فضایل قرآن كريم

رسول الله صلی الله علیه وسلم امتش را به خواندن قرآن تشویق می کند؛ چون در روز قیامت الله متعال ثواب و پاداش آن را به صورت موجودی درآورده که می آید و برای خواننده اش و کسانی که برای قرآن وقت گذاشتند و امر و نهی آن را در گفتار و کردار خود لحاظ کردند، شفاعت می کند.

1-بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي. 2-دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين؛ لمحمد بن علان الشافعي، دار الكتاب العربي-بيروت. 3-رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين؛ للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير-دمشق، الطبعة الأولى، 1428هـ. 4-شرح رياض الصالحين؛ للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، 1426هـ. 5-صحيح مسلم؛ للإمام مسلم بن الحجاج، حققه ورقمه محمد فؤاد عبدالباقي، دار عالم الكتب-الرياض، الطبعة الأولى، 1417هـ. 6-نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ.

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر داده‌اند که هر مسلمانی حرفی از کتاب الله را بخواند برای او یک نیکی نوشته می‌شود و اجر آن تا ده برابر برای او بیشتر می‌شود. سپس سخن خود را به این صورت تبیین نموده که «نمی‌گویم «الم» یک حرف است، بلکه الف یک حرف است و لام یک حرف است و میم یک حرف است» درنتیجه در این سه حرف، سی نیکی خواهد بود.

1. تشویق به زیاد تلاوت کردن قرآن.
2. قاری قرآن برای هر کلمه‌ای که تلاوت می‌کند پاداشی دارد که ده برابر می‌شود.
3. این وسعت رحمت الله و کَرَم او را می‌رساند که از روی فضل و کرم خود پاداش بندگانش را چند برابر می‌گرداند.
4. فضل و برتری قرآن بر دیگر سخنان و عبادت بودن تلاوت آن؛ زیرا کلامِ الله است.

سنن الترمذي (5/ 33) (2910). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 229). سلسلة الأحاديث الصحيحة، للألباني (7/ 970). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (4/ 655). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمصطفى الخِن وغيره (1/ 742).

در این حدیث رسول الله صلی الله علیه وسلم به قرآن خواندن با صدای خوش تشویق می کند. و «تغني بالقرآن» به دو معنا می باشد: 1- «مَنْ لَمْ يَتَغَنَّ به» یعنی هرکس با صدای خوش قرآن نخواند، در این زمینه بر راه و روش ما نیست. 2- به معنای «من لم يستغن به» می باشد یعنی هرکس به قرآن اکتفا نکند و هدایت را از جز آن بخواهد، از ما نیست. تردیدی نیست که هرکس هدایت را از جز قرآن بخواهد، الله متعال او را گمراه می کند. پناه بر الله. بنابراین حدیث مذکور بر این دلالت دارد که شایسته است قرآن با صدای خوش خوانده شود و به آن کفایت شود.

1- بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي.-الطبعة الأولى 1418ه. 2- رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين؛ للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير-دمشق، الطبعة الأولى، 1428هـ. 3- سنن أبي داود؛ للإمام أبي داود سليمان بن الأشعث السجستاني، تعليق عزت الدعاس وغيره، دار ابن حزم-بيروت، الطبعة الأولى، 1418هـ. 4- شرح رياض الصالحين؛ للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، 1426هـ. 5- صحيح سنن أبي داود؛ تأليف الشيخ محمد ناصر الدين الألباني، غراس-الكويت، الطبعة الأولى، 1423هـ. 6- نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ. 7- دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين -المؤلف: محمد علي بن محمد بن علان الصديقي-اعتنى بها: خليل مأمون شيحا-دار المعرفة للطباعة والنشر والتوزيع، بيروت – لبنان-الطبعة: الرابعة، 1425 هـ - 2004 م.

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم خبر داده‌اند کسی که قرآن را می‌خواند و در حفظ آن قوی و در تلاوتش ماهر و چیره‌دست است، در آخرت این پاداش را دارد که جایگاهش همراه با ملائکهٔ سفیر، بزرگوار و نیکوکار باشد. همچنین بیان کرده‌اند کسی که قرآن را می‌خواند اما به دلیل ضعف در حفظ، در تلاوتش لکنت زبان دارد و با سختی و مشقت آن را به جا می‌آورد، اما با این وجود به آن پایبند است، دو پاداش دارد: یکی پاداش خواندن قرآن و دیگری پاداش سختی و تلاشی که در تلاوتش متحمل می‌شود.

