عن عبد الله بن عُمر وأبي هريرة رضي الله عنهما أنهما سمعا رسول الله صلى الله عليه وسلم، يقول على أعواد منبره: «لَيَنْتَهِيَنَّ أَقْوَامٌ عَنْ وَدْعِهِمُ الْجُمُعَاتِ أَوْ لَيَخْتِمَنَّ اللهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ، ثُمَّ لَيَكُونُنَّ مِنَ الْغَافِلِينَ».
از عبدالله بن عمر و ابوهریره رضی‌الله‌عنهما روایت است که آن دو از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم شنیدند که بر منبرشان می‌فرمودند: «لَيَنْتَهِيَنَّ أَقْوَامٌ عَنْ وَدْعِهِمُ الْجُمُعَاتِ أَوْ لَيَخْتِمَنَّ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ، ثُمَّ لَيَكُونُنَّ مِنَ الْغَافِلِينَ». یعنی: «گروه‌هایی باید حتماً از رها کردنِ نمازهای جمعه دست بکشند، وگرنه خداوند حتماً بر دل‌هایشان مهر خواهد زد، سپس از غافلان خواهند شد».
به روایت مسلمدرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم - در حالی که بر منبرشان بودند - از ترک نماز جمعه و تخلّف از آن بدون عذر - از روی سهل‌انگاری و تنبلی - هشدار دادند. [و فرمودند که یا از این کار دست بکشند] یا خداوند بر قلب‌هایشان مهر خواهد زد و آن را خواهد پوشاند و بر آن مانعی قرار خواهد داد که آنان را از پیروی حق باز دارد، و در نتیجه از غافلان نسبت به اسباب خیر خواهند شد و نفس‌هایشان از طاعات رویگردان می‌شود.
فواید
- [این حدیث] بر ترک نماز جمعه سخت‌گیری می‌کند و [نشان می‌دهد] که این عمل از گناهان کبیره است.
- نووی گفته است: در این [حدیث دلیلی است بر] اینکه نماز جمعه، فرض عین است.
- مشروعیت استفاده از منبر برای خطبه.
- سندی می‌گوید: معنایش این است که یکی از این دو امر به ناچار رخ خواهد داد: یا دست کشیدن از ترک نمازهای جمعه، یا مهر زدن خداوند متعال بر قلب‌هایشان. زیرا عادت کردن به ترک جمعه، زنگار را بر قلب چیره می‌سازد و نفس‌ها را نسبت به طاعات بی‌رغبت می‌کند.
- شایسته است که واعظ و پنددهنده، نام اشخاصی را که قصد موعظهٔ آنان را دارد، به صراحت نبرد؛ زیرا این کار برای پذیرش نصیحت و فرمانبرداری از اوامر، مؤثرتر است.
مرجع
صحيح مسلم (2/ 591) (865). النهاية في غريب الحديث والأثر (964). البحر المحيط الثجاج في شرح صحيح الإمام مسلم بن الحجاج (17/ 250).