فضيلت نماز

از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ پرسیده شد: کدام عمل نزد الله محبوب‌تر است؟ فرمود: نماز فرض در همان وقتی که شارع مشخص کرده است، سپس نیکی به والدین، با احسان به آنها و پرداختن به حق و حقوق‌شان و ترک بدی در حق آنان، سپس جهاد با جان و مال در راه الله برای اِعلای کلمة الله و دفاع از اسلام و مسلمانان و آشکار شدن شعایر اسلام است. ابن مسعود ـ رضی الله عنه ـ می‌فرماید: ایشان از این اعمال به من خبر داد و اگر دوباره می‌پرسیدم: سپس چه؟ بیشتر می‌گفتند.

1. برتری اعمال بر یکدیگر بر حسب محبت الله و دوست داشتن این اعمال نزد اوست.
2. ترغیب مسلمان به توجه و اهتمام به اعمال بر حسب برتری آنها.
3. پاسخ‌های پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ به این پرسش که بهترین اعمال چیست، بر حسب تفاوت اشخاص و احوال آنها و آنچه برای هریک از آنان بهتر بوده، متفاوت است.

صحيح البخاري (1/ 112) (527). صحيح مسلم (1/ 90) (85). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 70). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص84). تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (1/ 108).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ درباره‌ی منافقان و تنبلی آنان از حضور در نماز به ویژه نماز عشا و صبح خبر می‌دهد؛ و اینکه اگر میزان اجر و ثوابی را می‌دانستند که حضور در این نمازها همراه با جماعت مسلمانان دارد، حتی مانند کودکان سینه‌خیز بر دست و زانو در این نمازها حاضر می‌شدند. و پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ تصمیم گرفتند که امر کنند تا نماز برپا شود و مردی را به عنوان پیش‌نماز به جای خود بگذارند و سپس خود به همراه کسانی با دسته‌هایی از هیزم به سوی مردانی برود که در نماز جماعت حاضر نمی‌شوند و خانه‌های‌شان را با آتش بر آنان بسوزانند؛ و این به سبب شدت گناهی بود که مرتکب می‌شدند، اما چنین نکردند چون در این خانه‌ها زنان و کودکان بی‌گناه و دیگر کسانی هستند که عذر دارند و گناهی ندارند.

1. خطر شرکت نکردن در نماز جماعت و حضور نیافتن در مسجد.
2. منافقان در انجام عبادت‌های‌شان هدفی جز رياكارى و شهرت نداشتند؛ زیرا آنان براى نماز نمى‌آيند مگر هنگامى كه مردم آنان را ببينند.
3. بزرگى ثواب ادای نمازهاى عشاء و صبح همراه با جماعت؛ و اينكه آنها سزاوارتر به ادا كردن با جماعت هستند، هرچند شرکت نمودند در آنها با خزيدن به سوى مسجد باشد.
4. محافظت بر نمازهای عشا و صبح، باعث در امان ماندن از نفاق است و شرکت نکردن در این دو نماز از صفات منافقان است.

صحيح مسلم (1/ 451) (651). صحيح البخاري (1/ 132) (657). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 88). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص107). تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (1/ 136).

جریر بن عبدالله ـ رضی الله عنه ـ که صحابی است خبر می‌دهد که او با پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بر توحید و ادای نمازهای فرض پنج‌گانه در شبانه‌روز با شروط و ارکان و واجبات و سنت‌های آن و بر ادای زکات فرض که عبادت مالی واجب است و از ثروتمندان گرفته می‌شود و به مستحقانش از جمله فقرا و دیگران داده می‌شود و بر اطاعت از والیان امر و نصیحت و خیرخواهی قولی و عملی نسبت به هر مسلمان با تلاش در جهت منفعت او و خیرخواهی برای او و دفع شر از او، عهد بسته است.

1. اهمیت نماز و زکات و اینکه از ارکان اسلام هستند.
2. اهمیت خیرخواهی و نصیحت متقابل مسلمانان نسبت بهم در این حد است که رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ با صحابه در مورد آنها بیعت کرده است.

صحيح البخاري (1/ 111) (524)، (3/ 72) (2157). صحيح مسلم (1/ 75) (56). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 272). تطريز رياض الصالحين، لفيصل آل مبارك (ص145). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (2/ 398). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 206).

مشرکان باعث شدند رسول الله صلی الله علیه وسلم و اصحاب ایشان مشغول نگهبانی و سنگرنشینی در اطراف مدینه شوند و به همین دلیل نتوانند نماز عصر را در وقت آن بخوانند تا اینکه خورشید غروب کرد و نماز عصر را بعد از غروب خواندند. این بود که رسول الله صلی الله علیه وسلم علیه آنها دعا نمود تا شکم ها و خانه ها و قبرهای شان پر از آتش گردد؛ چون رسول الله صلی الله علیه وسلم و اصحاب ایشان را اذیت کرده بودند و آنها را از خواندن نماز عصر در وقتش بازداشتند؛ نماز عصر که با فضیلت ترین نمازها می باشد.

