رسول الله صلى الله عليه وسلم در برخی از سفرهایش، ابن ام مکتوم رضی الله عنه را جانشین خود قرار می داد تا در نبود ایشان، به نیابت از ایشان برای مردم امامت دهد؛ و دلیل این انتخاب رسول الله صلی الله علیه وسلم، سابقه ی طولانی ابن ام مکتوم در اسلام آوردن بود؛ وی از اولین مهاجران بود. علاوه بر اینکه از قاریان و علما بود و با این فضایل مستحق امامت بود. و اینکه ابن ام مکتوم در غیاب رسول الله صلی الله علیه وسلم جانشین ایشان در مدینه بود، تنها منحصر به نماز نمی شد؛ بلکه نماز و سایر موارد را شامل می شد؛ از جمله اینکه اختیار فتوا دادن و قضاوت بین مردم داشت و بلکه در غیاب رسول الله صلی الله علیه وسلم، تمام امور اهل مدینه را تدبیر می کرد. روایت طبرانی از عطاء از ابن عباس بر این مساله دلالت می کند که رسول الله صلی الله علیه وسلم ابن ام مکتوم را جانشین خود در نماز و سایر امور مدینه قرار داد. آلبانی در «إرواء الغليل» این روایت را "حسن" می داند. و در روایت دیگر ابوداود آمده است: رسول الله صلی الله علیه وسلم ابن ام مکتوم را دو بار در مدینه جانشین خود قرار داد.
مسند الإمام أحمد بن حنبل، أحمد بن حنبل أبو عبدالله الشيباني، تحقيق: شعيب الأرنؤوط و عادل مرشد، وآخرون، تحت إشراف: عبد الله بن عبد المحسن التركي، مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولى،1421هـ - 2001م. سنن أبي داود، سليمان بن الأشعث أبوداود، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، المكتبة العصرية، صيدا، بيروت. سبل السلام، محمد بن إسماعيل الصنعاني، دار الحديث، الطبعة: بدون طبعة وبدون تاريخ. توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، عبد الله بن عبد الرحمن البسام، مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة، الطبعة الخامِسَة، 1423هـ - 2003م. تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، صالح بن فوزان بن عبد الله الفوزان، اعتنى بإخراجه عبدالسلام بن عبد الله السليمان، الرسالة، بيروت، الطبعة الأولى 1427هـ - 2006م. فتح ذي الجلال والإكرام شرح بلوغ المرام، محمد بن صالح العثيمين، تحقيق: صبحي بن محمد رمضان، وأم إسراء بنت عرفة، المكتبة الإسلامية، الطبعة الأولى، 1427هـ.