عن عائشةَ أمِّ المؤْمنِين رضي الله عنها قالت: لَمْ يَكُنِ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى شَيْءٍ مِنَ النَّوَافِلِ أَشَدَّ مِنْهُ تَعَاهُدًا عَلَى رَكْعَتَيِ الفَجْرِ.
از عایشه دختر ابوبکر صدیق رضی الله عنها روایت است که می گوید: رسول الله صلى الله عليه وسلم بر هيچيک از نمازهای نافله به اندازه ی دو رکعت سنت صبح پايبندی و مواظبت نمی کرد.
و در روایتی آمده که می گوید: رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «رَكْعَتَا الفَجْرِ خَيْرٌ مِنَ الدنْيَا وَمَا فِيهَا»: «دو رکعت سنت صبح، از دنيا و آنچه در آن است، بهتر می باشد».
به روایت مسلم - متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
این حدیث بیانگر اهمیت دو رکعت نماز سنت صبح می باشد؛ عایشه رضی الله عنها بیان می دارد که رسول الله صلی الله علیه وسلم بر خواندن این دو رکعت بسیار تاکید داشت و اهمیت آن را با قول و عمل گوشزد می کرد؛ در عمل بسیار بر آنها پایبند بود و بر خواندن آنها مواظبت داشت و در بیان، آنها را بهتر از دنیا و آنچه در آن است، معرفی نمود.
مرجع
صحيح البخاري (2/ 57) (1169).
صحيح مسلم (1/ 501) (724).
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، لعبد الله البسام (ص113).
تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (1/ 144).
عن حفصة رضي الله عنها «أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يُصلي ركعتين خَفيفتين بعد ما يَطلع الفجر»، وفي رواية: قبل أن تُقام الصلاة.
از حفصه رضی الله عنها روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم بعد از طلوع فجر دو رکعت نماز کوتاه می خواند. و در روایتی آمده است: قبل از اینکه نماز را اقامه کند.
به روایت بخاریدرجهصحیح است
شرح
در این حدیث حفصه رضی الله عنها خبر می دهد که رسول الله صلی الله علیه وسلم پس از طلوع فجر دو رکعت نماز می خواند که سنت راتبه ی صبح بود و بیش از این نماز نمی خواند. چنانکه در صحیح مسلم از طریق حفصه روایت است که می گوید: «چون فجر طلوع می کرد، جز دو رکعت نماز کوتاه نمی خواند». و اینکه می گوید: «نمازش را کوتاه می خواند» یعنی قیام و رکوع و سجده اش را کوتاه به جا می آورد؛ و چنانکه در صحیح بخاری روایت شده، از بس کوتاه می خواند، عایشه رضی الله عنها می گوید: «آیا سوره ی فاتحه را در نمازش خواند؟». و در روایت موطأ آمده است: «رسول الله صلی الله علیه وسلم چنان دو رکعت نماز (سنت) صبح را کوتاه می خواند که من با خود می گفتم: آیا سوره ی فاتحه را هم خوانده است؟».
حدیث مذکور به این معنا نیست که رسول الله صلی الله علیه وسلم چنان با سرعت و شتاب نماز خوانده است که ارکان آن مانند قیام و رکوع و سجده را به درستی انجام نداده است؛ بلکه معنای صحیح آن این است که این دو رکعت را نسبت به سایر نمازهای غیر فرض، کوتاه تر می خواند.
و این دو رکعت را بعد از طلوع فجر می خواند، قبل از اینکه نماز فرض را اقامه نماید؛ و این یعنی وقت این دو رکعت نماز، از هنگام طلوع فجر تا نماز فرض صبح می باشد.
مرجع
صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة الأولى، 1422هـ.
فتح الباري شرح صحيح البخاري، تأليف: أحمد بن علي بن حجر العسقلاني، رقمه وبوب أحاديث: محمد فؤاد عبد الباقي، الناشر: دار المعرفة - بيروت، 1379هـ.
المنتقى: شرح موطأ مالك، تأليف: سليمان بن خلف بن سعد القرطبي، الناشر: مطبعة السعادة، الطبعة الأولى، 1332هـ.
توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن بن صالح البسام، الناشر: مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة، الطبعة الخامِسَة، 1423هـ - 2003م.
عن عائشةَ أُمِّ المُؤْمِنينَ رضي الله عنها: أن النبي صلى الله عليه وسلم كان لا يَدع أربعا قَبل الظهر وركعتين قبل الغَدَاة.
از مادر مؤمنان عایشه رضی‌الله‌عنها روایت است که: پیامبر صلیاللهعلیهوسلم هرگز چهار رکعت نماز قبل از [نماز فرض] ظهر و دو رکعت قبل از نماز صبح را ترک نمی‌کردند.