الإلمام بشرح عمدة الأحكام، إسماعيل بن محمد الأنصاري، دار الفكر، دمشق، الطبعة: الأولى 1381هـ. تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق: محمد صبحي حلاق، مكتبة الصحابة، الأمارات، مكتبة التابعين، القاهرة، الطبعة: العاشرة 1426هـ. تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، محمد بن صالح العثيمين، مكتبة الصحابة، الإمارات، الطبعة: الأولى 1426هـ، 2005م. عمدة الأحكام من كلام خير الأنام -صلى الله عليه وسلم- لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، دار الثقافة العربية، دمشق، بيروت، مؤسسة قرطبة، الطبعة: الثانية 1408هـ، 1988م. صحيح البخاري، محمد بن إسماعيل البخاري الجعفي، تحقيق: محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، الطبعة: الأولى 1422هـ. صحيح مسلم، مسلم بن الحجاج القشيري النيسابوري، تحقيق محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، الطبعة: 1423هـ.

صحابه رضی الله عنهم از رسول الله صلی الله علیه وسلم در مورد برترین نماز سوال می کنند؛ و این سوال نشات گرفته از اشتیاق آنها به کسب نیکی های بیشتر می باشد. و منظورشان این است که کدام نوع از انواع نماز بهتر است؟ یا کدامیک از اعمال نماز بهتر و برتر است؟ قیام یا رکوع یا سجده؟ و رسول الله صلی الله علیه وسلم خبر می دهد که قیام طولانی در نماز، بهتر و برتر است.

رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين؛ للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير-دمشق، الطبعة الأولى، 1428ه . - نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ. - صحيح مسلم؛ للإمام مسلم بن الحجاج، حققه ورقمه محمد فؤاد عبد الباقي، دار عالم الكتب-الرياض، الطبعة الأولى، 1417هـ. - تطريز رياض الصالحين؛ تأليف فيصل آل مبارك، تحقيق د. عبد العزيز آل حمد، دار العاصمة-الرياض، الطبعة الأولى، 1423هـ.

پیامبر صلی الله علیه وسلم خبر می‌دهد که نمازهای فرض پنجگانه در شبانه‌روز و نماز جمعه هر هفته و روزهٔ ماه رمضان در هر سال، پاک کنندهٔ گناهان صغیره‌ای است که بین آنها رخ می‌دهد به شرط آنکه از گناهان کبیره دوری شود، اما گناهان کبیره مانند زنا و شراب‌خواری فقط با توبه پاک می‌شوند.

1. برخی از گناهان صغیره هستند و برخی کبیره.
2. پاک شدن گناهان صغیره مشروط به دوری از گناهان کبیره است.
3. گناهان کبیره گناهانی هستند که دربارهٔ آن حد شرعی در دنیا یا وعید اخروی تحت عنوان عذاب یا خشم آمده است، یا دربارهٔ آن تهدیدی وارد شده، یا فاعل آن مورد لعن قرار گرفته است، مانند زنا و نوشیدن خمر.

صحيح مسلم (1/ 209) (233). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (2/ 183). نزهة المتقين بشرح رياض الصالحين، لمصطفى سعيد الخن (1/ 158). تطريز رياض الصالحين، لفيصل آل مبارك (ص108). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم بن عيد الهلالي (1/ 209).

از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ دربارهٔ عملی پرسیده می‌شود که سبب ورود به بهشت می‌گردد یا از اینکه محبوب‌ترین اعمال نزد الله چیست؟ پس پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ می‌فرماید: بر سجدهٔ زیاد در نماز پایبند باش، زیرا برای الله سجده‌ای به‌جا نمی‌آوری مگر آنکه به سبب آن درجه‌ای بر درجات تو می‌افزاید و گناهی را از تو می‌آمرزد.

1. تشویق مسلمان به اهمیت دادن به نماز فرض و مستحب زیرا نماز با سجده همراه است.
2. بیان فقه صحابه و علم آنان به اینکه بهشت - پس از رحمت الله - تنها با عمل به دست می‌آید.
3. سجده در نماز از بزرگ‌ترین اسباب بالا رفتن درجات و آمرزش گناهان است.

صحيح مسلم (1/ 353) (488). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين. بهجة الناظرين، لسليم الهلالي (1/ 188). نزهة المتقين، لمجموعة من الباحثين (1/ 137). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (2/ 105). شرح النووي على مسلم، (4/ 205).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ به اهتمام و توجه نسبت به نمازهای بَردَین یعنی دو نماز صبح و عصر تشویق کرده است؛ و بشارت می‌دهد که هرکس حق این دو نماز از جمله رعایت وقت و به جماعت خواندن آنها و دیگر امور را ادا کند، سبب ورود او به بهشت خواهند شد.

1. فضیلت محافظت از نماز صبح و عصر؛ زیرا نماز صبح به هنگام لذت خواب است و نماز عصر به هنگام مشغولیت کاری است، بنابراین کسی که بر این دو نماز محافظت کند، بر سایر نمازها نیز محافظت خواهد کرد.
2. به این دلیل دو نماز صبح و عصر بَردَین (دو سرد) نامیده‌ شده‌اند که نماز صبح در خنکای صبح ادا می‌شود و نماز عصر در خنکای روز؛ و اگر در وقت گرمی باشد اما گرمایش کمتر از قبل از آن است، یا شاید این نام‌گذاری از باب تغلیب باشد، چنانکه گفته می‌شود: قَمَران (دو ماه) و منظور خورشید و ماه است.

صحيح البخاري (1/ 119) (574). صحيح مسلم (1/ 440) (635). نزهة المتقين، لمجموعة من الباحثين (1/ 159). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (2/ 187).