پاک كردن نجاست‌ها

انس بن مالک رضی الله عنه خدمتکار پیامبر صلی الله علیه وسلم ذکر می کند که وقتی ایشان به محل قضای حاجت وارد می شد، او و پسر بچه ای همراه او لوازم طهارت ایشان را که مقداری آب در پوستی کوچک بود و به وسیله ی آن پلیدی از بین می رفت، تهیه می دیدند؛ همچنین چیزی را که ایشان به وسیله ی آن از دید مردم پنهان می ماند، با خود به همراه داشتند؛ و آن عصای کوچکی بود که در طرفی از آن آهنی داشت و در زمین فرو می رفت و چیزی مانند ردا یا مثل آن بر روی آن انداخته می شد تا پوششی باشد در برابر دید رهگذران؛ همچنین هنگامی که می خواست نماز بخواند از آن به عنوان ستره استفاده می کرد.

صحيح البخاري (1/ 42) (152). صحيح مسلم (1/ 227) (271). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، لعبد الله البسام (ص40). تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (1/ 43). الإفهام في شرح عمدة الأحكام، لابن باز (ص84).

جهل و خشونت از عادات بادیه نشینان بود و دلیل آن دوری از فراگیری آموزه هایی بود که الله متعال بر رسول الله صلی الله علیه وسلم نازل کرده بود. باری رسول الله صلی الله علیه وسلم در میان اصحابش در مسجد نبوی بود که بادیه نشینی آمد و در گوشه ای از مسجد ادرار کرد، به این گمان که این مکان هم مثل بیابان است؛ این رفتار به دلیل حرمت زیاد مساجد، بر صحابه رضی الله عنهم گران تمام شد، لذا در حین ادرار کردن وی، او را نهیب زدند اما پیامبری که صاحب اخلاق نیک بود و با بشارت و آسان گیری مبعوث شده بود، آنها را از بازداشتن وی نهی کرد؛ چون به وضعیت بادیه نشینان واقف بود؛ و نمی خواست مکان زیادی از مسجد و نیز بدن یا لباس آن بادیه نشین آلوده شود و با قطع ادرارش دچار بیماری و مصیبت گردد؛ و این رفتار پیامبر باعث می شد بهتر پذیرای نصیحت و آموزش پیامبر صلی الله علیه وسلم شود؛ سپس به صحابه دستور داد تا با ریختن سطل آبی بر محل ادرار، مکان آلوده را پاک کنند.

تيسير العلام شرح عمدة الأحكام للبسام، حققه وعلق عليه وخرج أحاديثه وصنع فهارسه: محمد صبحي بن حسن حلاق، ط10، مكتبة الصحابة، الأمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، 1426 هـ. تنبيه الأفهام شرح عمدة لأحكام لابن عثيمين، ط1، مكتبة الصحابة، الإمارات، 1426هـ. صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422هـ. صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت.

ابوهریره که جنب است در یکی از راه های مدینه رسول الله صلی الله علیه وسلم را می بیند؛ بنابراین از باب تعظیم پیامبر صلی الله علیه وسلم و احترامی که برای ایشان قائل است، مجالست و همنشینی و روبرو شدن با ایشان را در این وضعیت، مناسب ندانسته و دوست ندارد. پس سعی می کند خود را از چشمان پیامبر پنهان کند و غسل نموده و سپس نزد ایشان حضور یابد. وقتی نزد ایشان حضور می یابد و رسول الله از ایشان می پرسد کجا رفته است؟ وضعیت خود را توضیح داده و اشاره می کند که همنشینی با ایشان را بدون طهارت ناپسند می داند. و رسول الله صلی الله علیه وسلم از اینکه ابوهریره رضی الله عنه گمان می کند فرد جنب نجس است، تعجب می کند و به او خبر می دهد که مومن به هیچ وجه نجس نمی شود.

صحيح البخاري (1/ 65) (285). صحيح مسلم (1/ 282) (371). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 46). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص61). تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (1/ 74).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ کسی را که قصد قضای حاجت از جمله ادرار و مدفوع دارد از این نهی کرده‌اند که هنگام قضای حاجت رو یا پشت به قبله و سمت کعبه کند، بلکه اگر قبله‌اش مانند قبلهٔ اهل مدینه است، باید رو به سمت شرق یا غرب کند. سپس ابوایوب ـ رضی الله عنه ـ خبر می‌دهد که وقتی آنان به شام رفتند، دستشویی‌هایی را دیدند که برای قضای حاجت ساخته شده بود و رو به سمت کعبه ساخته شده بود، بنابراین بدن‌شان را از قبله به سمت دیگری منحرف می‌کردند و با این همه از الله طلب آمرزش می‌نمودند.

1. حکمت در این امر، بزرگداشت کعبهٔ شریف و احترام آن است.
2. استغفار پس از خارج شدن از محل قضای حاجت.
3. روش آموزش نیکوی پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ که پس از ذکر ممنوع، چیزی را که جایز است، ذکر فرمودند.

