12) (6)، قرة عين المحتاج في شرح مقدمة صحيح مسلم بن الحجاج (2/ 8).

عبدالله بن عَمرو ـ رضی الله عنه ـ می‌گوید: من هر چیزی را که از رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ می‌شنیدم می‌نوشتم تا با نوشتن آن را حفظ کنم، اما مردانی از قریش مرا از این کار نهی کردند و گفتند: رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ انسان است و در حال خرسندی و رضایت و خشم سخن می‌گوید و چه بسا دچار اشتباه شود، پس دست از نوشتن کشیدم. سپس آنچه گفته بودند با پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ در میان گذاشتم که ایشان با انگشتش به دهانش اشاره کرد و فرمود: بنویس، قسم به آنکه جانم به دست اوست، در هر حال جز حق از آن بیرون نمی‌آید، چه در حال خشنودی و چه در حال خشم. و الله تعالی دربارهٔ پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ می‌فرماید: {وَما يَنطِقُ عَنِ الهَوى * إِن هُوَ إِلّا وَحيٌ يوحى} [النجم: ۳-۴] (و از روی هوای نفس سخن نمی‌گوید * [آنچه می‌گوید] نیست جز وحی [الهی] که به [او] وحی می‌شود).

1. پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ در آنچه از جانب پروردگارش عزوجل ابلاغ می‌کند معصوم است، چه در حال خشنودی باشد و چه در حال خشم.
2. توجه و اهتمام صحابه ـ رضی الله عنهم ـ به حفظ سنت و تبلیغ آن.
3. جواز سوگند خوردن برای مصلحت مانند تاکید بر امری، اگرچه از شخص سوگند نخواهند.
4. نوشتن علم از مهم‌ترین اسبابی است که باعث حفظ علم می‌شود.

سنن أبي داود (5/ 489) (3646)، شرح سنن أبي داود للعباد (412/ 21).