به روایت بخاریدرجهصحیح است
شرح
عایشه رضی الله عنها خبر داده است که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم بر خواندن نمازهای نافله در خانه‌اش پای‌بندی می‌کردند و آنها را ترک نمی‌نمودند: چهار رکعت با دو سلام، قبل از نماز ظهر، و دو رکعت قبل از نماز فجر.
فواید
- مستحب بودن محافظت و مداومت بر چهار رکعت نماز قبل از نماز ظهر، و دو رکعت قبل از نماز فجر.
- بهتر است که نمازهای راتبه در خانه خوانده شوند، و به همین دلیل عایشه رضی‌الله‌عنها از آنها خبر داده است. (زیرا ایشان در خانه بودند و این نمازها را دیده‌اند).
مرجع
صحيح البخاري (2/ 59) (1182).
توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، لعبد الله البسام (2/ 379).
عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ رضي الله عنها زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالت: سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ حَافَظَ عَلَى أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ قَبْلَ الظُّهْرِ وَأَرْبَعٍ بَعْدَهَا حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ».
از ام حبیبه رضی‌الله‌عنها همسر پیامبر صلیاللهعلیهوسلم روایت است که گفت: شنیدم که رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: «مَنْ حَافَظَ عَلَى أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ قَبْلَ الظُّهْرِ وَأَرْبَعٍ بَعْدَهَا حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ». «هر کس بر خواندن چهار رکعت نماز قبل از [نماز فرض] ظهر و چهار رکعت بعد از آن مداومت ورزد، خداوند او را بر آتش [دوزخ] حرام می‌گرداند».
به روایت ابوداوود و ترمذی و نسائی و ابن‌ماجه و احمددرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم بشارت داده‌اند که هر کس نمازهای نافله - چهار رکعت قبل از نماز ظهر و چهار رکعت بعد از آن را بخواند - و بر آنها مداومت و محافظت کند، خداوند او را بر آتش [دوزخ] حرام می‌گرداند.
فواید
- مستحب بودن محافظت و مداومت بر چهار رکعت قبل از ظهر و چهار رکعت بعد از آن.
- نمازهای راتبهٔ قبلیه – یعنی قبل از نماز فرض – حکمت‌هایی دارند، از جمله: آماده سازی درونی نمازگزار برای عبادت، قبل از وارد شدن به نماز فرض. و اما نمازهای راتبهٔ بعدیه، از حکمت‌های آن، جبران کردن نقص و کاستی‌های نمازهای فرض است.
- نمازهای راتبه فواید بزرگی دارند، از جمله: افزایش نیکی‌ها، پاک ساختن گناهان و بالا بردن درجات.
- قاعدهٔ اهل سنت دربارهٔ احادیث وعده (مانند این حدیث) این است که: این وعده‌ها مشروط به مردن بر توحید است، و اینکه منظور، جاودانه نماندن در آتش است. زیرا گناهکار از میان موحدان، سزاوار عِقاب است، اما اگر مجازات شود، در آتش جاودانه نخواهد ماند.
مرجع
سنن أبي داود (2/ 448) (1269).
سنن الترمذي (1/ 452) (428).
سنن النسائي (3/ 265) (1816).
سنن ابن ماجه (2/ 238) (1160).
مسند أحمد (44/ 358) (26772).
سبل السلام شرح بلوغ المرام، لمحمد الصنعاني (1/ 336).
توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، لعبد الله البسام (2/ 381).
عن عائشة رضي الله عنها قالت: «كان رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا سَكَتَ المؤذن بالأولى من صلاة الفجر قام، فركع ركعتين خفيفتين قبل صلاة الفجر، بعد أن يَسْتَبينَ الفجر، ثم اضطجع على شِقِّهِ الأيمن، حتى يأتيه المؤذن للإقامة».
از عایشه رضی الله عنها روایت است که می گوید: وقتی موذن از اذان دادن برای نماز صبح فارغ می شد و بعد از اینکه فجر نمایان می شد، رسول الله صلى الله عليه وسلم بر می خاست و قبل از نماز فرض صبح، دو رکعت نماز کوتاه می خواند، سپس به پهلوی راست دراز می کشید تا اینکه موذن اقامه بگوید.
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
چنانکه در حدیث مذکور آمده است رسول الله صلی الله علیه وسلم با فارغ شدن موذن از اذان صبح، برمی خاست و دو رکعت نماز می خواند و سپس بر پهلوی راست دراز می کشید تا اینکه موذن برای نماز فرض صبح اقامه بگوید.
مرجع
صحيح البخاري، لأبي عبد الله محمد بن إسماعيل البخاري, تحقيق محمد زهير بن ناصر الناصر، الناشر: دار طوق النجاة، الطبعة الأولى 1422هـ.