صحيح البخاري (1/ 88) (394). صحيح مسلم (1/ 224) (264). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص37). تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (1/ 39).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ امر نمودند که چون سگ زبانش را در ظرف نمود، هفت بار شسته شود و اولین بار همراه با خاک باشد تا پس از آن با آب شسته شود؛ و به این ترتیب پاکی کامل از نجاست و آلودگی دهان سگ برطرف شود.

1. آب دهان سگ نجس بوده و نجاست آن مغلظه است.
2. زبان زدن سگ در ظرف آن را نجس می‌کند و آب داخل آن ظرف نیز نجس می‌شود.
3. پاک کردن با خاک و هفت بار شستن مخصوص زبان زدن سگ است نه ادرار و مدفوع و دیگر ناپاکی‌های سگ.
4. روش شستن ظرف با خاک: در ظرف آب می‌ریزد و به آن خاک می‌افزاید، سپس ظرف را با این مخلوط آب و خاک می‌شوید.
5. ظاهر حدیث بیانگر این است که حكم مذکور دربارهٔ همهٔ سگ‌ها صادق است، حتی سگ‌هایی که شارع اجازهٔ استفاده از آنها را داده است مانند سگ شکار و نگهبانی و سگ گله.
6. صابون و شوينده‌های مشابه جای خاک را نمی‌گیرند؛ زیرا پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ به خاک تصريح كرده است.

صحيح البخاري (1/ 45) (172). صحيح مسلم (1/ 234) (279). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 14). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص24).

علی بن ابی طالب ـ رضی الله عنه ـ خبر می‌دهد که از ایشان بسیار مذی خارج می‌شد - و مذی آبی است شفاف و رقیق و لزج که هنگام شهوت یا پیش از جماع از انسان خارج می‌شود -، و نمی‌داند که وقتی مذی خارج می‌شود چه کاری انجام دهد. و از اینکه خود در این مورد از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بپرسد، شرم می‌کند زیرا همسرش فاطمه، دختر پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بود. بنابراین از مقداد بن اسود می‌خواهد که در این‌باره از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بپرسد. و پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ چنین پاسخ می‌دهد که: آلت خود را می‌شوید، سپس وضو می‌گیرد.

1. فضیلت علی بن ابی طالب رضی الله عنه، زیرا حیا مانع او نشد که این سؤال را با واسطه بپرسد.
2. جواز نیابت در پرسش شرعی.
3. جواز خبر دادن انسان از چیزی در مورد خود که از آن شرم می‌کند، به سبب مصلحت.
4. نجاست مَذْی و وجوب شستن آن از بدن و لباس.
5. خروج مَذْی از باطل کننده‌های وضو است.
6. وجوب شستن آلت و بیضه‌ها به دلیل ورود آن در حدیثی دیگر.

صحيح البخاري (1/ 62) (269). صحيح مسلم (1/ 247) (303). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 39). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص53). خلاصة الكلام شرح عمدة الأحكام، لفيصل آل مبارك (ص29).

صحابه رضی الله عنهم با کودکان شان نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم می رفتند تا از برکت وجود ایشان و برکت دعای شان برای آنها بهره مند شوند. و رسول الله صلی الله علیه وسلم با اخلاق نیکویی که الله متعال در سرشت ایشان نهادینه بود، از آنها به گرمی استقبال می کرد. باری ابن قیس با پسربچه اش که از شیر تغذیه می کرد و به سنی نرسیده بود که بتواند از چیزی جز شیر تغذیه کند، نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم می رود؛ و رسول الله صلی الله علیه وسلم از رحمت و مهربانی که دارد، نوزاد را در آغوش می گیرد و نوزاد روی لباس ایشان ادرار می کند؛ بنابراین رسول الله صلی الله علیه وسلم آب می خواهد و در محل ادرار، روی لباسش آب می پاشد و آن را نمی شوید. این حکم مخصوص ادرار طفل شیرخوار پسر و نه دختر می باشد.

صحيح البخاري (1/ 54) (223). صحيح مسلم (1/ 238) (287). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 42). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، للبسام (ص55). تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (1/ 68).

صحرانشینی در مسجد نبوی ادرار می کند که مردم او را نهیب می زنند نه اینکه با او درگیر شوند؛ اما رسول الله صلی الله علیه وسلم به آنها می فرماید: «او را به حال خودش رها کنید». وقتی ادرار کردنش تمام شد به آنها دستور می دهد بر مکانی که ادرار نموده سطلی آب بریزند و به آنها یادآور می شود که باید دعوتگرانی آسانگیر باشند نه اینکه باعث تنفر و دوری مردم از هدایت شوند.

الجامع المسند الصحيح (صحيح البخاري), تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري, تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر, دار طوق النجاة ترقيم محمد فؤاد عبدالباقي, ط 1422. رياض الصالحين-النووي-تعليق وتحقيق: الدكتور ماهر ياسين الفحل الناشر: دار ابن كثير للطباعة والنشر والتوزيع، دمشق - بيروت-الطبعة: الأولى، 1428 هـ - 2007 م. بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين, تأليف: سليم بن عيد الهلالي, دار ابن الجوزي. إرشاد الساري لشرح صحيح البخاري, تأليف: أبو العباس أحمد بن محمد القسطلاني, الناشر: المطبعة الكبرى الأميرية, ط7 عام 1323.