پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ ما را تشویق میکند که در جلب منفعت و دفع ضرر در امور دین و دنیا به الله عزوجل اعتماد و توکل کنیم، زیرا کسی جز الله متعال عطا نمیکند و باز نمیدارد و سود و زیان نمیرساند. و اینکه اسباب جلب منفعت و دفع ضرر را به همراه اعتماد صادقانه به الله تعالی به کار گیریم و هرگاه چنین کنیم، الله چنان به ما روزی میدهد که پرندگان صبحها گرسنه از خانه بیرون میروند و شامگاه با شکم پر بازمیگردند؛ و این کار پرنده نوعی استفاده از اسباب در تلاش برای طلب روزی است، بدون آنکه دچار تواکل و تنبلی شود.
- فضیلت توکل بر الله و اینکه از بزرگترین اسباب جلب روزی است.
- توکل منافی استفاده از اسباب نیست. در اینجا پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بیان میکند که توکل حقیقی با تلاش برای کسب روزی در تضاد نیست.
- توجه شریعت به اعمال قلوب، زیرا توکل یک عمل قلبی است.
- وابستگی محض به اسباب نقص در دین و ترک اسباب نقص در عقل است.
سنن الترمذي (4/ 151) (2344). سنن ابن ماجه (5/ 266) (4164). مسند أحمد (1/ 332) (205). التحفة الربانية في شرح الأربعين حديثًا النووية (ص103). فتح القوي المتين في شرح الأربعين وتتمة الخمسين، للعباد (ص152). الأحاديث الأربعون النووية وعليها الشرح الموجز المفيد، لعبد الله المحسن (ص91).