1. تشویق به حفظ قرآن، چیره‌دستی در آن و تلاوت بسیارش برای رسیدن به اجر و ثواب، و بیان جایگاه والای کسی که چنین کند.
2. قاضی [عیاض] گفته است: معنای حدیث این نیست که پاداش کسی که با لکنت زبان می‌خواند، از پاداش فرد ماهر بیشتر است. بلکه فرد ماهر برتر و پاداشش بیشتر است؛ زیرا او همراه با فرشتگان سفیر است و پاداش‌های فراوانی دارد، و چنین جایگاهی برای دیگری ذکر نشده است. چگونه ممکن است کسی که به کتاب خدا و حفظ و اتقان و تلاوت بسیار و فهم آن، به اندازهٔ فرد ماهر اهمیت نداده تا در آن چیره‌دست شود، به [جایگاه] او برسد؟
3. ابن باز گفته است: کسی که قرآن را می‌خواند و در آن ماهر است، تلاوتش را نیکو انجام می‌دهد و آن را به خوبی حفظ کرده است، «همراه با فرشتگانِ سفیر، بزرگوار و نیکوکار» است. یعنی: زمانی [به این جایگاه می‌رسد] که آن را هم در گفتار و هم در کردار تلاوت کند، نه فقط تلاوتِ صِرف. به عبارت دیگر، هم تلاوتش را نیکو انجام دهد و هم به آن عمل کند و قائم به لفظ و معنای آن باشد.

صحيح البخاري (6/ 166) (4937). صحيح مسلم (1/ 549) (798). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 226). تحفة الأحوذي بشرح جامع الترمذي، لمحمد المباركفوري (8/ 174). تطريز رياض الصالحين، لفيصل آل مبارك (ص580). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (4/ 639). شرح كتاب التوحيد من صحيح البخاري، لعبدالله الغنيمان (2/ 592). فتح الباري بشرح صحيح البخاري، لابن حجر العسقلاني (9/ 127). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (12/ 562). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمصطفى الخِن وغيره (1/ 740).

قرآن بخوانید و در تلاوت آن تداوم داشته باشید، زیرا روز قیامت برای یارانش که آن را تلاوت کرده و بدان عمل می کردند، شفاعت می کند؛ بویژه سوره های بقره و آل عمران را بخوانید، زیرا این دو سوره "زهراوان" یعنی: دو سوره نورانی نامیده شدند؛ و نور آنها، هدایت شان و اجر و پاداش فراوان آنها می باشد. گویا این دو سوره نسبت به دیگر سوره ها همچون ماه و خورشید در میان سایر ستارگان هستند. و پاداش خواندن این دو سوره در قیامت به شکل دو ابر در می آیند که صاحبان شان را سایبان می شوند و آنها را از گرمای قیامت نجات می دهند. یا پاداش این دو سوره به شکل دو گروه از پرندگان در می آیند که صف در صف قرار گرفته و بال های خود را متصل به یکدیگر گشوده اند و از اصحاب خود دفاع می کنند و آنها را از جهنم مصون می دارند. و مانعی از اینکه آنچه می آید عمل باشد، وجود ندارد، چنانکه ظاهر حدیث بر آن دلالت دارد. اما اینکه گفته شود، کلام الله می آید، درست نیست، زیرا کلام الله متعال از صفات الله است و صفت جدای از ذات نمی آید و چیزی که در میزان گذاشته می شود، فعل بنده و عمل اوست: «وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ» [صافات: 96] «و حال آنکه الله، [هم] شما و [هم] آنچه را انجام می دهید آفریده است». سپس رسول الله صلی الله علیه وسلم بر قرائت سوره بقره تاکید می کند، زیرا استمرار بر قرائت آن، تدبر در معانی آن و عمل به محتویات آن برکت و نفع بزرگی در پی دارد. و ترک این سوره و نخواندن آن و تدبر نکردن در آن و عمل نکردن به محتویات آن، موجب حسرت و پشیمانی در قیامت خواهد بود. یکی از فضایل بزرگ این سوره آن است که ساحران نمی توانند به کسی که این سوره را می خواند، در آن تدبر نموده و بدان عمل می کند ضرری وارد کنند. و گفته شده: ساحران نمی توانند آن را بخوانند، در آن تدبر کنند و بدان عمل نمایند و توفیق این کار را نمی یابند.

صحيح مسلم (1/ 553) (804). مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح، لعلي القاري (4/ 1460). التنوير شرح الجامع الصغير، لمحمد الصنعاني (2/ 606). شرح الأربعين النووية، لابن عثيمين (ص232). معارج القبول بشرح سلم الوصول إلى علم الأصول، لحافظ الحكمي (2/ 846). التَّحبير لإيضَاح مَعَاني التَّيسير، لمحمد الصنعاني (2/ 9). تطريز رياض الصالحين، لفيصل المبارك (ص579).

