عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ: يُؤْذِينِي ابْنُ آدَمَ يَسُبُّ الدَّهْرَ وَأَنَا الدَّهْرُ، بِيَدِي الأَمْرُ أُقَلِّبُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ».
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمودند: «قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ: يُؤْذِينِي ابْنُ آدَمَ يَسُبُّ الدَّهْرَ وَأَنَا الدَّهْرُ، بِيَدِي الْأَمْرُ أُقَلِّبُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ». یعنی: «خداوند عز و جل فرمود: فرزند آدم مرا می‌آزارد، [زیرا] دهر (روزگار) را دشنام می‌دهد در حالی که من دهر هستم. کارها به دست من است و من شب و روز را می‌گردانم».
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلی الله علیه و سلم خبر داده‌اند که خداوند متعال در حدیث قدسی می‌فرماید: انسانی که هنگام فرود آمدن مصیبت‌ها و ناخوشایندی‌ها، زمانه را دشنام می‌دهد و نکوهش می‌کند، مرا می‌آزارد و به من نقص نسبت می‌دهد؛ زیرا او سبحانه به تنهایی تدبیرگر و گردانندهٔ رویدادهاست؛ پس دشنام دادن به زمانه، دشنام دادن به خداوند عز و جل است. و زمانه تنها آفریده‌ای مسخر است که حوادث در آن به امر خداوند متعال جاری می‌شود.
فواید
- این حدیث از جمله احادیثی است که پیامبر صلی الله علیه و سلم از پروردگارشان روایت می‌کنند و حدیث قدسی یا الهی نامیده می‌شود، و آن حدیثی است که لفظ و معنایش از الله است، غیر از اینکه ویژگی‌های قرآن را که آن را از غیر خود متمایز کرده، مانند تعبد به تلاوتش، طهارت برای [لمس] آن، تحدی و اعجاز و غیره را ندارد.
- رعایت ادب با الله سبحانه و تعالی در گفتار و اعتقاد.
- واجب بودن ایمان به قضا و قدر، و صبر بر آزار.
- «آزار» غیر از «زیان» است؛ زیرا امکان دارد انسان با شنیدن یا دیدن چیز زشت، آزرده شود؛ اما با آن زیان نبیند. و همچنین با بوی ناخوشایند مانند پیاز و سیر آزرده شود، اما با آن زیان نبیند.
- خداوند سبحانه و تعالی با برخی از اعمال بد بندگانش آزرده می‌شود، اما او جل و علا با آن متضرر نمی‌شود، همان‌طور که در حدیث قدسی فرموده است: «ای بندگان من، شما هرگز به زیان رساندن به من نمی‌رسید تا به من زیان برسانید، و هرگز به سود رساندن به من نمی‌رسید تا به من سود برسانید».
- دشنام دادن و توصیف کردن دهر (روزگار) به سه دسته تقسیم می‌شود: ۱- اینکه کسی دهر را دشنام دهد بر این اساس که او فاعل است؛ و اینکه دهر است که امور را به خیر و شر می‌گرداند! این شرک اکبر است؛ زیرا معتقد شده که با خداوند، آفریدگار دیگری هم هست، زیرا ایجاد حوادث را به غیر الله نسبت داده است. ۲- اینکه دهر را دشنام دهد نه از روی این اعتقاد که او فاعل است؛ بلکه معتقد است که خداوند فاعل است اما دهر را دشنام می‌دهد زیرا محل وقوع این امر ناخوشایند برای اوست؛ این کار حرام است. ۳- اینکه قصدش خبر دادن محض باشد، بدون سرزنش؛ این کار جایز است، و از آن جمله است سخن لوط علیه الصلاة والسلام: {وَقَالَ هَذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ} (و گفت: این روزی سخت است).
مرجع
صحيح البخاري (6/ 133) (4826). صحيح مسلم (4/ 1762) (2246). النهاية في غريب الحديث والأثر (317). إرشاد الساري لشرح صحيح البخاري (7/ 338).