صداقت و راستی پیشه کنید که صدق و راستی به سوی نیکوکاری هدایت می‌کند و نیکوکاری به سوی بهشت؛ و همچنان شخص راست می‌گوید و راستی می‌جوید تا آنکه نزد الله به عنوان صِدّیق نوشته می‌شود؛ و از دروغ دوری کنید که دروغ به سوی فسق و فجور هدایت می‌کند و فسق و فجور به سوی دوزخ؛ و همچنان شخص دروغ می‌گوید و در پی دروغ می‌افتد تا آنکه نزد الله به عنوان کَذّاب نوشته می‌شود

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ به صدق و راستی امر نموده و خبر داده‌ است که پایبندی به آن، انسان را به عمل نیک مداوم می‌رساند؛ و کسی که همواره نیکی کند، خیر و خوبی او را به بهشت می‌رساند. و راستی همواره در نهان و آشکار از وی سر می‌زند تا آنکه شایستهٔ نام صدیق می‌شود که مبالغه در صدق و راستی است. سپس پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ در مورد دروغ و سخن باطل هشدار می‌دهد؛ زیرا انسان را به انحراف از راه راست و به شر و فساد و نافرمانی می‌کشاند؛ و در نهایت او را به آتش دوزخ می‌رساند. و آنچنان در دروغ زیاده‌روی می‌کند تا آنکه نزد الله از دروغگویان نوشته می‌شود.

1. صدق و راستی، اخلاق والایی است که از طریق اکتساب و تلاش و مجاهده به دست می‌آید؛ انسان همچنان راست می‌گوید و راستی می‌ورزد و در پی راستی می‌رود و تلاش می‌کند، تا آنکه راستی به اخلاق و منش او تبدیل می‌شود و به این ترتیب نزد الله از صدّیقان و نیکان نوشته می‌شود.
2. دروغ، اخلاق زشتی است که شخص با ارتکاب طولانی آن و جستجوی آن در قول و عمل، این اخلاق را به دست می‌آورد تا جایی که به اخلاق و منش او تبدیل می‌شود، سپس نزد الله تعالی از دروغگویان نوشته می‌شود.
3. راستی بر راستگویی اطلاق می‌شود که ضد دروغ است؛ همچنین بر صدق در نیت اطلاق می‌شود که همان اخلاص است؛ و بر صدق در عزم و اراده‌ی خیر و خوبی که نیت نموده اطلاق می‌شود و بر صدق و راستی در اعمال نیز اطلاق می‌گردد. حداقل صدق، یکی بودن نهان و آشکار انسان است؛ و صدق در مقامات مانند صدق و راستی در بیم و امید و دیگر مقامات است. و کسی که از این صفات برخوردار باشد صدیق است و کسی که برخی از آنها را دارا باشد، صادق است.

صحيح البخاري (8/ 25) (6094). صحيح مسلم (4/ 2013) (2607). توضيح الأحكام من بلوغ المرام، لعبد الله البسام (7/ 479). منحة العلام في شرح بلوغ المرام، لعبد الله الفوزان (10/ 313). فتح ذي الجلال والإكرام، لابن عثيمين (6/ 417). سبل السلام بشرح بلوغ المرام، لمحمد الصنعاني (2/ 686).