پیامبر صلی الله علیه وسلم بیان داشته‌اند که الله برای اسلام راهی راست و مستقیم را مثال زده که هیچ کجی در آن نیست و بر دو کناره‌ی این راه دو دیوار است که از دو جهت آن را احاطه کرده‌اند و این دو دیوار، حدود الهی هستند؛ و در داخل این دیوارها درهایی باز است که محرمات الهی هستند و بر درها پرده‌هایی آویزان است که برای طی کنندهٔ این راه درون آن درها را پنهان می‌دارند؛ و در آغاز راه دعوتگری است که مردم را راهنمایی می‌کند و به آنان می‌گوید: در این راه حرکت کنید بی‌آنکه به اطراف و دو سو منحرف شوید. این دعوتگر همان کتاب الله است؛ و دعوتگر دیگری نیز بر بالای راه است که هرگاه رهگذر می‌خواهد کمی آن پرده‌ها را از آن درها کنار بزند، او را هشدار می‌دهد و می‌گوید: وای بر تو بازش نکن! زیرا اگر آن را باز کنی واردش می‌شوی و نمی‌توانی خود را از داخل شدن به آن باز بداری. این دعوتگر همان پند دهنده و واعظ الهی است که در دل هر مسلمان هست.

1. اسلام همان دین حق است و همان صراط مستقیمی است که ما را به بهشت می‌رساند.
2. واجب بودن پای‌بندی به حدود الله و به آنچه حلال و حرام نموده است؛ و دانستن اینکه سهل‌انگاری در این باره به هلاکت می‌انجامد.
3. بیان فضیلت قرآن کریم و تشویق به عمل به آن؛ چرا که هدایت و نور و فلاح در قرآن است.
4. رحمت الله نسبت به بندگانش که در دل‌های مؤمنان چیزی را قرار داده که آنان را باز می‌دارد و پندشان می‌دهد تا در مهلکه نیفتند.
5. الله با رحمت خود برای بندگانش موانعی قرار داده تا آنان را از گرفتار شدن در گناهان باز بدارد.
6. مثال زدن یکی از وسائل آموزش و افزایش درک معانی و مفاهیم است.

سنن الترمذي (4/ 539) (2859)، مسند أحمد (29/ 181، 183) (17634)، جامع العلوم والحكم (2/161)، فيض القدير (4/253)، التنوير شرح الجامع الصغير (7/100)، الفتح الرباني لترتيب مسند الإمام أحمد بن حنبل الشيباني (1/ 83).

پیامبر صلی الله علیه وسلم بیان می‌دارد که اجر خواندن سه آیه در نماز بهتر از آن است که انسان در خانه‌اش سه شتر حاملهٔ بزرگ و چاق بیابد.

1. بیان فضیلت خواندن قرآن در نماز.
2. اعمال نیک بهتر و ماندگارتر از متاع دنیای فانی است.
3. این فضل تنها مقید به خواندن سه آیه نیست؛ بلکه هر چه نمازگزار آیات بیشتری در نمازش بخواند، ثوابش برای او بهتر از آن است که به تعداد آنها شتر حامله داشته باشد.

صحيح مسلم (1/ 552) (802)، إكمال المعلم (3/172)، الإفصاح عن معاني الصِّحاح (8/65)، فتح المنعم شرح صحيح مسلم (3/620)، البحر المحيط الثجاج (16/343).

پیامبر صلی الله علیه وسلم بیان داشته که هرگاه قاری قرآن که به آن عمل می‌کرده و به تلاوت و حفظ آن پای‌بند بوده وارد بهشت شود، به او گفته می‌شود: قرآن را بخوان و با خواندن آن در درجات بهشت بالا برو و به ترتیل و شمرده شمرده بخوان چنانکه در دنیا با تأنی و آرامش می‌خواندی، زیرا جایگاه تو نزد آخرین آیه‌ای است که می‌خوانی.

1. پاداش بر حسب کمیت و کیفیت اعمال است.
2. تشویق به تلاوت قرآن و خوب خواندن آن و حفظ و تدبر و عمل به آن.
3. بهشت دارای منزلت‌ها و درجات بسیار است که اصحاب قرآن صاحب والاترین درجات در آن هستند.

سنن أبي داود (2/ 592) (1464)، سنن الترمذي (5/ 35) (2914)، مسند أحمد (11/ 403) (6799)، السنن الكبرى للنسائي (7/ 272) (8002)، معالم السنن (1/290)، تحفة الأحوذي (8/187)، عون المعبود وحاشية ابن القيم (4/ 237).