توضيح الأحكام من بلوغ المرام، لعبدالله بن عبد الرحمن البسام، مكتبة الأسدي، مكة، ط الخامسة 1423هـ.
منحة العلام في شرح بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن صالح الفوزان، ط 1، 1427هـ، دار ابن الجوزي.
التوضيح لشرح الجامع الصحيح, ابن الملقن الشافعي, ت: دار الفلاح للبحث العلمي وتحقيق التراث, دار النوادر، دمشق – سوريا, الطبعة: الأولى، 1429 هـ - 2008 م.
الكواكب الدراري في شرح صحيح البخاري, محمد بن يوسف بن علي شمس الدين الكرماني, دار إحياء التراث العربي، بيروت-لبنان, طبعة أولى: 1356هـ - 1937م.
الصحاح تاج اللغة وصحاح العربية, أبو نصر إسماعيل بن حماد الجوهري الفارابي, تحقيق: أحمد عبد الغفور عطار, دار العلم للملايين – بيروت, الطبعة: الرابعة 1407 هـ - 1987 م.
عن أبي هريرة رضي الله عنه ، قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : «إذا صلى أحدكم الركعتين قبل الصبح، فليضطجع على يمينه»، فقال له مروان بن الحكم: أما يجزئ أحدنا ممشاه إلى المسجد حتى يضطجع على يمينه، قال عبيد الله في حديثه: قال: لا، قال: فبلغ ذلك ابن عمر، فقال: أكثر أبو هريرة على نفسه، قال: فقيل لابن عمر: هل تنكر شيئا مما يقول؟ قال: «لا، ولكنه اجترأ وجبنا»، قال: فبلغ ذلك أبا هريرة، قال: «فما ذنبي إن كنت حفظت ونسوا».
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمُ الرَّكْعَتَيْنِ قَبْلَ الصُّبْحِ، فَلْيَضْطَجِعْ عَلَى يَمِينِهِ»: «هرگاه یکی از شما دو رکعتِ قبل از نماز فرض صبح را خواند، باید بر پهلوی راستش دراز کشد». مروان بن حکم به ابوهریره گفت: آیا برای ما همین کفایت می کند که قدم زنان به مسجد بیاییم و به پهلو دراز نکشیم؟ عبیدالله می گوید: ابوهریره گفت: نه؛ چون خبر این مساله به ابن عمر رسید، گفت: ابوهریره احادیث زیادی را روایت می کند که ضرر آن متوجه وی می باشد (چون از خطا و نسیان در امان نیست). به ابن عمر گفته شد: آیا چیزی از سخنان ابوهریره را انکار می کنی؟ گفت: نه، اما او جرات می کند و ما می ترسیم. چون این مساله به گوش ابوهریره رسید، گفت: گناهم چیست که من احادیث را در خاطر دارم و آنها فراموش کرده اند.
به روایت ترمذی - به روایت ابوداوود - به روایت احمددرجهصحیح است
شرح
حدیث مذکور توضیح می دهد: سنت این است که هرگاه دو رکعت نماز سنت صبح خوانده شد، به پهلوی راست دراز کشیده شود تا اینکه نماز فرض اقامه گردد. حکمت از دراز کشیدن به پهلوی راست این است که غرق در خواب نشویم، چون قلب در سمت چپ بوده و در این حالت معلق است و مستقر نیست؛ و چون به پهلوی چپ دراز کشد، حالتی راحت تر داشته و غرق در خواب می شود.
مرجع
مسند أحمد بن حنبل، لأبي عبد الله أحمد بن محمد بن حنبل، تحقيق أبو المعاطي النوري، عالم الكتب.
سنن الترمذي، لأبي عيسى محمد بن عيسى الترمذي، تحقيق : بشار عواد معروف، دار الغرب الإسلامي – بيروت.
السنن، لأبي داود سليمان بن الأشعث أبو داود السجستاني، دار الفكر، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد.
توضيح الأحكام من بلوغ المرام، لعبدالله بن عبد الرحمن البسام، مكتبة الأسدي، مكة، ط الخامسة 1423هـ.
منحة العلام في شرح بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن صالح الفوزان، ط 1، 1427هـ، دار ابن الجوزي، الرياض.
صحيح أبي داود، محمد ناصر الدين الألباني، مؤسسة غراس للنشر والتوزيع، الكويت.
هر حدیث، درجه، شرح و فایده در اینجا دقیقاً همان‌گونه که HadeethEnc.com منتشر می‌کند، بر پایهٔ شرایط بازنشر آن، نشان داده شده است. درجه نام کسی را که حکم داده است نمی‌آورد. ترجمه‌ها و شرح‌ها از نویسندگان خودِ آن است و برخی احکامی را بیان می‌کنند؛ بازبینان سبیل آنها را بررسی نکرده‌اند. حدیث عربی، متن اصلی است. منبع: HadeethEnc.com